Trên đường đi tìm thời gian đã mất (phần 1)

Lào, thu 1966

“Ở dưới đó là bắt đầu Cánh đồng Chum”, viên phi công nói và chỉ xuống một lòng chảo khổng lồ, được đồi núi viền quanh khắp các hướng. Không nên bay ngang qua Plaine des Jarres này. Người Bắc Việt, những người đã chiếm lấy vị trí chìa khóa chiến lược này ở phía bắc của Lào, mới đây đã có súng phòng không của Nga. “Mới tuần rồi họ đã bắn rơi một chiếc máy bay tư nhân ở gần Tchepone”, viên phi công nói thêm và quay chiếc Cessna của ông sang hướng tây bắc.

Ông có tên là Pierre Mounier và đã từng là hạ sĩ quan phục vụ trong Không quân Pháp. Cùng với một cựu chiến binh khác của cuộc Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, ông đã thành lập hãng hàng không bé tí hon này. Mounier hẳn là đã chở tất cả những loại hàng lậu mà người ta có thể nghĩ ra, kể cả thuốc phiện. Chúng tôi mướn chiếc Cessna của ông cho đội quay phim truyền hình của chúng tôi với một giá rẻ tới mức buồn cười, và trong lúc đó có cảm giác là chúng tôi đã tạo cho ông công việc làm thật thà đầu tiên kể từ lâu lắm rồi, và qua đó cũng tạo chứng cớ ngoại phạm cho ông đối với các cơ quan nhà nước. Mounier là một người trầm lặng, đáng tin cậy. Ông sống với một phụ nữ Lào và biết rõ đất nước này như lòng bàn tay của ông.

Chúng tôi đáp xuống trên một cao nguyên đầy cỏ giữa rừng núi. Ở xung quanh là những lán nhà vững chắc bằng tôn, có ăng ten cao. Ở trên đường băng, chúng tôi ngay tức khắc bị các chiến binh Á châu bao xung quanh. Loại chủng tộc này trông quen thuộc đối với tôi. Đó là người Mèo. Thành viên của dân tộc miền núi này trong thời của cuộc Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất đã là đồng minh trung thành của người Pháp. Họ đã đến với người Mỹ khi người Bắc Việt trong liên minh với các đơn vị tượng trưng của người cộng sản Lào, cái được gọi là “Pathet Lào”, vượt qua đường phân giới được thỏa thuận năm 1954 và chiếm lĩnh Cánh đồng Chum. Đã có một sự biến đổi đáng kể ở tại các chiến binh Mèo này. Họ mặc quân phục đồng nhất, và đã đổi những khẩu súng kíp của họ để lấy súng tiểu liên mới tinh kiểu M 16. Họ nhận được tiền lương khá nhiều. Lo cung cấp lương thực và đạn dược thường xuyên cho các tiền đồn nằm trên núi hay vị trí cố thủ này là những chiếc máy bay của một công ty được cho là mang tính thương mại và tư nhân, được gọi là “Air America”, cái trên thực tế là công cụ đắc lực của mật vụ Mỹ CIA. Phụ nữ Mèo vẫn còn mặc trang phục đẹp như tranh vẽ của họ. Những vòng bạc nặng quanh cổ và mắt cá thể hiện sự thịnh vượng. “Người Mèo chưa từng bao giờ hạnh phúc như vậy”, Mounier nói. “Từ khi họ chiến đấu bên cạnh người Mỹ, họ không thiếu thứ gì cả. Mỗi người có hai khẩu súng dưới tấm đệm rơm và họ được phép tiến hành chiến tranh tùy thích.” Một nhóm nhỏ người Mỹ mặc thường phục quản lý vị trí chỉ huy trung tâm này của kháng chiến Mèo. Đứng đầu là một người đàn ông cường tráng trong một chiếc áo Hawaii sặc sỡ, biết nói tiếng Lào trôi chảy. “Tên tôi là John”, ông tự giới thiệu một cách đơn giản và nói rằng ông làm việc cho một tổ chức giúp đỡ nhân đạo, hoạt động trước hết là quanh vấn đề dinh dưỡng của các dân tộc miền núi. Ông biết là ông không thể giả vờ điều gì với chúng tôi được. Bên cạnh một chuyên viên vô tuyến và một vài chuyên gia, những người tự biểu lộ mình là thành viên của Special Forces qua kiểu hớt tóc, Crew Cut, cũng có ba phụ nữ Mỹ sống ở vùng đất đầy bí mật này. Một người dạy học cho trẻ em Mèo, người kia giám sát việc phân phát lương thực, người thứ ba quản lý bệnh viện, nơi có một vài chiến binh Mèo bị thương nặng đang nằm ngủ gà gật hết sức bình thản để chờ bình phục hay chờ cái chết đến. Người cô giáo gặp khó khăn nhiều nhất, vì chậm nhất là khi lên mười hai, con trai Mèo mặc quân phục xanh vào, cầm lấy một khẩu súng M 16 và theo cha lên đường chiến đấu.

“Tôi còn phải thanh tra một tiền đồn”, John nói. “Nhưng máy bay của anh và phi công của anh không thể đáp xuống đó được đâu”. Tôi bước vào một chiếc máy bay thể thao bé tí với ông, rồi chúng tôi lượn tròn trên những vực thẳm đen tối vào trong một bức tường sương mù che mất chân trời, mặc dù lúc đó là mùa khô. Chúng tôi hẳn phải ở tại một độ cao trên 2000 mét, khi chiếc máy bay hướng đến những ngôi nhà bằng đất sét của một ngôi làng thật đáng thương. Bây giờ tôi cũng phát hiện ra đường băng sơ khai, được xây giống như một đường dốc để nhảy ski. Lúc đáp xuống, chiếc máy bay hạ cánh thật mạnh và được hãm lại bởi dộ dốc. Khi bay lên, chiếc máy bay lấy tốc độ trên sườn dốc và bắn vào khoảng không như một người nhảy ski. Không phải là hoàn toàn không nguy hiểm.

“Tại đây, chúng tôi ở rìa của Plaine des Jarres và bị Pathet Lào đỏ với chính quy Bắc Việt bao quanh”, John bảo đảm với một nụ cười thật rộng. “Một chủng tộc khác với người Mèo sẽ không chịu đựng được trò chơi mèo với chuột này, vì khả năng hoạt động hàng không của chúng tôi rất có giới hạn trong vùng đất hỗn độn nguyên thủy này.” Tôi phát hiện ra những cánh đồng cây anh túc quen thuộc ở rìa làng. Người Mèo đã không thôi khai thác và bán thuốc phiện. Tin đồn được khăng khăng truyền đi, rằng hãng hàng không “Air America” thuộc vào trong số những nhà chuyên chở đặc quyền của loại ma túy này. Có nhu cầu rất lớn và thật tham lam từ lính Mỹ ở Việt Nam. Tiêu thụ bạch phiến ở đó đã có quy mô của một trận đại dịch. John không muốn nói về đề tài này. “Cuối cùng thì người Mèo cần phải sống”, ông nói ngắn gọn, “còn lúa thì không mọc được ở độ cao này.”

Cuộc chiến ở Lào là một cuộc phiêu lưu lớn. Tuy Mounier nói rằng ở đây chỉ có đánh nhau bằng Thái Cực Quyền thôi. Người Lào không thích hợp để làm lính vì quá chậm chạp và hiền lành. Nhưng hoạt động chiến đấu được những người khác lo cho: từ các chuyên gia của Central Intelligence Agency cùng với đồng minh Mèo của họ ở một bên, từ các trung đoàn đã thâm nhập vào của người Bắc Việt ở phía bên kia, những người cũng tuyển mộ du kích quân trên núi cho các đơn vị của Pathet Lào đỏ. Chủng tộc người Kha, như tên này thố lộ, đã bị người Lào của đồng bằng Mekong đối xử như là nô lệ nhiều thế kỷ liền. Bây giờ thì họ tình nguyện liên kết với các chính ủy từ Hà Nội, những người đã hứa hẹn với họ sự bình đẳng và những điều kiện sống tốt hơn trong một nhà nước Lào xã hội chủ nghĩa của ngày mai.

Không thể nào mà còn phi lý hơn là tình hình ở Lào được nữa. Đứng đầu các nhà cách mạng đỏ là nhân vật đầy ấn tượng của hoàng tử Souphanhouvong, người với cái đầu mèo và bộ râu mép to trông giống như một samurai Đông Nam Á. Với sự giúp đỡ của Nga, phong trào “Neo Lao Haksat” của ông đã xây dựng một mê cung hang động trong vùng núi Sam Neua và Vieng Xai, thậm chí có cả trường giảng dạy cho cán bộ và xưởng sửa chữa ở đó, và qua đó thoát được những trận ném bom của US-Air Force. Souphanouvong cũng được các đối thủ của ông kính trọng. Chỉ sau khi người cộng sản Lào nắm toàn quyền năm 1975 thì mới lộ ra rằng “ông hoàng tử đỏ” chỉ là một tấm bảng hiệu cho các chiến lược gia ở Hà Nội, và người sếp thật sự của Pathet Lào là một quan chức lai Việt, cho tới đó hoàn toàn không được biết tới, Kaysone Phomvihane, người đã biến quê hương của ông thành một nhà nước chư hầu của nước Cộng hòa Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam.

Trong lúc đó, Thủ tướng Souvanna Phouma ngự tại Vientiane, cả ông cũng là một hoàng tử và là anh em cùng cha khác mẹ với đối thủ đỏ của ông. Souvanna Phouma là một nhà quý tộc mập mạp có học thức cao và phong cách lịch sự. Vào lúc đầu, như là người của phe trung lập, ông được bổ nhiệm đứng đầu chính phủ và xem nước Pháp như là tổ quốc thứ hai của ông. Người Pháp, mà sau lần ngưng bắn năm 1954 đã được trao cho nhiệm vụ đào tạo quân đội Hoàng gia Lào, đã mất dần thế đứng mà không thể xoay chuyển được. Sau khi một nhóm nhỏ thuộc phe trung lập của Đại tá Kong Lê anh dũng tan rã tại những trận đánh quanh Cánh đồng Chum, hai trăm nhà hướng dẫn quân đội người Pháp chỉ còn đóng vai trò phụ. Trong trại của họ ở Vientiane, họ đã mời chúng tôi đến dự một buổi tiệc chiêu đãi kỷ niệm lần ngưng bắn năm 1918. Các sĩ quan Pháp đến dự trong quân phục trắng. Viên thiếu tướng chỉ huy chào mừng con số đông quan khách người Lào, trong đó tất nhiên là cũng có hoàng tử Souvanna Phouma. Đó là một sự kiện hoài cổ.

Các thỏa thuận ban đầu về việc trung lập hóa Lào, còn do Kennedy và Khrushchev thương lượng, đã vỡ tan như bong bóng xà phòng từ khi tình hình ở Việt Nam bắt đầu sôi sục thật sự. Souvanna Phouma đã hoài công cố gắng giữ vững đường lối một lực lượng thứ ba của ông. Nhưng ở Vientiane và trước hết là trong tình Champassak hết sức bảo thủ và phong kiến ở phía nam, ông phải tính trước với các âm mưu và cố gắng lật đổ của các lãnh chúa phong kiến đó, những người cấu kết với mật vụ Mỹ và với họ hàng Thái Lan của họ ở bên kia sông Mekong. Vì cả đảng đỏ đối nghịch cũng ngày càng không dung hòa và hung hãn hơn, Souvanna Phouma không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc về phần mình cũng dựa trên lá bài Mỹ, và qua nước cờ này mà đánh lừa được các đối thủ phản động của ông, đứng đầu là hoàng tử Boun Oum. Lộn xộn thành hình thêm vào đó ở biên giới với Vân Nam. Ở đó, các sứ giả của Mao Trạch Đông đã biến tỉnh cực bắc của Lào, Phong Saly, thành một vùng chịu ảnh hưởng thuần túy Trung Quốc, nơi mà cả người Việt cũng không được khoan dung. Trong các thỏa thuận chính thức với chính phủ Vientiane, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã được giao cho nhiệm vụ xây một hệ thống đường sá ở miền Bắc Lào, giữa Vân Nam, Điện Biên Phủ và cố đô Luang Prabang, cái về lâu dài sẽ lập thành kết nối đường bộ chiến lược giữa Trung Quốc và Vương quốc Thái Lan. Ở đó, nơi các công binh của Mao Trạch Đông làm việc, cả các chiến đấu cơ của Mỹ cũng nhận được chỉ thị nghiêm ngặt là phải tránh bầu trời đó.

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

One thought on “Trên đường đi tìm thời gian đã mất (phần 1)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s