Cuộc Khủng hoảng Phật giáo

Ngày Phật Đản lần thứ 2527, ngày 8 tháng Năm năm 1963, đánh dấu thời điểm bắt đầu kết thúc mối liên kết “đối tác có giới hạn” giữa Hoa Kỳ và Ngô Đình Diệm. Ở Huế, nơi mà trong những ngày trước đó còn có nhiều lá cờ của Tòa thánh Vatican được treo lên để vinh danh Tổng giám mục Ngô Đình Thục, người anh của Diệm, người Phật giáo bây giờ treo cờ của họ lên, để mừng một cách xứng đáng người sáng lập ra tôn giáo họ. Việc treo cờ, ngoại trừ lá cờ quốc gia Nam Việt Nam, nói chung là bị cấm, nhưng điều gì mà người Công giáo không bị từ chối thì người Phật giáo cũng không để cho người ta tước đoạt. Diệm, người cũng nhận ra được chiều hướng chính trị của việc hành lễ Phật giáo, quyết định thi hành đúng luật pháp với mọi sự cứng rắn: nhóm quân đội tinh nhuệ của ông nổ súng vào đám đông, chín người chết. Lời tuyên bố của Diệm, trách nhiệm cho những phát súng đó thuộc về MTDTGP, không thể thuyết phục được ai, và hai ngày sau đó hàng chục ngàn người Phật giáo đã kéo nhau đi biểu tình trên các con đường của thủ đô các hoàng đế trước đây. Diệm lại tiến hành các biện pháp mạnh một cách không khoan nhượng; những người đứng đầu của Phật giáo bị bắt giam và các ngôi chùa quan trọng nhất bị quân lính bao quanh. Vào ngày 11 tháng Sáu, nhà sư 66 tuổi Quảng Đức đã tự thiêu trước máy quay phim ngay trên một ngã tư trong trung tâm thủ đô để phản đối Diệm. Bắt đầu từ khoảnh khắc đó, không còn có thể ngăn chận cuộc phản đối chống Diệm của những người Phật giáo được nữa. Sinh viên tham gia vào những cuộc biểu tình, và trong quân đội cũng sôi sục. Bà Nhu, phu nhân của Ngô Đình Nhu, đổ dầu vào lửa khi gọi cuộc tự thiêu đó là “barbecue”, và hứa sẽ tặng xăng và diêm quẹt cho bất kỳ ai muốn làm theo Quảng Đức. Cuối cùng, vào ngày 21 tháng Tám, các đơn vị tinh nhuệ của Nhu tổ chức một cuộc bố ráp, bắt giam 14.000 sinh viên, người Phật giáo và những người đối lập khác. Việt Nam Cộng Hòa rơi vào trong cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong lịch sử non trẻ của nó.

Huế, 1963
Huế, 1963

Ở Washington, người ta cho rằng thời điểm đã đến, để tăng mạnh áp lực lên Diệm. Cuối tháng Sáu, chính phủ Kennedy bổ nhiệm người ứng cử chức vụ phó tổng thống của Đảng Cộng hòa năm 1960, Henry Cabot Lodge , làm đại sứ ở Sài Gòn. Người cháu của vị thượng nghị sĩ cùng tên, người mà vào thời chuyển sang thế kỷ mới đã cùng với Tổng thống Theodore Roosevelt tuyên truyền cho một chính sách đối ngoại theo câu khẩu hiệu “Nói chuyện nhẹ nhàng nhưng mang theo một cây gậy lớn” (Speak softly, but carry a big stick), có nhiệm vụ không những phải bảo vệ chính phủ trước những công kích có thể có của người Cộng hòa, mà còn phải làm cho ông Tổng thống Nam Việt Nam thấy trái phải. Nếu như không thành công trong việc này, chỉ thị giao cho ông là như vậy, thì Lodge cần phải tìm kiếm một lựa chọn khác để thay thế Diệm. Khi viên đại sứ đến Sài Gòn một ngày sau các bạo động chống người Phật giáo vào ngày 22 tháng Tám thì đã có những tin đồn về nhiều nhóm sĩ quan muốn đảo chánh. Từ nhiều tuần qua, CIA đã liên hệ với một nhóm tuy có nhiều ảnh hưởng nhưng vẫn còn lưỡng lự trong QLVNCH quanh Tướng Dương Văn Minh. Nhưng Tòa Nhà Trắng vào lúc đầu vẫn còn muốn để mở cho tất cả các lựa chọn. Hai ngày sau khi Lodge đến, Tổng thống giao quyền cho ông yêu cầu Diệm phải sa thải người em Nhu của ông ấy, và yêu cầu một quyền cùng quyết định thật sự trong lúc tiến hành các công việc của chính phủ. Nếu như Diệm từ chối, Lodge có thể hứa ủng hộ với các tướng lãnh muốn đảo chánh. Nhưng rõ ràng là Diệm và Nhu vẫn còn cảm thấy mình còn đủ quyền lực, và giới tướng lãnh vẫn còn cảm thấy chưa đủ chắc chắn, vì đầu tiên là hoàn toàn không có gì xảy ra trong tháng Tám. Trong khi Lodge nhất quán tiến hành chuẩn bị lật đổ Diệm ở Sài Gòn thì cuộc thảo luận về thái độ ứng xử trong tương lai đối với nhà độc tài Nam Việt Nam bắt đầu gay gắt lên ở Washington. Sự lúng túng trong chính phủ to lớn cho tới mức Robert Kennedy công khai đưa ra câu hỏi then chốt: Nói chung là có lực lượng nào ở Sài Gòn có thể đối đầu được với MTDTGP hay không? Có phải là đã tới lúc rút lui ra khỏi Nam Việt Nam hay không?

Marc Frey

Phan Ba dịch

Đọc những bài khác ở trang Lịch sử Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s