Những ngày cuối cùng của Sài Gòn (phần 1)

Sài Gòn, tháng Tư 1975

Đối với tôi, Sài Gòn chưa bao giờ mang nhiều nét Á hơn là trong những những ngày trước khi sụp đổ. Ngay sau khi ra khỏi con đường Tự Do và cái chợ hoa, người ta sẽ nhanh chóng đi trong một đám đông chật ních người da vàng như là người da trắng duy nhất. Trước người nước ngoài, người Việt đeo lên gương mặt họ một cái mặt nạ của sự dửng dưng. Chỉ khi họ có cảm giác không bị quan sát thì ánh mắt của họ mới lộ ra nỗi lo lắng và sự chờ đợi cái thảm họa đang tiến đến gần. Tài xế Canh của tôi, người mà tôi đã quen biết từ nhiều năm nay, chưa từng bao giờ lái xe một cách sơ ý và lơ đễnh qua sự hỗn loạn của giao thông nội thành như vậy. Bị tôi khiển trách, nỗi lo sợ bộc phát từ trong anh ấy ra ngoài: “Ông cũng biết mà, Monsieur: năm 1954 tôi đã chạy trốn người cộng sản từ Hà Nội vào miền Nam, rồi bây giờ thì họ lại bắt kịp tôi.” Bà đứng đầu sở điện tín, một người miền Trung trầm tư với búi tóc nghiêm khắc, kéo tôi sang một bên: “Có đúng không, Monsieur, người Bắc Việt sẽ giết chết hết tất cả các nhân viên của chính phủ Sài Gòn?” Trong Đà Nẵng bị chiếm đóng, người cộng sản đã bắt bừa hàng trăm người trong mỗi một khu phố và đã bắn chết công khai để đe dọa. Người ta đã thuật lại cho bà như vậy. Thỉnh thoảng cứ trông giống như là sự hỗn loạn được cố tình được kích động qua tin đồn.

Cha và con trên đường chạy tỵ nạn ở Trảng Bom, 23 tháng Tư 1975.
Cha và con trên đường chạy tỵ nạn ở Trảng Bom, 23 tháng Tư 1975.

Người Sài Gòn muốn một mình với nỗi lo lắng và sự không chắc chắn của họ. Đối với Việt Nam, chương lịch sử mở cửa sang Phương Tây kéo dài hai trăm năm đã đi đến kết thúc với một sự thất vọng thật kinh khủng về đối tác người Mỹ sau này. Thành phố Sài Gòn phù phiếm, la Perle de l’Extrême-Orient, đang chuẩn bị để từ bỏ sự xa xỉ, tham nhũng, hoạt động hối hả và niềm vui sống tràn trề. Chẳng bao lâu nữa, nó sẽ khắc khổ và chán chường như Hà Nội. Bầu không khí ở Thượng Hải chắc cũng phải giống như vậy, khi lính Mao Trạch Đông, giống như người từ hành tinh khác, từ Sutschau hành quân về thành phố Babel tội lỗi ở cạnh Wang Pu.

Hình chụp những con người với ánh mắt kinh hoàng trong các tờ báo ảnh không được phép đánh lừa rằng đất nước này đã bước tới số phận của nó với một thái độ đường hoàng độc nhất vô nhị. Dù đó là những người tỵ nạn mà sự cam chịu vẻ ngoài của họ chứa đầy năng lượng và ý muốn sống còn cứng rắn như sắt đá, dù đó là những người lính quốc gia, cũng biết rõ như các phóng viên nước ngoài rằng cuộc chiến đã thất bại, rằng rồi thì họ phải đứng chịu trách nhiệm trước những tòa án nhân dân và mặc dù vậy vẫn mang vẻ bình thản không thể hiểu được ra tới chiến tuyến ngoài cùng – tất cả họ đều giữ thể diện theo đúng cách Á châu một cách tuyệt vời. Đây là một đất nước lớn lao, đang chuẩn bị để được tái thống nhất dưới chế độ nghiêm khắc của giới vô sản khắc khổ ở miền Bắc, nơi mà trật tự sắt đá và kỷ luật thầy tu đang thống trị. Làm sao mà người Mỹ có thể cảm thấy hòa hợp được trong một đất nước như vậy và với một dân tộc như vậy, một dân tộc bị chia ra thành good guysbad guys trong các briefings luôn luôn có ý muốn đánh lạc hướng của họ?

Những người khẩn cầu đứng xếp thành hàng dài mỗi ngày trước tòa Đại sứ quán Hoa Kỳ. Họ muốn được mang ra khỏi nước với những chiếc máy bay cuối cùng. Những người đứng xếp hàng ở đó là những con cá nhỏ đã cộng tác, những người dân hoảng sợ của Sài Gòn, các cô dâu của lính Mỹ, các nhân viên cấp dưới của vô số các sở Mỹ. Những người hưởng lợi thật sự và những con cá mập, những người gom góp được một số tài sản thật lớn trong vòng mười năm người Mỹ hiện diện, đã lo cho sự an toàn của họ từ lâu, những người cầm đầu các đường dây chợ đen, buôn bán ma túy và bán dâm. Thậm chí họ còn tìm được đồng lõa từ phía Mỹ để mang đi toàn bộ nhiều động bán dâm sang Manila, Bangkok hay, như sau này người ta biết được, sang Florida và New-Mexico. Không có giấy tờ và nhận dạng, những cô gái bán dâm được di tản hẳn đã bất lực trước mọi sự đe dọa tống tiền. Những sĩ quan và nhân viên hết sức trung thực đó của chính quyền Sài Gòn, mà con số của họ lớn nhiều hơn là giới báo chí Phương Tây muốn tường thuật lại, và những người không thể tự vượt qua được chính bản thân mình để xin xỏ một tấm vé máy bay dưới những điều kiện ô nhục, những người đó đã ở lại.

Ở ngay bên cạnh US-Embassy là Đại sứ quán Pháp. Đã có chỉ thị từ Dinh Elyseé, là cần phải giữ vững vị trí. Lực lượng giữ an ninh được gởi tới thêm. Có tròn mười ngàn công dân Pháp sống trong vùng Sài Gòn. Ít nhất 80 phần trăm trong số đó có gốc rễ Việt Nam. Có những trung tâm tụ hợp dành riêng cho họ. Trong phòng làm việc của Đại sứ Mérillon có một bầu không khí mang vẻ thách thức của Fort Chabrol, giống như thể người ta muốn cho người Mỹ ở bên cạnh thấy rằng một quốc gia với truyền thuyết lịch sử sẽ ứng xử ra sao trong những thời của sự thất bại. Ngược với người Pháp, nước Mỹ cho tới nay chưa từng thất bại trong một cuộc chiến nào. Có lẽ là cũng cần phải học cả điều đó. Một thông tín viên từ Washington đã tóm gọn điều đó lại trong một công thức dễ nhớ: “Ở đây, người Pháp đã bị đánh đại bại nhưng trong danh dự tại Điện Biên Phủ năm 1954; lần từ giã Việt Nam của chúng ta có tên là Watergate.” Mérillon nhỏ người gân guốc, người đã chứng tỏ mình có lòng nhiệt tình ngay từ “Tháng Chín Đen” ở Jordan, đứng vờ đóng kịch, nheo mắt với tôi rồi tuyên bố với tính thống thiết của Gallia: “Tôi ở lại đây theo chỉ thị của người đứng đầu quốc gia tôi, quấn mình vào lá cờ tam tài và bình thản đứng nhìn sự việc không còn thay đổi được nữa đang tiến đến gần.” Để nói một cách giảm nhẹ đi, vào cùng thời điểm đó thì bầu không khí trong Đại sứ quán Đức ít cương quyết hơn. Ở đó chỉ còn có người trông nom nhà cửa Arno Knöchel, một người đã từng phục vụ trong lực lượng lê dương với gia đình Việt đông đúc, là sẵn sàng ở lại. Sau khi nhân sự ngoại giao được di tản, không cần chỉ thị và không có nhiệm vụ, ông treo lá cờ đen-đỏ-vàng lên trên cánh cổng của đại sứ quán Đức. Ông đã trương cờ lên, như ngày xưa người ta hay nói.

Đà Nẵng 29/03/1975
Đà Nẵng 29/03/1975

Chiến bại đã ập tới chính quyền của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu với tính bất thình lình của một cơn bão. Giữa tháng Ba, người Bắc Việt đã dùng xe tăng và pháo binh tấn công thành phố Ban Mê Thuột trên cao nguyên ở Trung Kỳ. Người miền Nam đã miễn cưỡng chống cự bốn giờ đồng hồ. Rồi quân lính của Giáp làm chủ tình hình, và không còn gì có thể chống đỡ được nữa. Các pháo đài Kontum và Pleiku, những cái có nhiệm vụ che chắn Nam Việt Nam trước biên giới Tây đầy lỗ hổng, bị bỏ lại mà không có chiến đấu. Tổng tư lệnh ở Sài Gòn quyết định quá muộn một cuộc tái sắp xếp chiến tuyến lớn. Vì toàn bộ vùng I chiến thuật với Quảng Trị, Huế và Đà Nẵng có thể nói là bị treo lơ lững trong không khí kể từ khi người Bắc Việt đột phá trên cao nguyên, lực lượng tinh nhuệ đang đóng quân trên dãy bờ biển ở phía bắc có nhiệm vụ rút lui khỏi đó. Quanh Nha Trang, các nhà chiến lược tại Sài Gòn hy vọng là vậy, họ có thể thành lập một chiến tuyến mới mà ở phía sau đó, người ta có thể giữ được thành phố Sài Gòn với vùng đất hậu phương không thể thiếu được trải dài cho tới Tây Ninh cũng như vùng đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ.

Nhưng một cuộc rút lui có trật tự chắc chắn là chiến dịch quân sự khó khăn nhất, và các điều kiện tiên quyết của nó là một sự chuẩn bị toàn hảo về tiếp vận cũng như một tinh thần chiến đấu cao độ của quân lính. Cả hai điều đó đều không có. Hoảng loạn bùng phát ở Huế và Đà Nẵng. Quân lính của cố đô chạy như trong một cuộc săn lùng hoang dại về thành phố cảng Đà Nẵng. Trơ tráo nhất là các marines dày dạn kinh nghiệm chiến đấu của Nam Việt Nam. Họ đẩy những đoàn người dân thường tỵ nạn xuống các con hào cạnh đường và bắn để mở đường xuống bến tàu và xuống những con tàu cứu thoát. Đã xảy ra những cảnh cướp bóc và bạo lực hỗn loạn. Trên những con tàu vận tải và thuyền lớn chở đầy ắp người rời Đà Nẵng, các marines giật lấy tiền và trang sức của người dân thường chạy tỵ nạn. Họ hãm hiếp đàn bà và thiếu nữ. Ai không thể đưa ra cho họ thứ gì thì bị đẩy xuống biển.

Trong lúc đó, những đoàn xe tăng của viên tổng tham mưu mới của Bắc Việt, Văn Tiến Dũng, người đã thay thế viên tổng tư lệnh già Võ Nguyên Giáp trong hoạt động chỉ huy tác chiến, đang tiến hành chiến tranh sấm chớp [Blitzkrieg]. Bộ binh vất vả đi theo sau các mũi nhọn cơ giới đang tiến lên mà không gặp phải kháng cự. Các thành phố bờ biển của Trung Kỳ, những căn cứ khổng lồ – chứa đầy vật liệu – bị người Mỹ bỏ lại, treo cờ trắng mà không có một phát súng được bắn ra. Còn không có những cuộc đàm phán bàn giao có trật tự nữa. ARVN – Army of the Republic of Vietnam – tan rã không kèn không trống. Người Bắc Việt về phần mình, những người phải cực nhọc tiến hành một cuộc chiến tranh du kích gây hao mòn và nhiều gian khổ, bất thình lình phát hiện ra những niềm vui của một cuộc chiến tươi tắn-vui vẻ, cơn say của cuộc xung phong tiến lên phía trước mang lại nhiều chiến thắng. Người Nga và người Trung Quốc đã không keo kiệt trong việc cung cấp vật liệu kể từ lần ngưng bắn lừa dối. Một đoàn quân được cơ giới hóa cao độ lăn bánh về phương nam. Đạo quân du kích đi chân trần đã trở thành một cái xe lăn bằng thép theo kiểu mẫu Nga. Ngay đến các đoạn đường hành quân cũng dựa trên các quy định Xô-viết. Với mọi sự hối hả, ở Hà Nội người ta vẫn muốn chắc ăn. Chỉ với tỷ lệ ưu thế là ba chọi một thì lệnh tấn công mới được ban hành. Một tháng là đã đủ để dời mặt trận ở phía bắc từ tỉnh lỵ Quảng Trị bị nghiền nát ở cạnh vĩ tuyến 17 vào tới vùng lân cận của Sài Gòn. Gần 80 ki-lômét trước thủ đô, hai trung đoàn nhảy dù người Công giáo mới vùng dậy tổ chức lần chống cự tuyệt vọng cuối cùng. Họ cố thủ trong thị trấn Xuân Lộc nhỏ bé ở cạnh Quốc Lộ 1. Họ tiến hành trận đánh đầu tiên trong chiến dịch ma quái đó, cái mà đã giúp cho người Bắc Việt chiếm được một vùng đất dài hơn 1000 ki-lô-mét dọc theo “Con Đường Không Vui”. Xuân Lộc bị bao vây. Tướng Dũng đã có thể dễ dàng đẩy đội quân xung kích của ông tiến về Sài Gòn. Nhưng ông không muốn chừa lại điều gì cho sự ngẫu nhiên, và muốn tụ hợp các lực lượng lại trước khi tiến hành nhát đâm kết liễu.

(Còn tiếp)

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s