Vị linh mục dũng cảm (phần 1)

Phát Diệm, 1951

Nhà thờ đè nặng lên các mái nhà bằng tranh của ngôi làng như những thành trì đồ sộ. Dấu hiệu đặc biệt của tỉnh Phát Diệm là cây thánh giá. Nó là thành trì của Công giáo ở rìa của vịnh Bắc Bộ. Nhóm tháp tùng từ dân quân, có nhiệm vụ bảo vệ chúng tôi trước những cuộc tập kích của Việt Minh, thở phào rõ ràng khi chúng tôi rời khỏi vùng nguy hiểm. Cho tới chừng nào mà lá cờ mới của Việt Nam quốc gia, chống cộng sản, bay trên các thị trấn trong vùng đồng bằng của sông Hồng, và chính phủ của nó vẫn còn hưởng ân sủng của nước Pháp – một lá cờ vàng với ba sọc đỏ nằm ngang – thì người ta phải luôn luôn chuẩn bị tinh thần cho tất cả mọi việc. Lúc trời tối, lá cờ của vua Bảo Đại, người mà người Pháp lại đặt ra đứng đầu nhà nước và cố gắng xây dựng để chống lại Hồ Chí Minh, sẽ được lấy xuống. Vào ban đêm sự thống trị của các chính ủy đỏ bắt đầu. Lần nào cũng vậy, khi có một cử động nào đó trên những con đê thấp thì những người lính gác của chúng tôi đều mở khóa an toàn súng và hồi hộp nhìn vào làn sương mù. Tiếng đại bác dội về từ xa xa.

Nhưng bây giờ thì chúng tôi ở nơi an toàn, từ khi lá cờ vàng-trắng của Vatican bay trên ngôi nhà to lớn của Chúa. Đức Giám mục Lê Hữu Từ của Phát Diệm, mà chúng tôi vừa tới được vùng của ông, là một người đàn ông dũng cảm. Người cộng sản cũng biết điều đó, từ khi người cựu cố vấn của Hồ Chí Minh này rời bỏ những người Mác-xít vô thần. Monseigneur Lê Hữu Từ, thuộc dòng Xi-tô Khổ tu, cũng giữ khoảng cách với người Pháp. Ông là một người Việt yêu nước hoạt động tích cực, luôn cảm nhận một sự ngờ vực sâu sắc đối với các đại diện của chính quyền thuộc địa trước kia. Ông đã có trải nghiệm với các nhân viên của Đệ Tam Cộng hòa, và đầu tiên thì bất cứ một người Pháp nào cũng bị ông nghi ngờ là một người của hội Tam Điểm giả dạng.

Nhà thờ Phát Diệm là một công trình xây dựng cao và đồ sộ cũng như những nhà thờ còn lại của vùng đồng bằng. Nhưng nó được xây hoàn toàn bằng gỗ và được trang trí với nhiều nguyên tố có phong cách Trung Quốc. Người cố vấn cho Lê Hữu Từ, một linh mục  người Bỉ, đang chờ chúng tôi. “Các anh đến đây đúng vào một thời điểm rất lý thú”, đức cha người vùng Flanders nói. “Các anh trải nghiệm ở đây một sự việc giống như một cuộc tranh cãi giữa đạo và đời. Thủ hiến Bắc Kỳ, Nguyễn Hữu Trí thuộc đảng Đại Việt thủ cựu, muốn ép buộc đức giám mục của chúng ta tự giới hạn mình ở những nhiệm vụ tôn giáo của ông và rút lui ra khỏi chính trị.” Một đám đông khổng lồ đứng nghẽn lại trước nhà thờ. Từ ở trên cao, những con người đó với loại nón rơm tròn của họ trông giống như những cây nấm đang tụ tập lại.  Trời mưa từ nhiều ngày nay. Người Công giáo Phát Diệm đứng trong bùn lầy lạnh sâu cho tới mắt cá chân. Lối vào quảng trường lớn trước nhà thờ được những người lính của đức giám mục chận lại. Lê Hữu Từ có lực lượng quân đội nhỏ, riêng của ông, do chính ông chỉ huy và luyện tập theo các quy tắc của Việt Minh dưới lá cờ của Tòa Thánh. Các biện pháp phòng ngừa này là không thừa, vì tại lần rước lễ Mình Máu Thánh Chúa cuối cùng, du kích quân đỏ đã trà trộn vào trong số các tín đồ và đã bất ngờ gây ra một vụ bắn nhau kinh hoàng. Để cứu vãn tình thế, Lê Hữu Từ buộc phải yêu cầu đơn vị Pháp ở kế cận giúp đỡ. Bay phấp phới trên mái nhà của nhà thờ, ở phía dưới lá cờ vàng-trắng với những chiếc chìa khóa của Thánh Phêrô, là màu sắc của nước Việt Nam quốc gia, của Pháp, Hoa Kỳ và Liên hiệp Anh. Người Pháp buồn rầu ghi nhận sự hiện diện của Anglo-Saxon, nhất là khi các chủng sinh trẻ con Việt đều chào mừng mọi người Âu đến đây với một nụ cười tinh ranh trong một thứ tiếng Anh hổ lốn thật kinh khủng. Đứng trước sự suy tàn của nước Pháp, cái mà Lê Hữu Từ cho rằng không thể tránh khỏi, thậm chí còn cảm nhận đó là ý muốn của Chúa Trời nữa, những người Công giáo ở Bắc Kỳ đã nhìn Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ như là những người bảo hộ bất bại của họ trong tương lai.

Lê Hữu Từ bước lên bục ở lối vào giáo đường trong chiếc áo choàng màu trắng của dòng tu. Ông là một người gầy gò và khổ hạnh, có một ngọn lửa thiêng trong đôi mắt. Trong loại hình, ông rất giống người đứng đầu chính phủ sau này của nước Việt Nam cộng sản Phạm Văn Đồng. Các lễ sinh đứng trước ông, giơ cao huy hiệu, mũ tế và rồng. Đức giám mục ban phước cho đám đông đang quỳ xuống bùn. Rồi ông bắt tay các chức sắc và khách. Khi một thiếu tá kỵ binh người Pháp, người đóng vai trò sĩ quan liên lạc ở Phát Diệm, hôn chiếc nhẫn của đức giám mục, thì Julien, người xuất thân từ một gia đình xã hội chủ nghĩa chống giới chức sắc nhà thờ, đã phát sặc vì phẫn nộ. Bên cạnh các linh mục công giáo quay quanh Lê Hữu Từ cũng có một vài chức sắc Phật giáo xuất hiện trong áo màu xám. Họ hòa hợp hết sức tự nhiên vào hình ảnh này. Đức giám mục bước ra trước micro. Những người dân quân ở hai bên cầu thang, đã cầm súng chào dưới chiếc mũ mềm rộng vành, đặt vũ khí xuống. Đám đông người đứng dậy và căng biểu ngữ ra, như họ đã từng học được tại những cuộc biểu tình của Việt Minh.

Ông người Bỉ phiên dịch cho chúng tôi những gì xảy ra tiếp theo sau đó. Monseigneur Lê Hữu Từ giải thích cho giáo phận của ông về tình hình chính trị mới ở Bắc Kỳ. Ông không che dấu sự khinh thường của mình đối với hoàng đế Bảo Đại dã được tái cử vào chức vụ đứng đầu nhà nước. Bảo Đại luôn luôn cúi mình xuống trước kẻ mạnh hơn, dù đó là người Pháp, người Nhật hay người cộng sản thì cũng vậy. Cuối cùng thì ông đã chạy trốn Hồ Chí Minh bằng cách sang Hongkong, đã trở thành một doanh nhân thành đạt và lẽ ra tốt nhất thì cứ ở lại đó. Người chăn chiên của Phát Diệm ngược lại vẫn ở bên cạnh người của ông, ông đã tạm thời liên kết với Hồ Chí Minh từ những lý do về chiến thuật, nhưng luôn luôn lên án tư tưởng Mác-xít. Năm 1949, khi Việt Minh cũng muốn thực hiện chiến lược tiêu thổ kháng chiến của họ ở các tỉnh Công giáo Phát Diệm và Bùi Chu trước người Pháp đang tiến tới, người Công giáo dưới sự lãnh đạo của những người chăn dắt họ đã cầm lấy vũ khí và chấm dứt cơn ác mộng đỏ đó. Nhưng bây giờ thì có những mối nguy hiểm mới đang tiến tới gần họ.

Người Pháp cuối cùng cũng đã chấm dứt trò chơi chia để trị của họ ở Nam Kỳ và bổ nhiệm một người đứng đầu chính phủ cho toàn Việt Nam. Họ chọn lựa người địa chủ Trần Văn Hữu từ Sài Gòn, người bên cạnh quốc tịch Việt Nam cũng sở hữu quốc tịch Pháp, và như là người đại diện đặc trưng cho giới tư sản Nam Kỳ đã gặp phải một sự chống đối quyết liệt ở Bắc Kỳ. Bảo Đại, người nhìn Trần Văn Hữu như là một công cụ của người Pháp, vì vậy mà cũng bổ nhiệm một thủ hiến Bắc Kỳ dường như cũng phù hợp với vùng đất khắc nghiệt này. Chính trị gia đảng Đại Việt Nguyễn Hữu Trí đã bị cảnh sát Pháp chú ý tới lúc trước chiến tranh như là một nhà quốc gia chủ nghĩa hiếu chiến và đã phải chạy trốn sang Trung Quốc. Mới đây, ông ủng hộ một giải pháp tách hoàn toàn Việt Nam ra khỏi Pháp và dựa vào lá bài Mỹ. Lẽ ra ông ấy đã có thể là đối tác lý tưởng của Phương Tây trong cuộc chiến chống chủ nghĩa cộng sản ở châu Á, nếu như đảng Đại Việt của ông là một phong trào quần chúng rộng khắp. Thế nhưng ông chỉ có ít người theo, và các quan lại lao vào những chức vụ béo bở của nền hành chánh mới thì đại đa số không có uy tín trong người dân. Không thể nghi ngờ lòng yêu nước của thủ hiến Trí. Nhưng để thực hiện đường lối độc lập quốc gia và tự khẳng định mình trước những người cộng sản thì ông lại phải dựa vào chính quân đội Pháp đó, quân đội mà ông thích nhất là muốn xua đuổi họ đi. Và bây giờ thì ông lại còn cố gắng sáp nhập giáo phận Phát Diệm vào trong vùng ảnh hưởng nhỏ hẹp của ông và nhân danh một chế độ tập trung quốc gia, cái trong hoàn cảnh này chỉ là một trò khôi hài mà thôi, để mà tước quyền lực của Monseigneur Lê Hữu Từ.

Đức giám mục đóng vai trò bị khuất phục của mình như một diễn viên giàu kinh nghiệm. “Cha sẵn sàng”, ông nói to trong tiếng nói kêu quang quác kỳ lạ của đất nước ông như thế, “tuân theo các chỉ thị của người thủ hiến Hà Nội. Cha sẵn sàng đặt xuống trách nhiệm thế tục cho giáo phận yêu mến của cha và chỉ chăm lo cho các nhiệm vụ chăn dắt các con chiên của cha.” Một làn sóng phản đối cất lên. Đám đông người đó lại quỳ xuống và đồng thanh hét to như đã chuẩn bị trước: “Chúng con không muốn có người cầm quyền xa lạ. Chúng con đi theo đức giám mục của chúng con và xếp mình dưới quyền hạn giám mục của ngài trong mọi việc!” Khi Lê Hữu Từ với gương mặt ửng đỏ giang hai tay ra và ban phước lành, chuông từ tất cả các nhà thờ của đồng bằng đều vang lên, và lực lượng dân quân Phát Diệm bước đi diễu hành trong sự pha trộn từ kèn hiệu của Pháp và cồng chiên Trung Quốc.

Chuyến đi về Hà Nội rất cực nhọc. Đường sá hầu như đã bị những “phím dương cầm” nổi tiếng làm cho hầu như không thể đi lại được. Những cái hố đó phải được xe xúc đất lấp lại vào mỗi buổi sáng. Nằm dưới ghế xe Jeep là những cái bao cát, vỉ Việt Minh đã bắt đầu cài mìn có hệ thống lên tất cả các con đường giao thông. Đó tất nhiên không phải là một cách thức bảo vệ hữu hiệu. Xung quanh vùng đồng bằng và tại tất cả các điểm kiểm soát đều được tích cực xây dựng và pha trộn bê tông. Tướng de Lattre đã ra lệnh thiết lập một chiến tuyến phòng thủ, để ngăn chận các cuộc tập kích của đối thủ đỏ. Các công sự này được xây dựng theo đúng phong cách của tuyến phòng thủ Maginot, việc đã gây ra nhiều lời bình luận mang tính mỉa mai. Các quân nhân bực tức nhất là về những lợi nhuận hết sức tai tiếng mà một số doanh nghiệp Pháp nhất định đã thu được trong vụ này. Các công sự màu xám ngay từ đầu đã có tác động như tín hiệu của một sự suy tàn. Chúng được bảo vệ bằng hàng rào kẽm gai. Việc bảo vệ công sự thường được giao cho các đơn vị thuộc địa da đen. Do người ta nghi ngại rằng “người da đen Senegal” sẽ chạy trốn về ban đêm vì sợ đêm tối và lính du kích nên cứ chiều tối là họ bị nhốt vào trong các công sự của họ. Mãi tới bình minh người ta mới thả họ ra.

Ở gần Hà Đông, chúng tôi gặp một tiểu đoàn của quân đội quốc gia Việt Nam vừa mới được thành lập. Người Pháp coi thường lực lượng này và cũng để cho những đồng minh da vàng biết điều đó. Điều này về phần nó thì lại có hậu quả là những người lính Á châu này phải tự hoài nghi chính mình và ít biểu lộ tính hăng hái chiến đấu. “Anh cứ nhìn đi”, viên đại úy tháp tùng tôi phàn nàn, “thay vì lùng sục đồng lúa, di chuyển trong bùn lầy nhẹ nhàng như những người củng quê của họ bên phía Việt Minh, những người lính quốc gia này luôn luôn đi dạo trên đường lộ và chất đầy vật liệu và vũ khí lên người cho tới mức họ hoàn toàn bất động. Họ nên đi chân trần thay vì mang giày ủng hành quân của chúng tôi.”

(Còn tiếp)

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

3 thoughts on “Vị linh mục dũng cảm (phần 1)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s