Nhật ký sau giải phóng (50)

Tin đồn và chứng loạn thần kinh trong lúc đổi tiền

25/9/1975

Lần đổi tiền rõ ràng là đã góp phần khiến cho người dân thêm bực tức về tình trạng kinh tế của họ. Trong khi đó, các tầng lớp dân nghèo thật ra hầu như không có gì để lo lắng. Nhưng tại bất kỳ sự thay đổi nào, người dân thường vẫn lo mất vài đồng xu của họ cũng giống như những người tư bản lớn, là những người bị nhắm tới qua hoạt động này. Đã xảy ra những sự cố rất đáng tiếc trong hoạt động mà ngoài ra thì được lập kế hoạch khá tốt. Ví dụ như người dân phải đứng xếp hàng trước trụ sở của khóm cho tới khuya ngày 22 tháng Chín, và tuy vậy vẫn hoài công chờ đợi. Ngay cho tới ngày hôm sau đó, một vài người vẫn còn chưa nhận được 200 đồng tiền mới của họ, mà mãi tới ngày thứ ba. Các trại mồ côi và tổ chức xã hội, đổi tiền qua cơ quan nhà nước lãnh đạo họ, còn phải chờ lâu hơn như vậy. Ví dụ như Trung tâm Y tế Xã hội vẫn hoàn toàn không có khả năng mua được thứ gì sau ba ngày trời, vì ông Nhiem còn chẳng mang lại một phần nhỏ của số tiền mới nữa. Người ta phải ăn cơm với nước mắm, mặc dù chợ đã họp lại. Trung tâm Đà Lạt, là khách trong Trung tâm Y tế Xã hội, có thể dễ dàng đổi tiền hơn, vì vẫn còn bán độc lập và người ta trực tiếp đi tới ngân hàng. Vào ngày thứ ba, Son có thể đưa ra 200 đồng và qua đó cũng đã góp phần tạo khả năng cho nhà bếp nấu thức ăn – ngay cả khi phải tiết kiệm.

Tờ 5 đồng của MTGP
Tờ 5 đồng của MTGP

Ngoài ra thì tin tức trên báo chí đã làm cho người dân lo sợ, mà theo đó thì mãi một tháng rưỡi sau người ta mới có thể lấy thêm được từ số tiền còn lại ở ngân hàng. Thêm vào đó là các tin đồn rằng bộ đội đã đổi trực tiếp những số tiền khổng lồ của người giàu, nhưng trong lúc đó thì đã thu về cho họ hơn 50 phần trăm. Những tin đồn này có đúng hay không thì tôi khó có thể nói được, nhất là khi tôi không thể nhìn thấy được những sự việc đó diễn ra như thế nào, khi mà người ta kiểm soát chặt chẽ như vậy. Đối với người dân, những câu chuyện như vậy là một chỉ dấu cho tham nhũng. Nhưng chính quyền cách mạng hẳn đã bất ngờ về việc có bao nhiêu tiền nằm trong giới tư nhân. Chúng tôi quen biết nhiều gia đình mà chúng tôi không bao giờ nghĩ rằng họ có nhiều triệu đồng tiền mặt ở trong nhà, vì không ai tin tưởng vào ngân hàng.

Thật ra, mục đích của lần đổi tiền là xác định có bao nhiêu tiền đang lưu hành, và rồi mang số vốn này vào trong tầm tay của nhà nước, để mà có thể quyết định trong bất cứ trường hợp nào là liệu việc sử dụng số tiền đó có nằm trong lợi ích của công cộng hay không. Những người giàu rõ ràng rất sợ lần đổi tiền này. Có tin đồn là những người kê khai số tiền lớn sẽ bị đưa ra trước tòa án nhân dân để trình bày tại sao họ lại có nhiều tiền mặt như vậy. Thậm chí còn có cả nhiều vụ tự tử nữa. Một người Hoa giàu có được cho là đã đốt hết tất cả tiền giấy của mình trong một ngôi chùa và rồi đã tự cắt cổ. Người ta chỉ có thể lắc đầu trước những chứng loạn thần kinh của sự tôn sùng vật chất như vậy. Bản thân tôi thì không tin là chính phủ sẽ tiến hành tổ chức các tòa án nhân dân, vì cho tới nay hầu hết các biện pháp đều được tiến hành theo con đường hành chánh. Đối với chính phủ thì chận tiền lại ở ngân hàng và sử dụng chúng cho đầu tư v.v.. là đã đủ. Trong tương lai, người ta cần phải có lý do để lấy tiền ra khỏi ngân hàng, những cái sẽ được ban hành chánh xem xét và có thể bị từ chối, nếu như việc này không phục vụ cho lợi ích công cộng hay không phục vụ cho cuộc sống cá nhân của sở hữu chủ.

Bằng cách này, vấn đề tiền nhà của chúng tôi cũng sẽ được giải quyết. Trước đây một tháng, chúng tôi đã xin chủ nhà giảm bớt tiền thuê nhà, vì điều này bây giờ là thông thường. Thế nhưng ông ấy đã từ chối, rõ ràng là vì tiền thuê nhà đối với ông ấy vẫn còn là nguồn thu nhập lớn nhất. Ông ấy cũng cố giữ vững giá trị của ngôi nhà ngay lập tức, vì rất có thể là chính quyền cách mạng không cho rằng gia đình của ông – ngay cả khi là một gia đình lớn – cần tới ba ngôi nhà. Trong những ngày vừa rồi, một người môi giới đã tới với một người muốn mua. Nhưng bây giờ thì lần đổi tiền đã phá hủy mọi sự toan tính. Người mua chắc chắn mà không còn có đủ tiền nữa (bằng tiền mới), và ngay cả số tiền thuê nhà của chúng tôi cũng còn chắc chắn nữa. Để trả tiền nhà, tôi phải làm đơn gửi đến ngân hàng. Thế nhưng rất có thể là giá thuê nhà 70.000 (140 đồng tiền mới) sẽ được xem là cao và người ta không muốn lại phải bãi bỏ lần bình đẳng hóa số tiền mặt nằm trong tay tư nhân. Không loại trừ khả năng người chủ nhà sẽ không nhận được gì, ít nhất là trong một thời gian nhất định.

Hai ngày sau lần đổi tiền có một tuyên bố quan trọng của Chính phủ Lâm thời: nhiều mặt hàng cơ bản, thiết yếu cho cuộc sống, không được phép bán trên thị trường tự do nữa. Được dán lên trên khắp các tường nhà là thông báo quy định giá cả cho những loại này. Theo đó, không cửa hàng nào được phép bán các loại hàng hóa này với giá đắt hơn. Thế nhưng ngày hôm qua và hôm nay cho thấy rằng người ta không thành công nhiều cho lắm ở khía cạnh này. Giá cả còn tăng cao hơn nữa cho phần lớn mặt hàng. Không có “cảnh sát giá” để mà thực thi quy định này. Và người dân dường như cũng không thích thú với việc yêu cầu bộ đội can thiệp. Nhưng thông cáo này dường như cũng chỉ là chương đầu tiên trong việc tiến hành thực thi giá bảo đảm cho các mặt hàng thiết yếu cho cuộc sống. Có thể là chính phủ sẽ phản ứng bằng cách đóng các cửa hàng không giữ đúng quy định, hay là các của hàng này tự đảm nhận việc này, như việc thành lập các “hợp tác xã” (có lẽ đúng hơn là hợp tác xã tiêu thụ) đã báo trước.

Đọc những bài khác ở trang Nhật ký sau giải phóng

Phan Ba trích dịch từ “Nach der Befreiung –  Damit ihr wisst, dass das Leben weitergeht” (“Sau giải phóng – để các người biết rằng cuộc sống vẫn tiếp tục)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s