Dân híp pi ở Klanxbüll

Tôi thích chuyến bay đến mức tôi tiếp tục bay đến Husum. Từ đó, tôi chỉ muốn đi tàu thủy từ đảo này sang đảo khác, nhưng không thể được, giao thông trên những tuyến đường biển ngắn đã tạm ngưng cho đến mùa xuân năm tới. Tàu hỏa, nhà ga, trà túi. Thiếu nữ xỏ lỗ, thanh nam xăm mình. Những mẩu chuyện trong toa tàu mà chẳng có liên quan gì đến tôi cả. Trong một chuyến tàu, một thiếu nữ đẫy đà vùng Holstein tra hỏi một hoàng tử Ấn Độ mảnh khảng theo kiểu mẹ vợ.

“Ở chỗ cậu hiện đại hay là xưa cũ?”

Cậu thanh niên không hiểu ý cô gái. “Hiện đại?”

“Ừ thì bọn cậu đốt lửa để ngồi thành vòng tròn xung quanh, hay là có điện?”

Nó cười. “Lửa? Trước đây 20 năm thì có.”

“Bọn cậu có máy giặt không?”

Nó cuối đầu xuống. “Không.”

“Điện?”

Nó phủ nhận rất nhỏ giọng.

“Còn nước? Nóng, lạnh?”

Phần còn lại chìm vào trong tiếng rít ken két của đoàn tàu đang chạy vào một đường cong.

Tôi có một cái hẹn ở bờ biển, đối diện với đảo Sylt. Một họa sĩ sống ở đó với những bức tranh to lớn, trống rỗng của ông trong ngôi nhà to lớn, trống rỗng của ông, một ngôi nhà nông dân cũ. Tôi đến vào buổi chiều và nhìn thấy ông ấy đang đứng ở trước nhà từ hướng ngược sáng. Ông cao to như một người khổng lồ, không phải do ông, nhưng ông rất thích thú khi trở thành hình ảnh của một người Friesen bất trị như thế. Ông rất thích sống trong thân thể của ông.

Ông để mái tóc thưa bay quanh đầu như cỏ dại bờ biển được một vị thánh kỳ dị nhặt được lúc đang đi trên những đụn cát và quấn quanh đầu; một người tránh né những người khác khi đi qua làng và lầm bầm nói: Một thìa danh dự, một nắm cát cho các ông hoàng của những đụn cát.

Rồi tôi ngồi cạnh bàn của ông, ông mang thức ăn và rượu vang ra. Cái bàn ở trong một căn phòng có rất ít đồ đạc, và phòng bên cạnh, ngoại trừ một giá sách, cũng gần như trống rỗng. Và ngoại trừ tranh của ông trên tường. Rất dễ chịu. Còn dễ chịu hơn nữa khi ông vẫn cư xử y như thế trong lúc chuyện trò. Một gian phòng lớn mà trong đó chỉ có vài câu nói rời rạc, một vài câu chuyện kể, một vài suy nghĩ.

“Im lặng là sang trọng. Không gian. Thời gian. Đó là như vua chúa.”

Người chủ nhà đã từ đảo Sylt trở về lại đất liền. Ông đã từng quản lý một ngân hàng trên Sylt. Ông đã từ bỏ hòn đảo và cuộc sống đầu tiên của ông ở trên đó để trở thành họa sĩ ở đây. Đối với ông, điều đó có ý nghĩa như: là một người tự do. Hiếm khi tôi gặp được một ý tưởng tự do kiên định như vậy.

“Sylt cũng có một thứ tự do. Hỗn loạn lắm. Đường đi mất trật tự. Chuyện thời xa xưa về những người sống trong đụn cát, sống nhờ đi săn hải cẩu.” Trông ông giống như một người có nhiều khả năng như thế, săn hải cẩu sống trong đụn cát.

Ông rời ngân hàng vào thời nổi loạn, và có một thời gian mà dường như họ đã từng hợp với nhau, cái tự do nổi loạn trẻ đẹp và ông. Thế nhưng thiện cảm dịu dàng của ông đã nguội lạnh đi sau khi ông đọc trong “Kế hoạch làm việc” về việc “Công xã 1” tưởng tượng cuộc sống cách mạng sẽ ra sao, nếu như có quyền lực trong tay.

“Cộng hòa Xô viết! Tiền lương như nhau cho tất cả! Tôi nghĩ, Chúa ơi, cái này là chống lại tôi.”

Lúc đó có một cuộc biểu tình ở Westerland. Ông muốn tham gia, cuối cùng thì đó cũng là những người bạn của ông. Ông đã đứng ở cửa ra vào ngân hàng, sắp sửa khóa cửa và gia nhập vào đoàn biểu tình. Rồi ông nhìn thấy những người biểu tình đang đi đến từ cuối phố, những người đàn ông trẻ tuổi tóc dài mang áo khoác Thälmann[1], phụ nữ trong áo choàng lông thú của Afghanistan và váy ngắn. Đi qua quán cà phê Orth, đi qua những người khách đang kêu lên của Sylt vì tất cả mọi thứ từ những nơi họ đến, nổi loạn trong các thành phố, lại bắt kịp họ – bây giờ cuộc nổi loạn bất thình lình lại ở đây, ở cái nơi mà theo ý của ông nó không hề phù hợp, dứt khoát không.

Bạn bè của ông đi ở hàng đầu, đoàn biểu tình đến mỗi lúc một gần hơn. Vâng, ông sẽ đóng cửa ngân hàng và đi biểu tình, cũng tốt thôi, ông không hài lòng với một vài sự việc trên đảo. Ông vừa định rút chìa khóa ra thì nghe bạn bè ông hô to: “Hồ-Hồ-Hồ-Chí-Minh!”

“Lúc đó tôi nghĩ rằng ông ấy thì có liên can gì đến các bạn chứ? Chỉ là chuyện tầm phào. Tôi lại mở cửa ngân hàng và ngồi vào bàn làm việc của tôi.”

Đảo Sylt. Hình: Wikipedia
Đảo Sylt. Hình: Wikipedia

Câu chuyện tình với lần nổi loạn không gây nhiều nguy hiểm lắm cho ông. Ở đấy, thật ra ông chỉ cần phải tin vào một vài câu khẩu hiệu và những lời hoa mỹ trên giấy và phủ nhận một vài điều mà ông yêu quý, điều đó làm cho sự đồng tình của ông nhanh chóng nguội lạnh đi. Nhưng vẫn còn có một người khác theo đuổi ông và cố gắng lôi kéo ông. Một cựu tướng lĩnh SS[2] sống trong vùng đang mê tít ông, muốn tuyển mộ ông theo kiểu một người con, một người bạn hay như thế nào đó, ông ta muốn trói buộc người thanh niên tốt đẹp của vùng Friesland với ông ta. Nhà họa sĩ không cần phải học thuộc lòng những câu khẩu hiệu như ở bên cánh tả, vị tướng chỉ muốn ông là người mà ông ta đang nhìn thấy, tất cả mọi thứ khác rồi sẽ đến sau.

“Rồi thế nào?”

Ông phất tay theo một cách không thể nào hiểu lầm được. “Tôi sinh ra trước lúc bắt đầu cuộc triển lãm ‘Nghệ thuật suy đồi[3]‘ ở München chỉ 15 phút. Vào ngày 19 tháng 7 năm 1937. Tôi sinh ra vào lúc 9 giờ 15, triển lãm được khai mạc vào lúc 9 giờ 30.”

Ông chỉ tay vào một trong các bức tranh của ông: “Cái này là suy đồi ư?”

“Có thể đấy.”

“Nếu không phải bức tranh thì là chính tôi.”

Người ta nhìn thấy một màu sắc trên bức tranh và ngoài ra hoàn toàn không có gì khác, chỉ có dấu vết của những chuyển động tròn lúc ông tô màu lên tấm vải. Trước đây nhiều năm người ta còn nhận ra được nhiều thứ hơn trên những bức tranh của ông. Người ta có thể nghĩ đó là những đám mây xanh. Hay những hiện tượng màu sắc xuất hiện khi người ta nằm ngửa phơi nắng và nhắm mắt lại. Ông đã bỏ lại cái đó ở phía sau, cái phần giống như hình ảnh cuối cùng còn sót lại.

Bên ngoài trời vẫn còn sáng, chim di trú tập trung trên những cánh đồng đã thu hoạch. Một con mèo đi rón rén trong cỏ. Ngày xưa, nơi đây đã từng là một vùng đất khắc nghiệt. Đất của những người nuôi bò. Dân híp pi từ Sylt sang đây chỉ vì nhà nông dân ở đây rẻ tiền hơn rất nhiều so với trên hòn đảo đắt đỏ.

Người ta cần can đảm để đến đây và nhà họa sĩ thì thán phục lòng can đảm. Nông dân nuôi bò căm ghét dân híp pi, bởi vì thế mà ông đứng về phía họ. Không dễ xảy ra chuyện gì cho ai, nhưng khi người nông dân bàn với dân híp pi về việc thuê đất thì ông mang theo hai hòn đá, mỗi tay một hòn, chỉ thế thôi, ông đập nhẹ hai hòn đá vào nhau trong suốt thời gian đó. Cắc-cắc, cắc-cắc.

Tiếng động có một cái gì đó giống như tiếng lách cách do một người đánh bạc đang bồn chồn gây ra bằng những đồng jeton cuối cùng của ông ta. Đã có thời người ta ngồi chơi roulette ở Berlin và đặt bằng bò béo đang đứng cạnh bờ biển của vùng này. Bò béo có nghĩa là: Vào mùa thu người ta mua lại một con bê của nông dân, giá rẻ như cho, rồi đặt nó trên những đồng cỏ đẹp tuyệt vời ở cạnh biển này qua mùa hè. Qua một mùa hè như vậy con bê béo lên thêm 4 tạ[4], đó là lợi nhuận. Và dân híp pi đảo Sylt bước vào trong cái thế giới đó hay trong cái tranh sáng tranh tối của thế giới đó – cái càng làm cho sự việc thêm phần khó chịu – và mua lại những ngôi nhà nông dân cũ kỹ với giá rẻ. Có lẽ cũng vì thế mà họ bị người ta ghét. Cái nam tước bò béo giàu có nặng nề bị đào mồ chôn, và họ tổ chức một lễ hội hóa trang hài hước.

3, 4 khu híp pi thành hình, và sống trong ngôi nhà mà bây giờ chúng tôi đang ngồi ăn là người điên khùng nhất. Nhà họa sĩ cười nhẹ khi nói về ông ấy, lắc đầu như thể đang nói về người em trai rất đáng tiếc là hơi bị điên điên. Ông chắc hẳn đã yêu mến ông ấy. Ông cũng nhìn thấy một ít cái tự do riêng của ông ở ông ấy. Trong ánh mắt của ông ấy, trên gương mặt sạm nắng dưới mớ tóc cháy nắng.

Con người kỳ lạ ấy lúc nào cũng đỏ au vì cháy nắng, bởi vì ông ấy có thói quen đứng hằng giờ ngoài đồng và nhìn trừng trừng lên mặt trời, trong cái áo choàng của người chăn cừu nặng nề dài đến mắt cá chân và trong đôi ủng nặng nề mà ngay trong mùa hè nóng nực nhất ông ấy vẫn mang chúng. Ông ấy ít nói như nhà họa sĩ. Ông ấy cũng là một ông hoàng của những đụn cát. Ông ấy có tên là “Người chăn cừu” vì ông ấy đi lại giống như một người chăn cừu.

Điểm khác biệt là nhà họa sĩ biết mình muốn gì. Đóng cửa ngân hàng vào một ngày nào đó, không phải chỉ để đi biểu tình – mãi mãi. Để vẽ, để được tự do. Người chăn cừu cũng muốn được tự do, nhưng ông ta không cưỡi lên ý muốn của ông – vì ông ta là một người chăn cừu. Ông ấy cho nó gặm cỏ trên một cánh đồng ngập nước và nằm dưới một bụi cây. Ông ấy có 12 đứa con với nhiều người đàn bà khác nhau.

Tất nhiên là dân híp pi trồng cần sa riêng của họ, và tất nhiên là họ gọi nó là “cỏ cười vùng Friesland”. Khi RAF[5] lại khủng bố thêm một lần nữa thì bạn bè từ Berlin đang đến thăm viếng, và chủ nhà Friesland vừa mới thu hoạch xong. Họ hong khô cần sa trên vải bạt dưới mái nhà. Khách Berlin muốn chứng tỏ mình quan trọng và thuyết phục người Friesen tin rằng bất kỳ lúc nào cũng có thể xảy ra bố ráp – phải biến cần sa đi. Ngay bây giờ. Họ cũng đã có một ý tưởng để thực hiện việc đấy cho nhanh chóng, và người Friesen vui mừng hớn hở. Người ta lôi về nhiều cái nắp lớn để đậy nồi giặt quần áo, rắc cả mùa thu hoạch vào trong đó rồi đơn giản là nổi lửa đốt lên. Khói kinh khủng, chẳng bao lâu sau đó cả ngôi nhà chỉ còn là một phòng hun khói duy nhất, tất cả nhảy múa qua các gian phòng và bị say hoàn toàn. Cảnh sát thì chẳng thấy đâu.

Trời mưa như trút nước vào cái ngày mà nhà họa sĩ đến nông trại để mua nó lại từ người chăn cừu. Người ta vào nhà bằng cách bò từ chuồng gia súc qua một cái lỗ trên tường. Người chăn cừu không có bàn ghế, chỉ có cái ống điếu hút cần sa, một cây sáo, bộ y phục chăn cừu. Ông ta chỉ sống trong một căn phòng duy nhất của ngôi nhà nông dân rộng lớn mà ông ta chẳng biết làm gì với nó, ngoại trừ có những đêm ông ta trần truồng nhảy múa ở trong đó.

Rồi người chăn cừu và nhà họa sĩ bắt đầu thương lượng giá cả. Đó là một quy trình đơn giản nhưng cần thời gian của nó. Người chăn cừu mở cái cửa 2 cánh sang gian phòng kế cận, gian phòng mà bây giờ chúng tôi đang ngồi ăn tối, rồi đi qua đi lại ở bên trong đó, đi qua đi lại. Và thổi sáo. Cho đến khi người ta thỏa thuận xong. Kể từ đó, nhà họa sĩ sống ở đây.

Tôi hỏi ông có biết nhóm người híp pi đó bây giờ ra sao không.

“Một người thừa hưởng nhà cửa và đã treo cổ tự tử. Một người là thầy dạy nhảy eurithmy[6] đã về hưu ở miền nam. Một người là nữ doanh nhân, cứ vài tháng là có trong báo in trên giấy bóng láng với ngôi nhà riêng ở nông thôn của bà ta.”

“Còn người chăn cừu?”

“Ông ấy đã thật sự trở thành một người chăn cừu.”

Phan Ba trích dịch từ “Deutschland, eine Reise”

Đọc những bài khác ở trang Nước Đức

————————————————————————————————————————

[1] Ernst Thälmann (1886-1944): Chính khách của Đảng Cộng sản Đức.

[2] SS: Viết tắt của Schutzstaffel, xuất phát từ đội bảo vệ Hitler, trở thành một tổ chức độc lập của Đảng Quốc Xã Đức.

[3] Dưới thời Đức quốc xã, “Nghệ thuật suy đồi” là một khái niệm mang nhiều lập luận phân biệt chủng tộc nhằm để chỉ Nghệ thuật Hiện đại của thế kỷ 20. Cuộc triển lãm ‘Nghệ thuật suy đồi’ được khai trương năm 1937 nhằm để phỉ báng phong trào nghệ thuật này.

[4] Tạ Đức, khoảng 50 kg.

[5] Viết tắt của Rote Armee Fraktion, một tổ chức khủng bố ở CHLB Đức.

[6] Eurythmy là một nghệ thuật nhảy múa hình thành vào đầu thế kỷ 20 ở Đức và Thụy Sĩ.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s