Rồng Mekong (33): Lần di tản Phnom Penh

Trong lịch sử, hiếm khi mà phe chiến thắng của một cuộc nội chiến lại được người dân của bên thua chào mừng với nhiều hy vọng như vậy, như trong lúc Khmer Đỏ tiến vào thủ đô ngày 17 tháng Tư 1975.

Lon Nol, bị liệt nửa người vì tai biến mạch máu não, nhưng vẫn còn theo đuổi những giấc mơ về tầm vóc to lớn của Angkor, vào ngày 1 tháng Tư đã được chính nhân viên của ông, nhưng cũng được cả đại sứ các nước láng giềng không cộng sản Thái Lan, Maleysia và Singapore, thúc giục đi lưu vong. Với phần thưởng một triệu dollar, Hoa Kỳ đã tạo thuận tiện cho bước đi đã quá hạn này.

Tình hình quân sự của quân đội cộng hòa là tuyệt vọng. Từ đầu năm, Khmer Đỏ đã cắt đứt con đưởng tiếp viện từ Sài Gòn qua sông Mekong. Kể từ lúc đó, lương thực và đạn dược chỉ được chở với lượng giới hạn qua đường hàng không. Quân đội chiến đấu với những dự trữ cuối cùng của họ. Hai triệu rưỡi người dân thường trong thủ đô lâm vào tình trạng cực kỳ thiếu thốn. Phnom Penh trải qua nạn đói. Đã có thể nhìn thấy được kết cuộc của cuộc chiến.

Phnom Penh ngày 17 tháng 4 năm 1975

Phnom Penh ngày 17 tháng 4 năm 1975

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (32): Những cái bóng trong rừng sâu

Một thời kỳ mới ập vào Phnom Penh với sức mạnh của thiên nhiên, khi Sihanouk bị lật đổ trong tháng Ba năm 1970 và Mỹ bắt đầu vũ trang cho chính quyền Lon Nol và gửi họ vào cuộc chiến chống Việt Cộng. Chỉ hai năm sau, dân số thủ đô đã tăng gấp ba qua dòng người tỵ nạn. Đến cùng với con số đông đó là khốn khổ và thiếu thốn. Ngoại ô thành phố tăng trưởng mất kiểm soát. Số đông sống trong những khu nhà ổ chuột.

Trên thị trường chợ đen, đồng dollar được mua bán với giá cao gấp ba lần so với ở Ngân hàng Quốc gia. Giá trị của đồng “Riel” giảm vô đáy. Tiền tệ trên thực tế của “Cộng hòa Khmer” là đồng Dollar. Có thể có mọi thứ với nó: hàng xa xỉ, ma túy, tình dục, uy tín, quyền lực, miễn đi lính, hộ chiếu cho nước ngoài. Người bệnh không có dollar thì bị khước từ không được điều trị và không có thuốc. Tham nhũng ăn sâu vào trong nền tảng của một nền văn minh đã đánh mất lực kháng cự của nó. Một mùi thối rữa lơ lửng trên thành phố, thành phố mà tuy vậy vẫn cố giữ vẻ ngoài bình thường.

Phnom Penh ngày 17 tháng 4 năm 1975

Phnom Penh ngày 17 tháng 4 năm 1975

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (29): Sihanouk giữ một bí mật

Màn kế tiếp trong tấn bi kịch hoàng tử Campuchia là lần liên minh với Khmer Đỏ. Nhưng trước đó còn phải trả lời vài câu hỏi mà động thái của Sihanouk ở Paris và Moscow đã đưa ra.

Tại sao, câu hỏi thứ nhất phải là như vậy, Sihanouk không bay trở về Phnom Penh ngay tức khắc, khi các tin tức đầu tiên về những cuộc biểu tình bài Việt tới với ông ở Paris? Cho tới nay, người hoàng tử vẫn khước từ một câu trả lời.

Thay vì vậy, ông đã đưa ra nhiều phiên bản khác nhau cho câu hỏi thứ nhì, tức là về câu hỏi tại sao ông không tuân theo lời khuyên của Podgorny, ít nhất thì vào ngày 13 tháng Ba cũng từ Moscow bay về Phnom Penh với một chiếc máy bay đặc biệt của Xô viết. Cách giải thích thứ nhất có thể lấy ra được từ một cuộc trao đổi mà ông đã tiến hành với Jean Lacouture ở chốn lưu vong: “Tôi kiệt quệ, cuộc đấu tranh chống tôi được cởi trói ra ở Phnom Penh đã tấn công rất mạnh vào tâm hồn tôi.”

Sihanouk với các tướng lãnh Pháp ở Paris năm 1946

Sihanouk với các tướng lãnh Pháp ở Paris năm 1946

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (28): Cuộc đảo chánh

Chỉ có tài năng trình diễn của ông là che dấu được nỗi bất an nội tâm của Sihanouk, sự tự nghi ngờ chính bản thân mình trong những năm khó khăn cho tới 1970. Sự kiểm soát bộ máy chính phủ đã hầu như hoàn toàn trượt ra khỏi tay ông. Chính phủ Lon Nol chẳng bao lâu sau đó đã tự gọi mình là “chính phủ cứu quốc”, khiến cho ông lấy làm hết sức khó chịu. Ý tưởng về “Chủ nghĩa Phật giáo” của ông đã thất bại. Đã đến lúc phải từ giã “Chủ nghĩa Sihanouk”. Bắc Kinh và Hà Nội đã làm sụp đổ tòa nhà chính sách đối ngoại được dựng lên một cách hết sức nghệ thuật của ông. “Một cảm giác mất can đảm sâu sắc” đã ập vào người ông, theo lời tự thú nhận. “Tôi ghi nhận, rằng Chủ nghĩa Xã hội Phật giáo đã thất bại, và trên thực tế là không có lối thoát trong đường hướng này.”

Tổng thống Lon Nol ở Phnom Penh kể từ cuộc đảo chánh trong tháng Ba 1970

Tổng thống Lon Nol ở Phnom Penh kể từ cuộc đảo chánh trong tháng Ba 1970

Tiếp tục đọc

Rồng Mekong (26): Một hiệp ước bí mật đầy nguy hiểm

Khi Sihanouk bắt đầu nói công khai ở chốn lưu vong về sự cộng tác theo ý muốn của Trung Quốc, ông đã đẩy những phần thưởng vật chất ra phía sau. Cân nhắc chính trị, ông nói như vậy, đã làm cho các rủi ro trở nên có thể tính toán và chịu đựng được. “Tôi đã hoạt động với ý định nhận được sự cảm kích của Việt Minh, rồi của Hà Nội hay của Việt Cộng, giúp đỡ họ trong cuộc chiến đấu chống chủ nghĩa đế quốc của họ và bảo đảm cho Campuchia những quan hệ tốt đẹp với láng giềng hùng mạnh này.”

Sihanou (thứ hai từ bên phải) và Khieu Samphan (thứ ba từ bên trái) đứng cạnh một cột mốc

Sihanou (thứ hai từ bên phải) và Khieu Samphan (thứ ba từ bên trái) đứng cạnh một cột mốc

Tiếp tục đọc