Vinh Quang của sự Phi Lý (hết)

Lời Bạt

Hậu quả của khủng bố và đức hạnh của hy vọng

Hơn 40 năm đã trôi qua kể từ khi tôi giã biệt Việt Nam. Vào năm 2015, thế giới sẽ chứng kiến kỷ niệm lần thứ 40 chiến thắng của cộng sản và nhiều người sẽ gọi đó là ngày “giải phóng”. Ga xe lửa Huế, nơi một đầu máy và một toa hành lý khởi hành chuyến tàu tượng trưng 500 thước mỗi buổi sáng vào lúc 8 giờ sẽ không còn đáng đi vào kịch trường của sự phi lý nữa. Nó đã được phục hồi đẹp đẽ và sơn phết lại màu hồng. Một lần nữa, tương tự như những ngày dưới sự thống trị của người Pháp, nó là nhà ga xe lửa đẹp nhất vùng Đông Dương và tài xế taxi không phải chờ đợi vô ích bên ngoài. Mười chiếc tàu thong dong chạy qua mỗi ngày, năm chuyến xuôi Nam và năm chuyến ra Bắc. Góp chung lại chúng được mệnh danh một cách không chính thức là Tàu Tốc Hành Thống Nhất. Chẳng lẽ nào tôi lại không mừng vui? Chuyện này có khác nào bên Đức khi bức tường Bá Linh đổ xuống và những bãi mìn biến mất, và nay những chuyến tàu cao tốc phóng ngược xuôi giữa hai xứ nguyên là Cộng Sản bên Đông và Dân Chủ bên Tây với tốc độ lên tới 200 dặm một giờ?

Những giây phút cuối cùng của lá cờ vàng
Những giây phút cuối cùng của lá cờ vàng

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (42)

Mùa xuân 1972 tôi trở lại Việt Nam lần cuối cùng. Hơn bao giờ hết tôi mong muốn nhìn lại Huế một lần nữa, thành phố mà bẩy năm trước tôi đã trải qua một đêm huyền diệu trên một con đò, lắng nghe giọng ca của một cô bé xinh đẹp với mái tóc dài đen tuyền. Tôi còn nhớ giọng ca ám ảnh gợi cảm của cô và giai điệu kỳ lạ của cây đàn Đáy hình thang, một nhạc cụ có ba dây mà cô gẩy trong lúc đò chúng tôi trôi trên dòng sông Hương. Tôi tương tư một cách gần như là bất thường thành phố tử đạo mà tôi đã rời bỏ trên một chiếc tàu đổ bộ bọc sắt sau nhiều giờ tham dự chiến đấu từng căn nhà một trong đợt công kích Tết Mậu Thân. Tôi cứ nhớ mãi ba bộ đồ trận mà tôi đã mặc cái này chồng lên cái kia, mọi thứ toát ra bụi bặm và tử khí. Ngoài ra tôi cũng cảm thấy bị thôi thúc một cách bệnh hoạn và u sầu là phải đi lại những bước chân dọc theo đại lộ Lê Lợi và được nhìn lần cuối cư xá đại học mà các vị bác sĩ Đức bị sát hại đã từng cư ngụ ở đó.

Lần này tôi đi cùng nhiếp ảnh viên Perry Kretz của Stern, một tay Mỹ gốc Đức sừng sỏ, biết hai thứ tiếng theo một kiểu riêng biệt: Tiếng Anh theo giọng dân New York và với tiếng Kölsch một thỗ ngữ tức cười của vùng Cologne. Thật là hay có anh là bạn đồng hành vì anh đã từng tham gia chiến trận nhiều rồi, khởi đầu với cuộc chiến Triều Tiên mà anh đã chiến đấu như một chiến sĩ trong quân đội Hoa Kỳ. Perry có thể tin tưởng được là sẽ không bị hoảng sợ dễ dàng.

Đông Hà, ngày 6 tháng 4 năm 1972
Đông Hà, ngày 6 tháng 4 năm 1972

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (41)

Với những linh cảm đen tối, tôi là Gillian đáp máy bay đi Nông Pênh, bắt tay vào một cuộc hành trình trở về quá khứ, hay có vẻ như vậy. Thủ đô Campuchia lúc đó vẫn còn giống phong cách Sài Gòn vào những thời kỳ bình yên hơn: rất Pháp nhưng cũng rất đặc biệt, kỳ diệu, quyến rũ và thanh bình. Những bà vợ, các cô con gái của các cố vấn quân sự và dân sự Pháp uyển chuyển đầy trong hồ bơi của khách sạn Le Royal trong những bộ áo tắm hai mảnh. Tuy nhiên trên thực tế họ chỉ là những màn trang trí có tính chất trình diễn. Sự thật chỉ có một người quan trọng hơn cả tại Campuchia: hoàng thân Sihanouk, người đã từng là vua của xứ sở này và sẽ lại lên làm vua một lần nữa về sau đó. Tuy nhiên trong thời gian chúng tôi đến thăm, ông ta chỉ vui vẻ đóng một loạt những vai trò khác nhau: đứng đầu chính phủ, làm nhà sản xuất và ngôi sao tài tử cho vô số các bộ phim, làm bình luận viên trưởng các đài radio và truyền hình, làm biên đạo chính của Vũ đoàn Ba lê Hoàng gia, làm chủ bút một tờ tạp chí trí thức, làm nhạc sĩ thổi kèn saxophone chính làm nhạc trưởng soạn những khúc nhạc hòa tấu tương tự như các giai điệu lãng mạn của Charlie Chaplin. Ông ta cũng đồng thời là người “phối ngẫu trưởng” hết sức phục tùng công chúa Monique, một người tuyệt vời nhưng có tinh thần kỷ luật nghiêm khắc. Công chúa là con gái của một thợ nề người Ý và một phụ nữ khôn ngoan người Việt Nam. Khi Monique mới mười lăm tuổi và được Sihanouk để mắt đến trong một cuộc thi sắc đẹp, bà ta đã lén đưa con gái vào cửa hậu hoàng cung. Từ đó Monique không bao giờ lẻn ra ngoài trở lại. Sihanouk lúc đó là vua đã yêu và cưới nàng gần như ngay lập tức. Họ chung sống với nhau cho đến khi Sihanouk qua đời lúc 89 tuổi vào năm 2012.

Khieu Samphan và hoàng Tử Sihanouk
Khieu Samphan và hoàng Tử Sihanouk

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (40)

Chuyện xảy ra là cùng ngày Johnson ra bản tuyên bố, tức ngày 31 tháng 3 năm 1968, Gillian và tôi đang cùng đi Sài Gòn. Đây là lần đầu tiên nàng đến Việt Nam. Hầu hết các phóng viên chiến trường giữ gia đình của họ tại Hồng Kông, Singapore, Bangkok, không chỉ vì sự an ninh của họ mà còn vì một lý do nghe ra rất nghề nghiệp nữa: ký giả chiến trường phải có khả năng ra ngoài mặt trận với tính cách ứng chiến đột xuất mà không cần phải bàn cãi lâu lắc vào đêm hôm trước với các bà vợ trong bữa ăn tối.

Gillian chưa bao giờ tin vào lập luận này một cách thái quá và lại càng không tin nữa khi chúng tôi đáp xuống Sài Gòn. Trên chuyến bay của hãng Cathay Pacific tôi đã cảnh cáo nàng là nhân viên di trú Việt Nam Cộng Hòa có thể rất khó chịu như thế nào. Nhưng khi nàng trình thông hành Anh Quốc ra thì khuôn mặt của viên chức đó lại sáng lên.

Saigon 1968 - đường Lê Lợi
Saigon 1968 – đường Lê Lợi

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (39)

Chương 16

Cuộc chia tay dài lâu với niềm phi lý

Trong những tuần lễ sau Tết Mậu Thân tôi bắt đầu nhận thức được rằng kịch trường của sự phi lý không còn là một đề tài để vui đùa nữa, ngay cả đối với các quan sát viên có đầu óc châm biếm nhất. Tất nhiên là anh chàng Eberhard Budelwitz, cái thước đo cho sự phi lý chưa hề sai bao giờ của tôi, đã cảm nhận điều này từ lâu rồi. Bằng một hành động kỳ quái trước khi bị triệu hồi về lại Đức để đi cai rượu, và từ đó bổ nhiệm qua thủ đô của một quốc gia Á châu khác, anh đã biểu lộ nhận thức này không phải bằng cách múa lưỡi trước khi trình bày ý kiến như trong quá khứ nữa. Anh không đặt những câu hỏi ngớ ngẩn tại các “buổi họp điên rồ vào lúc 5 giờ” chẳng hạn như các thắc mắc về tàu ngầm cho các nhà sư Phật giáo như là một phương tiện để ngăn ngừa lính Thủy Quân Lục Chiến đái bậy vào chùa. Không, lần này Budelwitz đã thể hiện quan điểm của mình bằng hành động tuyệt vọng trong một cơn điên cuồng say xỉn.

Khói bốc lên từ các nơi giao tranh tại Saigon và Cholon, nhìn từ sân thhượng tòa nhà Viện trợ QT, cạnh Học viện QG Hành Chành và Viện Hóa Đạo, đường Trần Quốc Toản (nay là 3 Tháng 2)
Khói bốc lên từ các nơi giao tranh tại Saigon và Cholon, nhìn từ sân thhượng tòa nhà Viện trợ QT, cạnh Học viện QG Hành Chành và Viện Hóa Đạo, đường Trần Quốc Toản (nay là 3 Tháng 2)

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (38)

Cổ Thành Huế và pháo đài vẫn còn nằm trong tay của khoảng 10.000 quân Bắc Việt. Chúng tôi được nghe là Sư đoàn 1 Bộ binh Việt Nam Cộng Hòa mặc dù chiến đấu dũng mãnh vẫn chưa vào được mạn Tây Bắc sau khi cố gắng tái chiếm pháo đài và đang chờ các đơn vị của Sư đoàn 1 Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ tấn công từ mạn Đông Nam. Nếu chuyện này xảy ra, tôi dự định sẽ bám theo một trong những trung đội đó.

Những gì xảy ra tiếp theo sau đó quá kinh hoàng khiến tôi chỉ còn nhớ lại trong đầu những mảng rời rạc của cái ngày mà tôi tháp tùng một trung đội Thủy Quân Lục Chiến vượt qua sông Hương vào lúc 3 giờ sáng. Tôi còn nhớ là trung đội đó đông hơn bình thường, quân số khoảng năm mươi ba người. Tôi cũng nhớ là các cấp chỉ huy có bản lĩnh hơn nhiều đám chỉ huy trung đội tôi đã gặp trong căn chung cư của Krainick. Đau buồn thay, tôi chứng kiến hầu hết trong số họ bị thương hay bị thiệt mạng trước khi ngày hôm đó chấm dứt.

04 Feb 1968, Hue, South Vietnam --- 2/4/1968-Hue, South Viet Nam: U.S. Marines keeping lowbecause of intense sniper fire battle communist units which seized two thirds of the ancient imperial Capital. The Marines were pinned don behind this wall near the old citadel and radiod for support. U.S. spokesmen reported that leathernecks hauled down the North Vietnamese flag after seven days of fighting and recaptured the city. --- Image by © Bettmann/CORBIS
04 tháng 2 năm 1968, Huế — Thủy Quân Lục Chiến Hoa Kỳ nấp tránh bắn tỉa dữ dội từ các đơn vị cộng sản đang chiếm 2/3 cố đô. Phát ngôn viên của Hoa kỳ đã báo cáo rằng lính cổ da đã giật được lá cờ của Bắc Việt sau 7 ngày chiến đấu và chiếm lại thành phố.

Tiếp tục đọc

Vinh Quang của sự Phi Lý (37)

Lúc bình minh, nhóm phóng viên chúng tôi được phép rời khỏi doanh trại với điều kiện phải mang theo súng M.16 để tự vệ. Peter Neuhauser, Hilmar Pabel và tôi nhận mỗi người một khẩu, nhưng theo đề nghị của tôi, chúng tôi đã cãi lệnh và giao lại súng cho lính canh ngoài cổng. Trên đường đến khu chung cư của các giáo sư người Đức đã bị bắt cóc, tôi lý luận: thử hỏi nếu chúng ta chạm trán với một toán tuần tiễu Việt Cộng thì sao? Chúng ta sẽ bị chết ngay. Nếu không mang súng, ít nhất chúng ta còn vin cớ không phải là chiến binh, mặc dù chẳng biết có nghĩa lý gì với họ hay không.

Huế 1968
Huế 1968

Tiếp tục đọc