Việt Nam hóa

Phù hiệu không được phát hành.
Phù hiệu không được phát hành.

Trong khi dư luận Mỹ hoan nghênh cuộc rút quân thì giới quân sự trong Lầu Năm Góc và ở Sài Gòn đánh giá cuộc Việt Nam hóa chiến tranh như là một sự đầu hàng từng bước một. Việc đưa những người lính trở về đã làm tiêu tan niềm hy vọng còn có thể chiến thắng trên chiến trường. Giới quân sự Mỹ phần lớn hoài nghi rằng có thể tạo cho QLVNCH khả năng chiến thắng đối thủ. Cả chính phủ Nam Việt Nam cũng cương quyết chống lại một cuộc Việt Nam hóa chiến tranh. Tuy Thiệu ủng hộ công khai cuộc rút quân, nhưng về cơ bản thì cuộc Việt Nam hóa đã khiến cho chế độ ở Sài Gòn cảm thấy hết sức bất an.

Continue reading “Việt Nam hóa”

Cuộc chiến hai mặt trận của Nixon năm 1969

Để tạo tính linh hoạt trong chính trị thì cần phải có một sự bất cần được tính toán trước. Nixon giải thích dự định trong tương lai của mình trước cộng sự của ông, H. R. Haldeman: “Tôi gọi đó là Thuyết Người Điên (Madman Theory), Bob. Tôi muốn làm cho người Bắc Việt tin rằng tôi đã đi đến điểm là tôi sẽ làm tất cả để chấm dứt cuộc chiến. Chúng ta sẽ đưa cho họ những điều tương tự như ‘Trời đất ơi, anh phải biết rằng Nixon hết sức căm thù cộng sản. Nếu như ông ấy nổi giận thì không còn ai có thể giữ ông ấy lại được nữa – và tay ông ấy đang ở kế bên nút bấm hạt nhân đấy’. Trong vòng hai ngày, Hồ Chí Minh sẽ đích thân đến Paris và cầu xin hòa bình.”[1]

Tổng thống Nixon
Tổng thống Nixon

Continue reading “Cuộc chiến hai mặt trận của Nixon năm 1969”

Chiến lược toàn cầu của Nixon

Khi Richard Nixon bước vào Nhà Trắng trong tháng Giêng 1969, ông đã có thể nhìn lại một con đường sự nghiệp dài. Cuối những năm bốn mươi, người nghị sĩ trẻ tuổi của Hạ Viện đã nổi tiếng khắp nước qua tính chống cộng cực đoan của ông. Là Phó Tổng thống dưới Eisenhower, ông đã yêu cầu nước Mỹ ném bom Điện Biên Phủ và luôn luôn hoạt động yêu cầu ủng hộ Diệm vô điều kiện. Con người sinh ra ở California này cũng ủng hộ leo thang các hoạt động tham chiến của Mỹ ở Việt Nam sau 1965, nhưng lên án Johnson là xuất hiện không đủ hung hãn trước Bắc Việt Nam. Ngoài ra ông phê phán rằng, người tiền nhiệm của ông đã tự làm cho ông ấy trở thành một tù nhân của phong trào phản chiến. Khác với Johnson, Nixon hiểu rằng cuộc Chiến tranh Việt Nam đã làm lung lay quyền bá chủ của Mỹ ở Phương Tây. Ông cũng nhận ra rằng Hoa Kỳ không còn đứng trước một mặt trận cộng sản thống nhất. Theo quan điểm của ông, một vài quốc gia của thế giới thứ Ba và trước hết là Trung Quốc đã trở thành những trung tâm quyền lực mà Washington không còn có thể phớt lờ lâu hơn được nữa. Nixon cảm nhận cuộc Chiến tranh Việt Nam như là một gánh nặng ngăn cản Hoa Kỳ tiếp tục đóng vai trò nổi bật trong hệ thống nhà nước quốc tế.

Nixon và Henry Kissinger 1972
Nixon và Henry Kissinger 1972

Continue reading “Chiến lược toàn cầu của Nixon”

Chiến tranh Việt Nam và Phương Tây

Không một quốc gia nào khác của Trái Đất mà lại là thành viên của từng ấy liên minh quân sự và khối đồng minh, không một đất nước nào khác mà lại có nhiều bạn bè chính trị và đồng minh như Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ. Chính quyền Johnson vì vậy lại càng thất vọng nhiều hơn nữa trước những phản ứng của Phương Tây đối với cuộc chiến ở Việt Nam. Khi Washington từng bước tăng cường những hoạt động tham chiến của họ ở Việt Nam từ 1964 và quyết định Mỹ hóa cuộc chiến trong tháng Bảy 1965, chính phủ dự tính ít nhất là với sự hỗ trợ mang tính tượng trưng của người Tây Âu. Các dự kiến của Mỹ tập trung đặc biệt vào Liên hiệp Anh và Pháp. Cả hai quốc gia không chỉ là thành viên của NATO, mà cũng là thành viên thành lập tổ chức phòng vệ Đông Nam Á SEATO.

Một số lãnh tụ của các quốc gia SEATO trước tòa nhà Quốc Hội  Philippines, 24/10/1966
Một số lãnh tụ của các quốc gia SEATO trước tòa nhà Quốc Hội Philippines, 24/10/1966

Continue reading “Chiến tranh Việt Nam và Phương Tây”

Trò chơi nước đôi

Giới lãnh đạo Hà Nội đã phản ứng tích cực lại bài diễn văn của Johnson vào ngày 31 tháng Ba 1968, khiến cho Washington ngạc nhiên. Dưới sự quan tâm thật lớn của giới báo chí và công chúng thế giới, những cuộc đàm phán hòa bình sơ bộ bắt đầu hai tháng sau đó ở Paris. Nhưng không bao lâu sau, người ta có thể thấy rõ rằng cả hai bên vẫn còn chưa quan tâm thật sự đến một giải pháp đàm phán. Người ta tranh cãi nhau không phải về những câu hỏi cơ bản, mà là về cách sắp xếp những cái bàn trong hội nghị. Dù là tròn, chữ nhật hay song song – ẩn ở sau đó là những ý kiến khác biệt về cách thức mà chính phủ Nam Việt Nam và MTDTGP sẽ tham dự vào trong những cuộc đàm phán. Cả Hoa Kỳ lẫn Bắc Việt Nam đều không cảm nhận áp lực thời gian, vì trước sau thì cả hai bên đều dựa trên một quyết định ở phía quân sự.

Việc ngưng ném bom ở phía bắc của vĩ tuyến 20 được giới lãnh đạo Hà Nội ghi nhận với một sự nhẹ nhỏm thật lớn. Về mặt tâm lý, lần nới lỏng vòng siết cổ của Mỹ đã được Hà Nội lợi dụng để tuyên truyền củng cố “mặt trận hậu phương” đóng một vai trò quan trọng. Vì tinh thần chiến đấu của nhiều người lính Bắc Việt và đảng viên sau thất bại quân sự của đợt tấn công Tết Mậu Thân đang xuống thấp. Do đó, đối với giới chóp bu ở Hà Nội, chiến lược mới chỉ có thể là: đàm phán và tiếp tục chiến đấu. Với một đạo quân 100.000 người còn nguyên vẹn ở miền Nam và sự hỗ trợ  mạnh mẽ của Xô Viết ở sau lưng, không thể nào nói đến bỏ cuộc được.

Tổng thống Nixon
Tổng thống Nixon

Continue reading “Trò chơi nước đôi”

Phản ứng của Mỹ sau Tết Mậu Thân

Người dân Mỹ chăm chú ngồi trước chiếc máy vô tuyến truyền hình vào ngày 31 tháng Giêng 1968. Những hình ảnh về tòa Đại Sứ quán bị hư hỏng và các xác chết nằm trên bãi cỏ trong trung tâm chính trị của quyền lực Mỹ ở Nam Việt Nam đã gây ra một cú sốc tập thể tại người Mỹ. Quân đội căng thẳng, những người lính bị thương, đường phố đầy xác chết – hầu như không một hình ảnh nào cho thấy tính dã man của cuộc chiến một cách không thương xót hơn là bức ảnh của Giám đốc Tổng nha Cảnh sát Nam Việt Nam, người ấn một khẩu súng lục vào thái dương một du kích quân đã bị trói lại và bóp cò (cái mà bức ảnh đi khắp thế giới này không cho thấy là việc du kích quân đã giết chết gia đình của người sếp cảnh sát). Với con mắt của 700 nhà báo, người Mỹ trong 50 triệu căn phòng khách sững sờ nhìn đất nước đó bị cháy rụi, bị tàn phá, bị ném bom như thế nào, đất nước mà những người lính của họ có nhiệm vụ bảo vệ nó. Người đọc tin tức của CBS, Walter Cronkite, tiếng nói đã được cá nhân hóa của “nước Mỹ thật sự, chân chính”, khoác lên cho sự kinh hoàng của cả một quốc gia những từ ngữ: “Đang xảy ra những gì ở đó thế này? Tôi nghĩ rằng chúng ta sắp sửa thắng cuộc chiến này kia mà!”[1]

Sài Gòn trong Tết Mậu Thân
Sài Gòn trong Tết Mậu Thân. Ảnh: The Vietnam Center and Archive

Continue reading “Phản ứng của Mỹ sau Tết Mậu Thân”

Sài Gòn, ngày 28 tháng Tư 1975

Trích từ “Nhật ký sau giải phóng” của ông Walter Skrobanek.

Từ Chủ Nhật hôm qua, Sài Gòn bị cắt đứt với thế giới bên ngoài. Trong một giờ yên lặng vào chiều tối – đài phát thanh Mỹ vẫn còn phát nhạc ướt át đang thịnh hành – tôi chợt muốn gửi cho các người thêm một vài dòng, để các người biết rằng cuộc sống vẫn còn tiếp tục.

Ngày thứ hai hôm nay đã mang lại cho chúng tôi nhiều điều mới. Ví dụ như lần trở về đầy phiêu lưu của các cộng tác viên chúng tôi, đã mang sữa và dược phẩm đến cho những người tỵ nạn ở Vũng Tàu. Chúng tôi nghĩ rằng họ đã “ở phía bên kia”. Vì lực lượng của Mặt Trận Giải phóng (MTGP) đã cắt đứt con đường giữa Sài Gòn và Vũng Tàu vào chiều thứ bảy. Lúc đó là vài giờ sau khi một chiếc xe buýt nhỏ của trung tâm với bảy người của chúng tôi lên đường đi đến trại tỵ nạn ở đó. Mãi sang ngày chủ nhật, chúng tôi mới nhận ra rằng chuyến trở về là ít có khả năng, khi một nhóm nhân viên thứ hai của terre des hommes muốn lên đường đi Vũng Tàu. Chiếc xe buýt nhỏ chỉ tới được lối rẽ đi Vũng Tàu của xa lộ Biên Hòa. Quân cảnh chỉ cho phép họ quay trở lại Sài Gòn ngay lập tức. Suýt chút nữa thì chuyến trở về Sài Gòn cũng đã không thành công, vì quân đội MTGP đã chiến đấu ở ngay cạnh cầu Sài Gòn rồi. Xuyên qua làn đạn, chiếc xe Hồng Thập Tự của terre des hommes tìm đường trở về trung tâm. Vào chiều tối ngày chủ nhật, đài phát thanh của MTGP loan báo đã chiếm được hai thành phố Long Thành và Phước Lễ trên đường về Sài Gòn.

Người dân đang chạy tỵ nạn ở Vũng Tàu, 21 tháng Tư 1975. Hình: Pavlovsky/Sygma/Corbis
Người dân đang chạy tỵ nạn ở Vũng Tàu, 21 tháng Tư 1975. Hình: Jacques Pavlovsky/Sygma/Corbis

Continue reading “Sài Gòn, ngày 28 tháng Tư 1975”