Ban nhạc Beatles của Việt Nam

Cũng như nhiều câu chuyện khác của rock ‘n’ roll, câu chuyện của ban nhạc CBC bắt đầu bằng việc mua một cây đàn guitar đằng sau lưng một người cha không tán thành.

Khi còn là một đứa bé ở Việt Nam, Tùng Linh muốn có một cây đàn guitar, vì vậy mà mẹ anh đã mua cho anh một cây. Cha anh, Phan Văn Phổ, là một người nấu bếp cho sĩ quan Pháp ở Hà Nội và ông ấy muốn các con ông trở thành bác sĩ hay kỹ sư, không muốn có nhạc sĩ. Khi tìm thấy cây đàn guitar, ông đã đập tan nó.

Ban nhạc CBC biểu diễn ở Sài Gòn năm 1974

Ban nhạc CBC biểu diễn ở Sài Gòn năm 1974

Nhưng vợ ông, Hoàng Thị Nga, đã nuôi dưỡng sự yêu thích âm nhạc Mỹ của Tùng Linh, điều mà anh ấy chia sẻ với hai trong số bảy anh chị em của anh: Bích Loan, một ca sĩ và Tùng Vân đánh trống.

Ngọc Lan, một anh trai chơi trống trong ban nhạc của Hải Quân Nam Việt Nam, nhận ra năng khiếu của ba người em, và rồi trong năm 1963 anh thành lập một “Partridge Family” Việt Nam, trước khi có phiên bản Mỹ. Họ được gọi là CBC, tức là “Con Bà Cụ”. Đó là cách để tôn vinh người mẹ của họ cho sự ủng hộ không nao núng của bà, theo như Bích Loan nói trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại gần đây.

Mấy đứa bé nhỏ cho tới mức khi chúng bắt đầu với ban nhạc, không ai có thể nhìn thấy người con út, Tùng Vân, ở đằng sau bộ trống của em, ngay cả khi em đứng lên. Họ đã bắt đầu với những đĩa nhạc như “You Are My Sunshine” và “What I Say” của Ray Charles, chỉ để cho vui thôi. Không có đứa bé nào biết nói tiếng Anh, vì vậy mà Ngọc Lan đã viết lời theo ngữ âm bằng tiếng Việt. Từ 1963 đến 1965, ban CBC biểu diễn trên các show năng khiếu quanh Sài Gòn. Rồi quân đội Mỹ bắt đầu đến Việt Nam thật sự, và sự hiện diện của họ đã biến một thú vui thành sự nghiệp.

Nếu như Liên hoan nhạc Pop Monterey năm 1967 đã tạo nên các ngôi sao Jimi Hendrix, Janis Joplin và Otis Redding, thì lần leo thang hiện diện của quân đội Mỹ ở Việt Nam đã làm đúng điều đó cho ban nhạc CBC. Ngọc Lan nhận ra một cơ hội kinh doanh trong việc giải trí cho số lượng lớn quân đội, và anh liên hệ với các nhà quảng bá âm nhạc Việt Nam, những người hợp tác với Cơ quan Dịch vụ Đặc biệt của Quân đội để xếp đặt những buổi trình diễn trong các câu lạc bộ sĩ quan và binh lính. Một người chị đã từng biểu diễn với một ban nhạc khác ở Vũng Tàu, nơi có nhu cầu cao về các hoạt động âm nhạc vì thành phố cạnh biển đó có vị thế là một điểm nghỉ dưỡng cho quân nhân Mỹ. Ban nhạc CBC liên kết với cô ấy ở đó trong một số hợp đồng biểu diễn, và rồi việc này chấm dứt bằng cách là cô ấy tham gia ban nhạc gia đình năm 1969. Đầu những năm 1970, ban nhạc có trong danh sách giải trí được chấp thuận của quân đội và nhận được 325 $ cho một buổi biểu diễn.

Ban nhạc CBC đi khắp nơi có quân đội Mỹ đóng ở Nam Việt Nam. Khi ban nhạc có nhiều hợp đồng trình diễn hơn, họ đã gắn kết vào với giới nhạc rock và dân ca địa phương, bao gồm những nhạc sĩ nổi tiếng hơn như Khánh Ly, Trịnh Công Sơn và Elvis Phương. Chủ nhật nào họ cũng tụ lại và chơi nhạc được gây cảm hứng từ rock’n’roll Mỹ, nhạc ballad và nhạc dân tộc. Lời nói về ban nhạc lan truyền qua mạng lưới của lính Mỹ, và không lâu sau, nhu cầu trình diễn tăng lên cao cho tới mức ban CBC phải biểu diễn cả bảy đêm một tuần. Nhiều người lính tìm gặp Ngọc Lan và đưa cho anh ấy những băng nhạc rock’n’roll mà họ muốn ban nhạc học chơi chúng. Ray Charles và the Beatles thuộc vào trong số những lời yêu cầu  phổ biến nhất mà Bích Loan nhớ lại.

“Chúng tôi nghe và bắt chước giống y trong ghi âm”, Bích Loan nói, người ở đầu lứa tuổi mới lớn khi ban nhạc bắt đầu đi trình diễn tại các căn cứ quân đội. Họ cũng chơi nhạc riêng của họ, được soạn kỹ lưỡng để giống như nhạc rock Mỹ, ví dụ như “Tình yêu tuyệt vời” hay “The Greates Love”. Quân đội rất thích những bài hát như vậy. “Lính Mỹ rất yêu thích chúng tôi”, Bích Loan nói. “Họ không thể tin rằng những đứa bé trẻ như vậy mà có thể hát được nhạc Mỹ.”

Quân lính bày tỏ lòng biết ơn của họ bằng tiền. Các thành viên ban nhạc rời phần lớn các buổi trình diễn với tiền tip nhiều hơn là tiền các câu lạc bộ trả cho họ. Họ đưa toàn bộ số tiền thu nhập của họ cho bà mẹ, và cuối cùng thì ban nhạc CBC đã kiếm đủ để cho phép bà xin thôi công việc của mình ở tại căn cứ hải quân.

“Bà cực nhọc vì chúng tôi bao nhiêu đó đã đủ rồi,” Bích Loan nói.

Chiến tranh đã mang lại cho ban nhạc CBC thành công và bảo đảm tài chánh, nhưng Bích Loan nhớ lại rằng cô và các anh em của cô còn quá trẻ để mà có thể hiểu được tính phức tạp của cuộc xung đột. Họ tự hỏi tại sao người Việt lại đánh nhau, và tại sao người Mỹ lại tham gia, nhưng đó là phạm vi ý nghĩ của họ về những chuyện đó, cô nói. Dường như ai cũng muốn đến và thưởng thức chương trình biểu diễn của ban nhạc CBC, thế thì tại sao họ lại đi khỏi và đánh nhau sau đó? Nhạc rock’n’roll không thể chấm dứt chiến tranh sao?

Có lẽ là không, nhưng nó có thể giúp để gây quỹ cho quân nhân Việt Nam và góa phụ chiến tranh. Năm 1970, ban nhạc CBC đã giúp tổ chức Lễ hội Rock’n’Roll đầu tiên của Việt Nam để gây quỹ cho các gia đình quân đội. Chính quyền Sài Gòn khuyến khích sự kiện này và Jo Marcel, một ca sĩ người Việt với tên Vũ Ngọc Tống mà đã trở thành chủ hộp đêm và nhà sản xuất âm nhạc, đã quảng bá cho nó.

Vào lúc cuối, ban nhạc cũng là một nạn nhân của chiến tranh. Tùng Linh nhận giấy nhập ngũ năm 1973, và anh đã vào trại huấn luyện sáu tháng. Nhưng bà mẹ của anh đã làm những gì bà có thể làm được để giúp cho người con trai chơi nhạc, điều khiến cho anh hạnh phúc. Bà trả một khoản tiền hối lộ lớn cho một sĩ quan cao cấp để bảo đảm cho con bà được phép rời khỏi quân đội, nêu lý do rằng bà đã già và cần anh ấy giúp đỡ ở nhà, và dù sao đi nữa thì hai người con trai lớn cũng đã phục vụ trong hải quân rồi.

Ban nhạc CBC

Ban nhạc CBC

Nhưng tình trạng bình thường đã trở nên khó hiểu khi Tùng lo rằng anh luôn luôn bị cảnh sát giám sát. Khi anh lái xe Honda đi chợ hay chạy quanh phố và phải đi qua các trạm kiểm soát, những người canh gác ở đó lúc nào cũng hỏi tại sao còn trẻ như vậy mà không đi lính. Sĩ quan quân đội bắt đầu gây khó khăn cho Hoàng Thị Nga vì họ nghi ngờ rằng bà đã trả tiền mua sự tự do cho anh ấy. Lo sợ quân đội sẽ gọi tới anh thêm một lần nữa, mẹ anh nhờ một vài người Mỹ và Canada, những nhà quản lý chuyên thực hiện các chuyến đi biểu diễn, tổ chức một chuyến lưu diễn thế giới để đưa ban nhạc CBC ra khỏi Việt Nam. Những người tổ chức đã lập kế hoạch cho một chuyến đi kéo dài 18 tháng, và các anh chị em tưởng rằng họ sẽ trở về nhà sau khi nó chấm dứt. Hoàng Thị Nga đã khóc khi bà tạm biệt các con.

Trong khi ban nhạc còn đang trên đường lưu diễn, Sài Gòn sụp đổ vào ngày 30 tháng 4 năm 1975. Bích Loan và các thành viên khác của ban nhạc đang ngủ ở Tây Tạng khi điều đó xảy ra; khi họ tỉnh dậy và nghe tin, họ đã khóc. Họ tỵ nạn trong một tu viện và cố gắng tìm hiểu xem phải làm gì. Mẹ của họ vẫn còn ở Sài Gòn.

“Chúng tôi nghĩ chỉ đi lưu diễn thế giới độ chừng một năm”, Bích Loan nói. “Chúng tôi không nghĩ là chúng tôi sẽ không bao giờ trở về.”

Họ sợ trở về. Có một tấm hình của các thành viên ban nhạc ở trung tâm thành phố Sài Gòn mặc quần áo Mỹ và áo thun với cờ Mỹ ở trên đó. Chính phủ mới đã cáo buộc các thành viên ban nhạc là những kẻ tội phạm và đưa họ vào danh sách những người bị truy nã nhiều nhất vì họ đã làm việc với người Mỹ. Anh chị em gia đình họ Phan sau này sẽ biết rằng mẹ họ đã đốt tất cả các băng và hình ảnh của họ với quân đội Mỹ, vì sợ chính quyền mới trả thù. Họ đã từng là những ngôi sao nhạc rock, nhưng bây giờ họ là những người tỵ nạn. Tháng 10 năm 1975, ban nhạc CBC đến Mỹ, một phần nhờ vào một cựu chiến binh Việt Nam tên là Frank Ford, người làm việc trong khu định cư người tỵ nạn sau khi Sài Gòn sụp đổ.

Phải mất hai hay ba năm, các thành viên ban nhạc mới có thể liên lạc được với gia đình ở Việt Nam. Trong thời gian đó, ban nhạc đã kết nối với các nhà tổ chức hòa nhạc Mỹ và Canada và đăng ký trình diễn vài lần. Sau một buổi trình diễn ở Montreal, một người bạn giúp cho họ gọi điện thoại về Việt Nam. Qua hai thập niên tiếp theo đó, các thành viên ban nhạc trở thành công dân Mỹ; giúp cho người thân, kể cả cho mẹ họ, định cư ở Hoa Kỳ; và trở về Việt Nam biểu diễn. Họ vẫn tổ chức những buổi biểu diễn từ thiện mà sau đó họ tặng tất cả những khoảng thu nhập của buổi chơi nhạc cho trẻ mồ côi, viện dưỡng lão và những nơi phục vụ người nghèo khác. Giới trẻ Việt Nam, mà 1975 là một thế giới xa lạ đối với họ, quan tâm đến ban nhạc CBC, các ca sĩ và nhạc sĩ khác từ thời đó, Bích Loan nói. Nó phản ánh một sự tò mò rộng lớn hơn trong giới trẻ Việt Nam về lịch sử của Nam Việt Nam, đặc biệt là con người và những câu chuyện mà chính phủ đã xóa ra khỏi lịch sử chính thống.

Ban nhạc CBC cũng có một giới hâm mộ ở Hoa Kỳ. Bích Loan, các thành viên còn ở Mỹ khác sống ở Houston và ban nhạc biểu diễn cho cộng đồng lớn người Mỹ gốc Việt ở thành phố này. Ngọc Lan, người sáng lập ban nhạc năm 1963, đã trở về định cư ở Việt Nam.

Khi Bích Loan nghĩ về lịch sử của ban nhạc, cô cảm thấy rất biết ơn người Mỹ – biết ơn âm nhạc Mỹ, biết ơn quân đội Mỹ đã ủng hộ ban nhạc và biết ơn Frank Ford, người cựu chiến binh Mỹ đã giúp ban nhạc tái định cư ở Hoa Kỳ. Nhưng các thành viên ban nhạc cũng ta thán về sự tàn phá cuộc sống Việt và đất nước bởi chiến tranh – một mâu thuẫn, giống như bao nhiêu điều khác trong cuộc chiến này. Phá hủy một ngôi làng để cứu nó. Đánh nhau trong khi đàm phán. Lời hứa hẹn giải phóng và tự do được thốt ra từ chính quyền đàn áp. Vài đứa trẻ Việt đã mang lại niềm vui cho lính Mỹ bằng cách biểu diễn nhạc rock ngay trong một cuộc chiến đã giết chết những người trẻ tuổi ở mọi phía.

Heather Stur

Phan Ba dịch

Heather Stur là giáo sư lịch sử tại Đại học Nam Mississippi và là thành viên tại Trung viên Nghiên cứ Chiến tranh và Xã hội Dale. Bà là đồng tác giả của sách “Integrating the U.S. Military: Race, Gender, and Sexual Orientation Since World War II” và là tác giả của quyển “Beyond Combat: Women and Gender in the Vietnam War Era”.

https://www.nytimes.com/2018/01/04/opinion/beatles-of-vietnam.html

Đọc những bài khác ở trang Chiến tranh Việt Nam và trang Tài Liệu

4 thoughts on “Ban nhạc Beatles của Việt Nam

  1. Pingback: Ban nhạc Beatles của Việt Nam – biển xưa

  2. Pingback: Ban nhạc Beatles của Việt Nam – dòng sông cũ

  3. Pingback: Ban nhạc Beatles của Việt Nam – Bến xưa

  4. Pingback: Ban nhạc Beatles của Việt Nam – Bến cũ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s