Chính phủ Johnson và cuộc chiến

Tổng thống Johnson luôn luôn xem cuộc Chiến tranh Việt Nam như là một vật cản đường cho chính sách xã hội của ông, cho viễn cảnh của ông về một “Great Society”. Ông không bao giờ nghi ngờ về tính đúng đắn về cơ bản của hoạt động tham chiến của Mỹ. Cũng như người Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của ông, Dean Rusk, ông tin rằng “mất” Nam Việt Nam chắc chắn sẽ kéo theo chiến thắng của chủ nghĩa cộng sản Xô viết và Trung Quốc trên toàn Đông Nam Á. Johnson và Rusk tin chắc rằng vị trí của Hoa Kỳ như là quốc gia hùng mạnh nhất Trái Đất và như là quyền lực dẫn đầu của Phương Tây sẽ lâm nguy. Rằng ý tưởng này ngày càng xa rời thực tế, điều đó không phá được sức mạnh gợi ý của nó. Cả cuộc đảo chánh thành công của các tướng lãnh Indonesia chống lại nhà độc tài Sukarno đang liếc mắt đưa tình với những người cộng sản trong năm 1965 lẫn cuộc Cách mạng Văn hóa ở Trung Quốc cũng không thể thay đổi được gì ở điều này. Thuyết Domino trước sau vẫn là nền tảng cho chính sách Đông nam Á của Mỹ.

Sukarno và Mao Trạch Đông
Sukarno và Mao Trạch Đông

Sự miễn cưỡng cá nhân của Johnson đối với cuộc chiến và sự lo ngại của ông, Việt Nam sẽ phá hủy “Great Society”, đã có những tác động nghiêm trọng về mặt tổ chức và chiến lược. Thiếu một lãnh đạo chiến tranh được điều khiển tập trung và có hiệu quả. Bản thân Johnson đã lãng phí thời gian với những tiểu tiết, và hậu quả của những trách nhiệm được định nghĩa không chính xác là những cuộc chiến tranh giữa các bộ máy quan liêu khổng lồ giữa Tòa Nhà Trắng, Lầu Năm Góc, Bộ Ngoại giao và quân đội. Còn quan trọng hơn nữa là một cuộc tranh luận cơ bản về ý nghĩa và mục đích của chiến lược tiêu hao đã không được tiến hành. Vì vậy mà sự không hài lòng về cách tiến hành chiến tranh của Westmoreland ngày càng tăng lên, nhưng những người mang quyền quyết định về chính trị thì lại không phát triển kịp thời những sự lựa chọn khác.

Với những quyết định của tháng Bảy 1965, chính phủ Johnson đã tự đưa họ vào trong một ngõ cụt, việc này đã có thể thấy rõ ngay vào cuối năm. Trong khi Westmoreland liên tục thúc giục gửi thêm quân lính và yêu cầu tăng cường ném bom thì Johnson vẫn cố gắng hạn chế leo thang. Bi quan và lạc quan giữ thế cân bằng, lập luận được đưa ra, thế nhưng không có những biện pháp quyết định đi theo sau lần trao đổi ý tưởng. Chính Bộ trưởng Bộ Quốc phòng McNamara đã báo động ngay từ tháng Mười Hai 1965. Trái với Westmoreland, người tin tưởng vào chiến lược tiêu hao của ông ấy, McNamara cho rằng một chiến thắng quân sự ngày càng ít có khả năng hơn. Theo ý ông, cuộc chiến chỉ còn có thể chấm dứt một cách thành công qua các sáng kiến chính trị ở Nam Việt Nam và qua đàm phán hòa bình. Đánh giá này vững mạnh thêm trong hai năm sau đó. Ông luôn kêu gọi đàm phán và yêu cầu một giải pháp chính trị cho cuộc Chiến tranh Việt Nam. Năm 1967, thêm vào đó ông còn kêu gọi chấm dứt cuộc chiến tranh ném bom hay ít nhất là giới hạn những cuộc tấn công vào những vùng ở phía Nam của vĩ tuyến 20. Cuối cùng, ông đề nghị trở về với chiến lược ốc đảo và ủng hộ những biện pháp phòng thủ như thiết lập một hàng rào điện tử ở biên giới Nam Việt Nam, để ngăn chận việc thâm nhập. Chán nản vì tình thế không có lối thoát, nhưng vẫn trung thành cho tới cuối cùng, trong tháng Mười Một 1967, McNamara đồng ý với đề nghị của Johnson, tiếp nhận chức vụ ít gây hao mòn về xúc cảm nhiều hơn của một chủ tịch ngân hàng thế giới. Những nhà phê phán Chiến tranh Việt Nam nổi tiếng như George Ball và cố vấn an ninh McGeorge Bundy đã ra khỏi chính phủ từ trước đó. Cuối cùng, Johnson không thể quyết định đảo ngược lại. Bị giằng giật giữa chán nản chấp nhận định mệnh và ước muốn lạc quan, ông Tổng thống đã bám chặt vào các tiên đoán đầy hy vọng của Rusk và vào những thống kê đầy ấn tượng của Westmoreland về “body count”, cái tuy chậm nhưng liên tục có tiến bộ. Sau khi Bundy từ chức, nhà cố vấn an ninh mới Walt W. Rostow đã có thể có ảnh hưởng đáng kể lên Johnson. Là một người thuộc phe cứng rắn có trí tuệ lỗi lạc nhưng không nhạy cảm về chính trị, Rostow mạnh mẽ ủng hộ mở rộng cuộc chiến tranh ném bom và bám chặt vô điều kiện vào chính phủ Sài Gòn. Tương tự như ông Tổng thống từ chối việc xuống thang do McNamara đề nghị, ông cũng chống lại đề nghị mở rộng chiến tranh của Hội đồng Tham mưu trưởng (JCS). Ông thường xuyên cắt giảm yêu cầu gửi thêm quân lính của họ. Trong mùa xuân 1967, khi đã có trên 400.000 người lính đóng ở Nam Việt Nam, ông “chỉ” chấp thuận một phần tư của con số 200.000 do Westmoreland đề nghị tăng thêm. Từ những lý do về chính trị mà Johnson kiên quyết từ chối gọi lực lượng dự bị nhập ngũ, vì một quyết định như vậy không thể được Quốc Hội và công chúng chấp thuận nếu như không có tuyên bố chiến tranh. Johnson cũng quyết định tương tự như vậy với những lời đề nghị của Hội đồng Tham mưu trưởng, san bằng Hà Nội và Hải Phòng qua không kích và tăng cường ném bom các mục tiêu dọc theo biên giới Bắc Việt Nam – Trung Quốc, những điều mà ông đã từ chối vì lo sợ Trung Quốc tham chiến. Nhưng mặt khác, ông lại chấp thuận một phần cho JCS – các khu phố ở ngoại ô hai thành phố lớn Bắc Việt trở thành mục tiêu cho nhiều cuộc không kích thảm khốc năm 1967, và cuộc ném bom được liên tục mở rộng ra phía Bắc.

Qua chính sách xích đu này, các quan hệ giữa giới quân đội và người Tổng thống xấu đi liên tục. Trong giới quân đội, sự không hài lòng về diễn tiến của cuộc chiến ngày càng tăng lên, cho tới khi các tổng tham mưu cuối cùng không còn sẵn sàng gánh vác phần trách nhiệm của họ nữa. Thật sự là cân nhắc về chính trị đã thống lĩnh những gì cần thiết về quân sự và trong công cuộc đi tìm quyết định. Qua đó, cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam đã trở thành cuộc chiến tranh của Johnson. Bằng cách cố gắng làm thỏa mãn tất cả mọi bên mà không đáp ứng các yêu cầu khác nhau, ông Tổng thống, như sử gia George C. Herring khẳng định, đã “tiếp tục tiến hành quá trình leo thang dần dần và sự không quả quyết” đầy tai hại.[1]

Marc Frey

Phan Ba dịch

Đọc những bài khác ở trang Lịch sử Chiến tranh Việt Nam

—————————————————————————————

[1] George C. Herring, LBJ and Vietnam. A Defferent Kind of War, Austin/TX 1994, trang 51

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s