Nhật ký sau giải phóng (49)

Tết Trung Thu và đổi tiền

19/9/1975

Hôm kia và hôm qua, trẻ em ở Việt Nam mừng Tết Trung Thu, một lễ hội vào giữa mùa Thu. Cả lần này thì người ta cũng làm những cái lồng đèn nhiều màu để trẻ con cầm chúng đi trên đường phố vào ban đêm. Thế nhưng nhà nước không bỏ lỡ cơ hội để mang lại cho lễ hội mang tính truyền thống Nho giáo – duy linh này một nét chính trị – cách mạng. Vâng, cán bộ trên cả nước ít nhiều đều được kêu gọi hãy tổ chức lễ hội cho trẻ em một cách thích hợp. Vào những ngày trước đó, thành viên của Thanh niên Giải phóng đã đến từng nhà trong nhiều khóm để xin tiền quyên góp. Cuối cùng, vào thứ sáu vừa rồi, chúng tôi nghe được một buổi lễ tổ chức Tết Trung Thu qua loa cho tới tận nhà của chúng tôi. Trẻ em hát những bài ca về Hồ Chí Minh và về lần giải phóng Nam Việt Nam. Thật ra thì chúng tôi rất tiếc là không thể đi đến đó được. Nhưng là người nước ngoài thì chúng tôi cảm thấy mình thừa thãi tại một lễ hội truyền thống như thế này, trước sự tránh né và khước từ người nước ngoài nói chung. Trước dinh Độc Lập cũng có một khán đài lớn được dựng lên, và người ta nhìn thấy một bức ảnh của Hồ Chí Minh đang vuốt tóc một em bé. Cũng đã có những bài hát nhi đồng về Hồ Chí Minh và Tết Trung Thu. Tôi ngẫu nhiên nghe được một bài như vậy tại một lễ hội nhỏ của những đứa bé bị liệt nửa người, được tổ chức trong Trung tâm. Các em đã học nó ở trong trường của Trung tâm Hồi phục, vừa mới mở cửa và hầu như chỉ gồm trẻ em của cách mạng. Trong Trung tâm Hồi phục cũng có một lễ mừng có trẻ em tham dự, do những người tàn tật tổ chức, có cả trẻ em mồ côi tham dự. Làm không tệ.

Tờ tiền 2 đồng của MTGP
Tờ tiền 2 đồng của MTGP

Mặc dù người ta cho rằng đã có một vài người biết trước, nhưng lời tuyên bố đổi tiền vào ngày hôm nay bất ngờ giống như một tia sét đánh xuống từ bầu trời mà trước sau gì thì cũng đã xám xịt. Ngay từ trong đêm của ngày trước đó, tôi đã đoán là sẽ có việc lớn xảy ra, thậm chí cũng đã nghĩ là có thể sẽ đổi tiền. Sau nửa đêm, xe gắn loa chạy xuyên qua thành phố và thông báo một điều gì đó mà tôi không thể hiểu được. Đáng chú ý là thông báo này đến sau 24 giờ, tức là bắt đầu giờ giới nghiêm, và là đêm chủ nhật nên nó phải có ý nghĩa nào đó cho tuần mới sắp bắt đầu. Vào ngày hôm sau, chúng tôi biết được là loa không phải thông báo đổi tiền, mà chỉ báo trước sẽ có một tin tức quan trọng vào lúc năm giờ sáng qua truyền thông. Người ta ban hành giới nghiêm có hạn chế cho tới mười một giờ sáng. Người đi bộ và đi xe đạp được phép đi lại trong khu phố của họ và cũng được phép đi vào thành phố, nhưng bị kiểm soát rất nghiêm ngặt. Cấm giao thông cơ giới. Việc đổi tiền được tiến hành ngay lập tức. Vào buổi sáng cho tới mười một giờ, người dân phải kê khai số tiền mặt của họ. Điều này phải được tiến hành tại các cơ quan tự quản ở địa phương, tức là tại các ủy ban cách mạng của khóm, phường, quận, v.v., tùy theo tổng số tiền mặt. Các văn phòng này phải được xem như là chi nhánh của ngân hàng nhà nước và cũng được ghi rõ là như vậy. Dần dần thì mới rò rỉ ra chính xác hơn về việc đổi tiền như thế nào. 500 đồng của “chế độ cũ Sài Gòn”, như bây giờ người ta nói một cách thân thiện hơn, đổi lấy một đồng tiền mới. Cho dù người ta có khai báo bao nhiêu đi chăng nữa thì số tiền mới được trao trực tiếp ngay cho cá nhân cũng bị giới hạn: cho gia đình (với tờ khai gia đình), 100.000 đồng tiền cũ được đổi ngay lập tức, cho cá nhân không có gia đình thì chỉ được 15.000. Phần tiền còn lại bị tạm thời giữ lại, nhưng người ta nói là được phép đổi ở ngân hàng trong những ngày tới đây. Mãi đến chiều mới có tiền, khi giới nghiêm được bãi bỏ. Tôi thật ngạc nhiên khi thấy ít có những biện pháp an ninh phòng ngừa, lúc người ta thật sự cầm được tiền mới trong tay. Chỉ trước ngân hàng TT là có nhiều cảnh sát. Những xe nào không phải đến để nhận tiền đều bị xua đuổi đi ngay lập tức. Một người Đức, đã giao ra tiền Việt của ông ở đó, bị hỏi rằng tiền lương của ông là bao nhiêu. Ông nói rằng được trả tiền lương ở Đức. Tiếp theo đó, người ta nói với ông rằng ngày hôm sau hãy quay trở lại. Vấn đề đó không cấp bách đối với các cán bộ. Trung tâm Y tế Xã hội đã vội vã đếm tiền. Chính bản thân tôi cũng có một số tiền mặt của terre des hommes trong nhà riêng và thành thật đưa nó vào két sắt. Trong Trung tâm, chúng tôi chờ đại diện của Sở Thương binh Xã hội, những người phải giải quyết vấn đề này vì họ là những người quản lý. Vào buổi trưa, chúng tôi mang toàn bộ tiền đến nơi đó, người ta đếm và giữ số tiền đó lại. Khi nào thì tiền mới được phát ra cho các tổ chức xã hội và bao nhiêu thì vẫn còn chưa rõ. Rõ ràng là một số lớn các tổ chức xã hội từ Sài Gòn Gia Định đã gửi tiền của họ ở đây.

Tờ 50 đồng tiền MTGP
Tờ 50 đồng tiền MTGP

Tiền mới trông khá ngộ nghĩnh, với những tờ tiền thật nhỏ và những trang trí kỳ lạ. Hình trên đó rõ ràng là có liên hệ tới cuộc đấu tranh giải phóng ở Nam Việt Nam, và qua đó dường như chỉ được dùng cho Nam Việt Nam. Bản thông cáo chính thức về lần đổi tiền này cũng được Chính phủ Cách mạng Lâm thời ký tên. Người ta nhìn thấy trên tiền này xe tăng, cờ của MTGP v.v. Tiền này cũng đã mang tính lỗi thời, cuộc chiến đã qua rồi. Một chi tiết nhỏ mà tôi lúc nào cũng nghĩ về nó là câu hỏi tại sao các tờ tiền này được đánh dấu 1966. Nếu như thời điểm in tiền đã lâu như vậy thì có lẽ là người ta đã có kế hoạch lưu hành một loại tiền tệ mới vào một thời điểm sớm hơn rất nhiều – có lẽ là trong vùng giải phóng.

Những người giàu, vẫn còn vài triệu đồng tiền mặt, hết sức tức giận và phải cố gắng lắm mới che dấu được sự bực tức của họ. Họ lo mất sự giàu có đã được tích trữ lại ở đó của họ. Điều này không phải là hoàn toàn vô cớ, vì bây giờ thì lần đổi tiền rơi vào đúng giữa thời gian của chiến dịch chống lại những kẻ bóc lột tư bản. Có thể là lần đổi tiền này theo đuổi mục đích chính trị, lấy đi sự giàu có còn được tích trữ lại đó và hướng sự phê phán về tình trạng kinh tế tồi tệ của đất nước tới những người tư bản (trước hết là người Hoa). Vì cho tới nay, thì theo tôi, đổi tiền không phải là một trong những biện pháp cấp bách nhất trong chính sách kinh tế. Hôm nay vào lúc giữa đêm, toàn bộ việc khai báo và giao tiền phải chấm dứt. Nhưng chắc chắn là sẽ còn kéo dài sang những ngày tới đây nữa. Cửa hàng đóng cửa cả ngày. Vì không ai có tiền, và khi những người đầu tiên ngập ngừng đi tìm thuốc lá vào buổi tối (mà giá đã tăng cao tới mức hãi hùng trong ngày), thì vẫn còn chưa có giá theo tiền mới. Chỉ có giá theo tiền cũ: những tờ 50 đồng tạm thời vẫn còn có giá trị và nhận được trị giá của một xu, đơn vị con của đồng. Ngày mai, trên chợ hẳn sẽ có cảnh lộn xộn về giá cả, vì vẫn còn chưa có mức giá mới cho nhiều loại hàng hóa khác nhau. Tuy vậy, người ta cũng thông báo là sẽ có một tuyên bố quan trọng mới qua đài phát thanh và truyền hình vào lúc năm giờ sáng ngày mai. Chúng tôi hồi hộp chờ xem liệu qua đó có một chính sách giá cả mới được thành lập hay không.

Đọc những bài khác ở trang Nhật ký sau giải phóng

Phan Ba trích dịch từ “Nach der Befreiung –  Damit ihr wisst, dass das Leben weitergeht” (“Sau giải phóng – để các người biết rằng cuộc sống vẫn tiếp tục)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s