Trên đường đi tìm thời gian đã mất (hết)

Trong các sứ quán ở Vientiane, huyền thoại của tambours de bronze luôn được kể lại. Tiếng trống đồng này thuộc vào trong số các sản phẩm đẹp nhất của thủ công Lào từ thời Cổ đại xa xưa. Mặt tròn được trang trí với những dấu hiệu thiên văn học. Ở rìa có những nhóm ba con ếch đang giao cấu, và đường hàn được trang trí bằng những con voi bé tí. Những cái trống trong đền thờ này, huyền thoại kể như vậy, vào thời xa xưa đã được một lãnh chúa Lào thông minh sử dụng để đánh lừa kẻ địch trong chiến tranh. Khi một đạo quân Trung Quốc mạnh hơn rất nhiều tiến vào từ phương bắc, người hoàng tử đã cho lấy những cái trống đó từ trong chùa ra và đặt chúng dưới vô số những thác nước của đất nước này. Qua đó mà thành hình một tiếng ầm ào quái dị, khiến cho quân lính của hoàng đế Trung Quốc có ấn tượng rằng một đạo quân Lào hùng mạnh đang tiến đến. Các thiên tử, hoảng sợ vì tiếng ồn của tambours de bronze, thời đó đã rời “đất nước triệu voi” mà không buồn chiến đấu, huyền thoại chấm dứt như vậy.

Phản chiếu trong thủ đô Vientiane ngủ quên và xấu xí là những sự đối nghịch mà Vương quốc Lào đã tan vỡ ra vì chúng. Vươn lên cao ở cuối một con lộ rộng lớn, một khải hoàn môn màu xám xấu kinh khiếp, cái có nhiệm vụ tưởng nhớ đến những người anh hùng chiến tranh đã chết của Lào. Cái đài tưởng niệm đồ sộ này không bao giờ được xây xong, mặc dù giá xây dựng được thỏa thuận vào lúc ban đầu đã bị vượt quá đến gấp mười lần. Số tiền được cho là đã biến mất vào túi các chủ thầu Trung Quốc và một nền quan liêu tham nhũng toàn phần. Cách không xa sự ồn ào náo nhiệt của ngôi chợ trung tâm là tổ hợp được canh gác cẩn mật của tòa đại sứ Mỹ, được che chắn bởi những bức tường màu trắng. Đại sứ Mỹ không chỉ hoạt động như là thống đốc của Lào, ông ấy trên thực tế cũng là tổng chỉ huy. Ông đích thân điều động các phi vụ của US Air Force và quyết định các mục tiêu. Ở Lào, CIA có quyền lực vô hạn và đóng vai trò của mình – chỉ đánh giá thuần túy về kỹ thuật – cũng không tệ. Hàng đoàn những người thích phiêu lưu mạo hiểm và kẻ cướp từ Hoa Kỳ đã đi theo tiếng gọi của Air America. Họ bay những phi vụ hiểm nghèo, tự cho mình là những bản sao của “James Bond”, chuyên thực hiện những vụ kinh doanh mờ ám và sau khi màn đêm buôn xuống thì gây bất an cho các hộp đêm tai tiếng nhất của thủ đô đã từng hết sức buồn tẻ này. Hàng đoàn những cô gái bán dâm Thái Lan đã vượt qua biên giới Mekong và đi lại giữa Vientiane và thành phố Udorn nhỏ của Thái Lan. Một đám đông những người cải trang người khác giới cũng bay tới từ Bangkok. Họ trang điểm gợi dục và được phụ nữ hóa qua những thủ thuật giải phẫu cho tới mức những người lính đánh thuê say rượu của Air America thường chỉ phát hiện ra bản chất thật sự của họ khi đã quá muộn.

Cách đại sứ quán Mỹ không đầy ba trăm mét có hai người lính khác thường đứng gác trước một tòa biệt thự kín đáo. Họ đội mũ nồi với dấu hiệu xanh đỏ trên nón và những bộ quân phục quá rộng. Các gương mặt là của người nông dân. Họ được trang bị súng AK-47 Trung Quốc. Họ canh giữ trụ sở đại diện chính thức của Đảng Cộng sản Pathet Lào ngay trong thủ đô Lào. Pathet Lào đã đưa ra khoảng ba mươi người lính thường trực để bảo vệ cho ủy viên đặc biệt Soth Petrasy của họ. Họ hẳn phải hết sức là buồn chán, không được phép rời ra khỏi phạm vi biệt thự, chơi bóng chuyền và trồng rau cải trong ngôi vườn nơi ở của họ. Soth Petrasy là một người hòa đồng. Lần nào đến Lào, tôi cũng đến thăm ông và uống trà với ông. Mối liên lạc giữa sứ quán kỳ lạ này với các cơ quan chính quyền đỏ của Sam Neua, cũng như việc thỉnh thoảng thay thế nhân sự canh gác, được bảo đảm bởi một chiếc máy bay Aeroflot nhỏ mà phi công của nó chắc chắn là cũng không vô hại hơn các đồng nghiệp của họ ở bên kia, bên có hộp thư bưu điện quân đội Mỹ.

Người Lào về tính chất là một dân tộc vui vẻ, không lo nghĩ, thích vui đùa. Họ dường như chịu dấu ấn từ học thuyết bao dung của Gautama. Trong khi CIA và người Bắc Việt tiến hành cuộc chiến tranh nhỏ của họ trên vùng đồi núi vì những vị trí chìa khóa quyết định của cuộc Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai này, và US Air Force cố gắng làm tê liệt con Đường mòn Hồ Chí Minh với lượng bom khổng lồ cũng như với những mưu mẹo điện tử hiện đại nhất, người dân Vientiane tiến hành các lễ hội Phật giáo của họ một cách hết sức vô tư. Vào buổi chiều, toàn thể chính phủ, đứng đầu là hoàng tử Souvanna Phouma, đã hành hương trong đám rước long trọng về đến thánh đường sơn trắng Tat Luang ở phía đông của thủ đô. Các bộ trưởng mặc trang phục nghi lễ của hoàng cung với quần đen dài tới gối và áo khoác trắng. Một dàn chào tăng lữ trong màu vàng áo cà sa yên lặng và trang nghiêm đón nhận sự thần phục này. Các cô gái Lào cúi gương mặt tròn như mặt trăng thật dễ thương của họ xuống, và đã thắt mái tóc đen thường dài cho tới tận gối của họ lại. Lúc diễu hành từ chùa này sang chùa khác về đêm, bất cứ người nào tham dự cũng đều cầm một cây đuốc. Người ta cười đùa rất nhiều tại những buổi lễ như vậy, và nụ cười vàng của Đức Phật được chuyền qua những gương mặt thư giãn của các tín đồ.

Vào buổi sáng hôm sau đó, Vua Savang Vatthana đi đến ngôi chùa lớn nhất tại nội thành. Vị vua to lớn, bướng bỉnh, người được người dân rất kính trọng, không thích rời cung điện có nhiều trang trí của ông ở Lung Prabang, mặc dù du kích quân đỏ đã tiến gần tới thành phố hoàng gia xưa cũ, chỉ còn cách hai mươi ki-lô-mét. Tôi tớ từ tộc người Khan trong chế phục đỏ tươi mang theo những cái chiên nặng. Đội quân bảo vệ cung đình cầm cây kích giống như đội lính Thụy Sĩ của Tòa thánh Vatican. Ông đã lại nhớ tới những ngôi vườn mơ mộng của ông ở Luang Prabang, nơi sự yên lặng về đêm chỉ được ngắt quảng bởi tiếng chiêng và tiếng tụng niệm đều đều của các nhà sư. Savang Vatthana tôn vinh một niềm đam mê văn học kỳ quặc cho Marcel Proust. Người Pháp nói rằng con người kỳ dị này có thể trích dẫn thuộc lòng cả nhiều chương từ tác phẩm “À la recherche du temps perdu” của Proust. Trên đường đi tìm thời gian đã mất, đó cũng là một tựa đề phù hợp cho sự mô tả vương quốc đáng yêu ở Viễn Ấn này, cái đã chìm đắm vì một chính sách quyền lực vô lương tâm của các siêu cường quốc.

Chiếc máy bay thuê bao của chúng tôi đã cho phép chúng tôi đi thăm nhiều vùng đất rộng lớn của Lào. Ở tại nhóm nhỏ tan tác cuối cùng của những người thuộc phe trung lập ở Vang Vieng, nơi những tảng núi đá giống như những cái bánh đường màu xanh che khuất mất chân trời, chúng tôi đã gặp một viên thiếu tá người Pháp đơn độc, người nhận biết rõ tính vô chức năng của ông. Ở vĩ độ của Thakek, chúng tôi bay sang phía đông và xem xét liệu có thể thực hiện được không ý định được cân nhắc đó của một số chiến lược gia người Mỹ nhất định, lập một cái then chắn ngang qua Lào. Điều đó dường như là một hoạt động vô vọng. Giữa Thakek ở Mekong và ngôi làng Tchepone ở cạnh biên giới với Việt Nam, có một phong cảnh hỗn độn lởm chởm nằm kéo dài ngang qua đó. Địa hình này hoàn toàn không thích hợp cho một tuyến phòng ngự liền nhau. Ở pháo đài phía bắc Ban Huei Sai, nơi Trung Quốc và Miến Điện gần tới mức có thể với tới được, nơi những người buôn lậu thuốc phiện gặp nhau và “Tam Giác Vàng” bắt đầu, chúng tôi không thể đáp xuống vì dòng sông Mekong – được cấp nước từ băng tuyết tan chảy ra của Himalaja – đã tràn ngập phi trường.  Cuối cùng, chúng tôi bay ở độ cao thấp ngang qua cao nguyên Bolaven ở cực nam của đất nước và được một đại tá béo mập và lừ đừ của Quân đội Hoàng gia Lào tiếp đãi ở trong trại lính Atopeu bị cô lập. Viên đại tá tháp tùng chúng tôi cho tới địa điểm kiểm soát giao thông xa nhất của ông, chỉ cách ngôi làng nhà sàn Atopeu có hai ki-lô-mét. Ở đó là đã bắt đầu vùng đất giữa hai chiến tuyến, và viên đại tá phỏng đoán chốt canh đầu tiên của Bắc Việt ở phía sau khúc quanh của con đường rừng. Khu vực quanh Atopeu được các mật vụ của Sài Gòn cho là trung tâm của Đường mòn Hồ Chí Minh. Mạng lưới liên kết chiến lược đó đã được xây mở rộng đáng kể trong thời gian mới đây, viên đại tá giải thích trước tấm bản đồ tham mưu. “Về đêm, chúng tôi không chỉ nghe được những đoàn xe vận tải, chúng tôi còn thấy được ánh đèn xe đã được che bớt đi của họ ở phía xa. Ở đó, thỉnh thoảng cứ giống như là trên đại lộ Champs Elysées”, ông cười và nói thêm, rõ ràng là cường điệu. Ông rất hãnh diện là đã từng tham gia một khóa học ở Pháp. Liệu trong trường hợp khẩn cấp thì ông có bảo vệ và giữ được Atopeu hay không với hai trăm người lính của ông, tôi hỏi. Lúc đó, viên đại tá phá ra cười thật to. “Nếu như chúng tôi có may mắn, chúng tôi sẽ cố hết sức mở đường qua cao nguyên Bovalen về tới Pakse ở Mekong. Ở đây tại Atopeu thì chúng tôi nằm vô vọng trong cái bẫy chuột.” Thời mà người Lào có thể xua đuổi một đối thủ mạnh hơn mình với tiếng ầm ầm từ những cái trống đồng của họ rõ ràng là đã thuộc về quá khứ xa xôi rồi.

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s