Tan rã và bỏ chạy (phần 2)

Người Bắc Việt từ phía Tây đã tiến quân về chỉ còn cách Quốc lộ 1 bốn ki-lô-mét, cái dây rốn đó của phòng tuyến bảo vệ giữa Huế và Quảng Trị. Phong cảnh chìm trong mưa. Tiếng ầm ầm vang rền của pháo binh thổi về trong làn gió tây. Ở đấy, ở đâu đó trong sương mù, là căn cứ pháo binh Bastogne đang bị tranh giành ác liệt của Nam Việt Nam. Bastogne là cái then chận cuối cùng của lối ra thung lũng A Shau, nơi người ta cho rằng Sư đoàn 324 B của Bắc Việt đang đứng sẵn sàng. Marines tỏa ra ở cả hai bên của “con đường không vui”, chạy song song với tuyến đường sắt Sài Gòn – Hà Nội. Họ lùng sục làng mạc và những khu rừng tre, tìm kiếm quân địch đã xâm nhập vào. Lực lượng tinh nhuệ này, là nòng cốt của lực lượng dự bị chiến lược của Sài Gòn, đã được vội vã chở ra phương Bắc: Không thể nhận ra sự buồn rầu lẫn sợ hãi ở những người đàn ông da vàng trong bộ quân phục rằn ri này. Họ là dân chuyên nghiệp của chiến tranh. Họ lập các vị trí phòng thủ trong tầm còn nhìn thấy được dãy nhựa đường. Họ luôn nhìn lên bầu trời, xem cuối cùng lớp mây có tách ra hay không, tạo khả năng hoạt động cho các chiếc máy bay cường kích của Mỹ.

Căn cứ hỏa lực Bastogne
Căn cứ hỏa lực Bastogne

Trong tỉnh lỵ Quảng Trị, tất cả các cừa hàng đã đóng cửa và được đóng ván che kín. Đầy người tỵ nạn vác trên vai một gói đồ đạc hay trẻ con. Với sự bình thản đáng ngạc nhiên, họ đứng dưới cơn mưa tầm tả chờ được phát thức ăn. Những người đáng thương nhất trong số họ hẳn là những người từ trên núi, Montagnards, người mọi từ tộc Bru. Họ nguyên thủy sống quanh pháo đài Khe Sanh của Mỹ và từ 1968 đã phải dời nơi tỵ nạn ít nhất là ba lần rồi. Lá cờ Mỹ ở cực bắc Việt Nam đang bay phấp phới trên thành cổ Quảng Trị. Các cố vấn của Sư đoàn 3 Nam Việt Nam nhóm họp ở đó và đã dùng không biết bao nhiêu là bao cát để xây vị trí chỉ huy thành một cái hang động tương đối an toàn. Ngược với những người tô hồng ở Sài Gòn, các advisers của Quảng Trị nhìn tương lai với những phỏng đoán ghê gớm. Họ yêu cầu chúng tôi mặc áo chống đạn, những cái được gọi là flak-jackets, trước khi chúng tôi tiếp tục đi vế hướng Bắc. Trong lúc đó, tôi chợt nhận ra rằng không còn người phóng viên chiến tranh nào mặc quân phục Mỹ nữa, điều trước đây là quy luật sắt đá khi người ta muốn đi vào vùng chiến sự. Ngược lại, giới báo chí bây giờ chuộng áo sơ mi màu xanh nước biển và vàng, những cái tuy dễ được nhìn thấy như là mục tiêu, thế nhưng lại chứng tỏ họ không phải là người chiến đấu. Người Mỹ thuật lại cho chúng tôi, rằng người Nam Việt mới đây đã từ chối không muốn dùng những đội xung kích để đánh giải thoát cho các phi công Mỹ bị bắn rơi ở phía sau chiến tuyến của đối phương. Phản ứng dễ hiểu của một quân đội Á châu, đánh giá mạng sống của một người lính da trắng không cao hơn mạng của một người da vàng.

Cầu phao được xếp chồng lên nhau ở phía trước công sự chỉ huy. Lúc nào cũng phải tính đến việc những nhóm phá hoại của quân địch sẽ cho nổ tung các cây cầu của Quốc lộ 1 mang tính quan trọng sống còn. Hai giờ trước khi chúng tôi đến, một đội như vậy của công binh xung kích đã tiến vào cho tới ngoại ô của Quảng Trị, nhưng tại đó – cách những cột cầu đầu tiên chưa đầy một trăm mét – đã bị lính Biệt Động Quân Nam Việt phát hiện và tiêu diệt. Bây giờ thì hơn hai chục cái xác chết đang nằm như những con búp bê đầy máu trong những cái hố cá nhân đã được đào vội vã của họ. Những cái nói cối màu xanh với ngôi sao đỏ nằm rải rác xung quanh. Những người bị thương chắc đã bị bắn chết ở cự ly gần, vì đầu đã bị làm biến dạng bỏi những cái lỗ đáng sợ.

Trước cảnh tượng những người chết này, tài xế Nho từ chối không tiếp tục chạy tiếp với chiếc Citroën của ông nữa, chiếc xe mà trước sau gì thì cũng đã giống một chiếc xe tang rồi. Sự đắn đo của ông thật dễ hiểu, vì bắt đầu từ đây chỉ còn xe tăng chạy với tốc độ cao nhất theo hướng Đông Hà ra phía bắc. Cuối cùng, một chiếc xe cứu thương cho chúng tôi đi cùng và thả chúng tôi xuống tại một ngã ba ở rìa phía nam của Đông Hà. Con đường này bây giờ thật ngột ngạt trong sự vắng lặng của nó. Thật sự thì ba ngày sau đó, Đông Hà sẽ thất thủ. Chúng tôi phải đi bộ trở về. Cách Quốc lộ 1 gần năm trăm mét, chúng tôi phát hiện ra một đoàn gồm bảy chiếc xe tăng Bắc Việt đã trở thành nạn nhân của súng bazooka từ lính marines Sài Gòn. Chúng đã lao nhanh về phương Nam như những con trâu điên và đã bỏ mặc các quy tắc cơ bản nhất về phòng vệ. Lần đầu tiên, giới tướng lĩnh Hà Nội bộc lộ tính thích chiến tranh cơ động kinh điển theo gương mẫu Xô viết. Vừa khi chúng tôi muốn quẳng những chiếc flak-jackets vướng víu của chúng tôi xuống mương thì có một chiếc xe Jeep dừng lại chở chúng tôi đi cùng. Nho đã trung thành chờ chúng tôi với chiếc Citroën của ông.

Chúng tôi về tới Huế lúc trời sụp tối. Những bức tường màu đen của cấm thành biến mất vào trong màn mưa phùn. Một nhóm người ướt như chuột lột chen nhau trước cửa chính. Hai chiếc xe tăng chiến lợi phẩm, đã nằm lại ở Đông Hà vì thiếu nhiên liệu, được kéo về Huế và được dựng lên ở đây như là chiến tích. Một chiếc là thiết kế Nga của loại T 54, chiếc kia là kiểu T 59  do Trung Quốc sản xuất. Chúng giống nhau tới mức dễ nhầm lẫn. Một cố vấn Mỹ leo vào cửa tháp để thanh tra. Ngoài ra thì những người còn lại cuối cùng của quân đội Mỹ chỉ muốn xuất hiện càng ít càng tốt ở Huế, vì người Việt, trước hết là quân nhân của ARVN, đang bực tức người đồng minh to lớn. Quân đội Sài Gòn có cảm giác bị bỏ mặc. Hàng chục ngàn người tỵ nạn đã đổ vào cố đô và cắm trại sống thật đáng thương trong bùn lầy. Chỉ những người dân giàu có nhất của Huế mới có khả năng mua một vé máy bay về hướng Nam. Toàn bộ chỗ ngồi đều được đặt trước nhiều lần. Những khoảng tiền hối lộ cao ngất ngưỡng. Nỗi sợ hãi người cộng sản rất lớn, từ khi rất nhiều người dân thường bị giết chết trong đợt tấn công dịp Tết 1968 bởi những những băng nhóm đỏ không có kiểm soát.

Ở một con đường nhỏ, người hiếu kỳ bu quanh xác chết của ba du kích quân Việt Cộng như một đàn ruồi. Vào sáng sớm, những người lính du kích đã cố xung phong vào nhà tù của cảnh sát. Và bây giờ thì họ bị bỏ nằm ở đó dưới trời mưa để răn đe. Các dân quân trẻ tuổi của Nam Việt Nam thờ ơ nhìn xuống các xác chết đó, những người có thể là anh em của họ.

Phòng ăn được bố trí ở tại tầng cao nhất của khách sạn. Làn gió ẩm ướt xuyên thấu qua mọi kẻ hở. Các thông tín viên sưởi ấm bằng rượu Whisky thuộc hàng PX mà người ta vẫn còn tìm thấy trên chợ đen của Huế. Bầu không khí thật gloomy. Giữa một nhóm nhỏ sĩ quan tham  mưu Việt Nam, tôi phát hiện ra Claude Rouget, người đã trở lại Việt Nam như là thông tín viên đặc biệt của “Figaro”, nhưng không bao giờ ngưng cảm nhận mình là một sĩ quan. Dưới mái tóc trắng, ngày nay ông trông giống như một nhà trí thức tinh tế. Trong mùa xuân 1954, ông đã tình nguyện nhảy dù xuống pháo đài Điện Biên Phủ bị bao vây và sắp thất thủ. Cho tới lúc đó, ông là trợ tá của tổng tư lệnh Pháp Navarre. Sau chiến bại Điện Biên Phủ, ông phải chịu đựng các biện pháp cải tạo của Việt Minh vài tháng trời, và việc đó chắc chắc không phải là đã qua đi mà hoàn toàn không để lại dấu tích gì. Vì trong xung đột Algerie, Rouget thuộc trong số các sĩ quan Pháp muốn áp dụng các biện pháp giả cách mạng của chiến tranh tâm lý. Người ta cho rằng ông đã dính líu vào vụ đảo chính de Gaulle. Trong lòng chảo Điện Biên Phủ, ông – cũng như phần lớn đồng nghiệp người Pháp – hẳn là đã xem thường các đồng minh Việt Nam quốc gia. Nhưng bây giờ thì điều đó đã qua rồi. Trong cái tình hình tuyệt vọng này ở Huế, những điều cùng chung từ thời thuộc địa lại sống dậy. Các đại tá người Việt và Rouget trao đổi ký ức với nhau, hỏi về số phận của những người bạn cũ và cùng nhau phàn nàn về các yankees.

(Còn tiếp)

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s