Rồng Mekong (19): Hậu phương của Hà Nội

Cho tới ngày hôm nay, Lào vẫn còn bị người ngoài quyết định. Đất nước có dân cư thưa thớt với chưa tới ba triệu người bị gắn chặt với Việt Nam qua cuộc Chiến tranh Đông Dương. Tự lực mình thì người Lào không đủ khả năng bảo vệ lãnh thổ của họ và ngăn chận cuộc hành quân của quân đội Bắc Việt trên con đường mòn Hồ Chí Minh.

Chiến bại của Mỹ đã được quyết định ở các tỉnh phía đông của Lào. Yếu tố quân sự quan trọng nhất quyết định cuộc chiến là công cuộc tiếp tế chưa từng bao giờ bị gián đoạn từ miền Bắc Việt Nam cho Việt Cộng, cái phải được chuyên chở qua lãnh thổ của Lào. Hà Nội đã biến Lào trở thành hậu phương theo nghĩa quân sự của họ, đã lấy đi mọi chức năng ra khỏi biên giới đất nước, đã đóng một lực lượng đáng kể quân đội của mình trên vùng đất của nước láng giềng và qua đó đã có được ảnh hưởng chính trị mà người Lào yếu ớt phải tuân theo.

Một cuộc họp của Ủy ban Trung ương Mặt trận Yêu nước Lào dưới sự chủ trì của Hoàng tử Souphanouvong
Một cuộc họp của Ủy ban Trung ương Mặt trận Yêu nước Lào dưới sự chủ trì của Hoàng tử Souphanouvong

Tiếp tục đọc

Advertisements

Rồng Mekong (18): Chiến dịch “Lam Sơn 719”

Năm 1968, tướng Westmoreland tin rằng những chiến dịch “bí mật”, được che đậy, không còn đủ để làm gián đoạn con đường mòn Hồ Chí Minh nữa. Vì vậy mà ông xin chính phủ Washington cho phép tấn công qua Lào, với sáu sư đoàn được chia thành hai quân đoàn, để chiếm và ngăn chận con đường mòn Hồ Chí Minh. Chiến dịch trên mặt đất dự định đi theo đường 9, dẫn từ thành phố Việt Nam Đông Hà ở phía nam của vĩ tuyến 17 qua pháo đài Khe Sanh trên núi tới huyện lỵ Tchepone của Lào. Tchepone, điều này thì đã được máy bay trinh sát chứng minh rõ, là một giao điểm và điểm đóng quân bậc nhất. Westmoreland cho rằng cần thiết phải tập trung sáu sư đoàn, vì Bắc Việt sẽ bảo vệ rất chặt phần hẳn là quan trọng nhất của con đường mòn Hồ Chí Minh. Tuy vậy, với hai quân đoàn cùng với sự hỗ trợ của không quân, Westmoreland tin rằng có thể hoàn thành được nhiệm vụ đặt ra và ngăn chận được dòng tiếp tế của đối phương.

Lam Sơn 719: Quân lính VNCH chờ trực thăng chở ra mặt trận.
Lam Sơn 719: Quân lính VNCH chờ trực thăng chở ra mặt trận.

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (17): Đường mòn Hồ Chí Minh

Quân đội Mỹ biết chính xác đến ngạc nhiên về đường mòn Hồ Chí Minh. Cuốn sách mỏng của Bộ Ngoại giao Nam Việt Nam từ năm 1967, do CIA trợ giúp, mô tả tỉ mỉ một hệ thống đường đi tỏa ra rất rộng, dài 5600 kilômét, cái mà người ta có thể nhìn thấy rõ trên những bức không ảnh được đính kèm.

Cuốn sách mỏng này có nhiệm vụ thuyết phục giới báo chí quốc tế, rằng con đường mòn vi phạm tính trung lập của Lào đó nói chung là có tồn tại. Bởi vì chính phủ ở Hà Nội  nhấn mạnh là không gửi quân đội vào Nam và tôn trọng sự trung lập của Lào. Thuộc vào trong giáo điều của những người có thiện cảm với Hồ Chí Minh và chống Mỹ ở Phương Tây là việc “Mặt trận Giải phóng” chỉ tuyển mộ binh lính từ nhân dân ở miền Nam, Bắc Việt không tham gia trực tiếp vào cuộc chiến, và cuộc chiến tranh ném bom miền Bắc của Mỹ là không có lý do và trái với luật lệ. Hình ảnh về con đường mòn Hồ Chí Minh vì vậy mà cần phải chứng minh cho “cuộc xâm lược” của Hà Nội và qua đó chứng minh cho quyền của Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ, hỗ trợ một đồng minh chống lại một cuộc tấn công từ bên ngoài.

Xe tải trên đường mòn Hồ Chí Minh
Xe tải trên đường mòn Hồ Chí Minh

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (16): Anh em, đối thủ, đối tác

Hầu như không ai thể hiện bản chất của xã hội Lào, các thế mạnh và thế yếu của họ một cách nhiều ấn tượng như thủ tướng Souvanna, người sống trong một ngôi biệt thự đồ sộ với tầm nhìn ra con sông Mekong to lớn, và luôn dành nhiều thời gian để tiếp khách nước ngoài trong gian phòng làm việc của ông, được trang trí với các tác phẩm của Gandhi.

Tại các nghi thức quốc gia và ở hoàng cung của vua Savang Vattana, hoàng tử Souvanna Phouma luôn xuất hiện trong y phục Lào chỉnh tề, với quần lụa và áo khoác bằng bông vải không có cổ và được cài lại bằng dây vải. Nhưng người ta thường trông thấy ông trong bộ comlê hai hàng nút lịch sự theo kiểu Tây Phương nhiều hơn, với áo sơ mí trắng sang trọng, chiếc cà vạt được thắt nút rộng và một cái khăn trang sức trong túi áo ngực: một người đàn ông lịch lãm, nhìn với đôi mắt nhân từ qua tròng kính được nhuộm màu của một cái kính mắt không viền, và để cho người ta nhận ra được sự hài lòng của ông, rằng ông đã hợp nhất ở mình các truyền thống tốt đẹp nhất của nền văn minh Lào và Pháp.

Hoàng tử Souvanna Phouma và phu nhân
Hoàng tử Souvanna Phouma và phu nhân

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (15): Thuốc phiện như là vũ khí

Giới báo chí nước ngoài tường thuật từ Lào và Việt Nam thời đó gồm một giới nhỏ, mở rộng ra tới vài trăm người trong thời gian khủng hoảng leo thang, nhưng chưa từng bao giờ đạt tới được con số của đạo quân từ 2000 tới 4000 nhà báo đổ về các sự kiện quốc tế lớn của ngày nay. Ở Vientiane hiếm khi có hơn 50 hay 100 thông tín viên hoạt động cùng lúc. Họ có thể tự do tiếp cận tới giới tinh hoa chính trị, tới các đại diện ngoại giao từ Đông và Tây, thậm chí tới cả các đại diện của Pathet Lào, những người sống ở trung tâm thủ đô, ở cạnh một cái chợ lớn, trong một ngôi biệt thự màu nâu, được canh gác bởi du kích quân cộng sản bằng xương bằng thịt, tay cầm AK 47.

Lính Pathet Lào năm 1974
Lính Pathet Lào năm 1974

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (14): “Bình tâm trên hết thảy!”

Trong tháng Mười 1970, tôi đã nhân một lệnh tạm thời cấm nhập cảnh vào Nam Việt Nam, mà chính phủ ở Sài Gòn đã ban hành cho tôi vì những nhận xét phê phán Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, để đi thăm Lào. Ngay từ chuyến đi đầu tiên tới Vientiane này, đặc tính của xã hội Lào đã gây ấn tượng cho tôi, một xã hội khác rõ ràng với nước Việt Nam láng giềng trong hệ thống giá trị và hình thức sống của họ. Chuyến bay này là lần dẫn dắt đầu tiên vào trong những hoàn cảnh mới.

Ở Bangkok, chiếc DC6 của “Royal Air Laos” chở hành khách cho chuyến bay 17 giờ về Vientiane. Hãng hàng không hoàng gia không có gì tốt hơn là một chiếc máy bay cánh quạt bốn động cơ, do một hãng hàng không Mỹ loại ra. Ngay người Khmer thời đó là đã tới được với giao thông phản lực. Người Lào thì dường như không vội vàng chuyển đổi. Cái mà người ở Phương Tây gọi là thời gian bị mất đi thì họ xem như là một thắng lợi, một phần thưởng cho sự thư nhàn và yên bình.

Lào đầu những năm 1970
Lào đầu những năm 1970

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (13): Báo chí có phá hỏng chiến thắng hay không?

Trong lúc phân tích phê phán các nguyên nhân cho chiến bại của Mỹ ở Việt Nam, giới truyền thông bị cáo buộc rằng đã xói mòn tinh thần ở “mặt trận quê nhà” và qua đó đã hỗ trợ cho chiến bại đầu tiên mà Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ phải chịu đựng trong lịch sử của nó.

Năm 1981, Robert S. Elegant, một thông tín viên châu Á lâu năm, người cũng nổi tiếng như là một tác giả tiểu thuyết (“Dynasty”), cảm thấy bị thúc giục phải khiêu khích giới cùng nghề, bằng cách cho rằng họ đã có lỗi chính trong thảm họa ở Việt Nam. Elegant thuộc thế hệ nhà báo chịu dấu ấn của Đệ nhị Thế chiến và đối với họ thì đó là điều hiển nhiên, tự đồng nhất mình vô điều kiện với sứ mệnh của Mỹ, với sự việc của “thế giới tự do”.

Nhà báo ảnh huyền thoại Horst Faas trong Chiến tranh Việt Nam

Tiếp tục đọc