Nam Kỳ đầu 1946 (hết)

Vào sáng sớm có một cơn mưa đến bất ngờ. Độ ẩm đã được mặt trời hút lấy khi tôi đi đến thánh đường của những người Cao Đài, một tòa nhà màu vàng khổng lồ theo kiểu của một nhà thờ Pháp. Vào giờ này, rừng rậm trên sườn núi dốc của “Bà Đen” óng ánh trong màu xanh đậm. Việc bình thường hóa hẳn đã tiến xa hơn là chúng tôi dự đoán vào lúc ban đầu, vì thánh đường này đã đầy hơn nửa vào lúc làm lễ ban sáng. Giáo hoàng của giáo phái Cao Đài đã chạy trốn sang Thái Lan, nhưng phần lớn giáo sĩ của ông ấy – thuộc vào trong số đó là một hội đồng giáo chủ và nhiều giám mục – vẫn ở lại tại chỗ, không bị người Pháp gây khó dễ và đang tiến hành những nghi lễ kỳ lạ của mình trong gian chính khổng lồ, giống như một đại sảnh của thánh đường. Từ ở nơi đó, ở nơi mà trong một nhà thờ Công giáo là nơi của bệ thờ, có một con mắt khổng lồ nhìn từ một tam giác có hào quang bao quanh xuống cộng đồng tín ngưỡng. Các giáo sĩ tùy theo cấp bậc mà phủ kín người với quần áo lụa màu xanh, đỏ và vàng, những cái chấm dứt với cái mũ trùm đầu nhọn của Ku-Klux-Klan. Người theo đạo bình thường mặc quần áo màu trắng. Tiếng cầu kinh rì rầm làm cho người ta nhớ tới tiếng cầu nguyện của Kitô giáo và tiếng tụng kinh của Phật giáo. Những người theo đạo liên tục quỳ xuống và tiếng cồng chiêng vang lên không ngưng. Khói nhang bay lên đến tận con mắt huyền bí đó. Tôn giáo pha trộn kỳ lạ của Cao Đài không nhiều tuổi hơn là thế kỷ 20. Thuộc trong số các thánh của họ, những người được sùng kính đặc biệt, là Đức Phật, Khổng Tử, Giê-xu và … nhà thơ người Pháp Victor Hugo. Ở cổng vào thánh đường, các nhà tiên tri này của đạo Cao Đài được mô tả qua những bức tượng đắp nổi nhiều màu chất phác. Khách tham quan người Pháp đặc biệt buồn cười về tượng mô tả Victor Hugo, người rõ ràng vì thông điệp nhân đạo của mình như là tác giả của “Những Người Khốn Khổ” mà đã được nhận vào điện thờ các thần này. Tôi có xúc cảm nhiều nhất là ở việc cái đầu râu trong số ba người của Académicien này trông giống bức chân dung được lưu truyền lại của Karl Marx hết sức. Về cơ bản thì không có lý do gì để chế diễu cả. Những lần thành lập tôn giáo đều luôn gắn liền với những điều kỳ lạ. Đạo Cao Đài chắc chắn không phải là một hiện tượng dài lâu. Nhưng trong sự cống hiến cuồng tín của nó, trong sự tìm kiếm những mô hình xa lạ, trong hoạt động vì quốc gia của nó, trong mối liên quan nào đó, nó cũng tương tự như cái tôn giáo ý thức hệ bí mật và kiên quyết đó của những người cộng sản Việt Nam, đã giành lấy được một phần của quyền lực về cho họ ở Hà Nội, và môn đồ của nó ở đồng bằng sông Cửu Long đã ngày một nhiều hơn.

Bên trong Thánh đường của đạo Cao Đài. Hình: Wikipedia
Bên trong Thánh đường của đạo Cao Đài. Hình: Wikipedia

Người Pháp tin là đã hiểu được người An Nam của họ. Ở Nam Kỳ đã có cả một lớp tư sản địa phương thành hình, đã tiếp nhận ngôn ngữ và lối sống Pháp, còn nhận được cả quốc tịch Pháp nữa, bác sĩ, luật sư, chủ đồn điền. Nhưng sống dưới tầng lớp tinh hoa này là một dân tộc mà nhiều nhất là chỉ có những nhà dân tộc học của Ecole d’Extrême-Orient và những nhà truyền đạo nào đó hiểu biết. Các “nhà quê” này, những người nông dân trồng lúa này, như họ bị gọi một cách khinh rẻ, chỉ được sử dụng như là lính dẫn ngựa trong Đệ nhất thế chiến vì người ta cho rằng họ không có khả năng quân sự. Những kẻ được gọi là chuyên gia Đông Dương, các old hands, những kẻ ngu đần không chịu mở mắt của chủ nghĩa thực dân được gọi một cách kính nể bằng một từ anglo-saxon như thế, đã kể lại cho những người lính mới đến của đạo quân viễn chinh, rằng dân An Nam không bao giờ chiến đấu trong bóng đêm, vì sợ ma, “Ba Cui” và sợ cọp. Chẳng bao lâu sau đó, người ta nhận ra rằng sống ở Việt Nam là chủng tộc chiến binh kiên cường nhất châu Á, và rằng màn đêm thật ra mới chính là môi trường của họ.

            Dấu ở dưới sự kỳ lạ của một giáo phái thường là một cốt lõi chính trị nghiêm chỉnh chết người. Sau này chúng tôi sẽ gặp gỡ giáo xứ kỳ lạ của “Thánh Cây Dừa” ở tại một nhánh của sông Cửu Long. Một doanh nhân gù người An Nam bất chợt có ý tưởng thành lập một tôn giáo mới do Thượng Đế giao phó. Ông thường ngồi thiền trên một cây dừa. Người gù này đã hết sức nhanh chóng tập họp được một cộng đồng tín ngưỡng quanh mình, tiến hành những nghi thức thờ cúng kỳ lạ, tuân theo các quy định khổ hạnh và mặc những chiếc áo choàng màu nâu. Vì nhà tiên tri của mình, người không thể nằm ngữa ngủ được vì thân thể tật nguyền của mình, nên các môn đồ đều nằm ngủ nghiên. Thánh địa chính của họ nằm trên khu nhà sàn trên dòng nước, nhưng chẳng bao lâu sau đó, các đền thờ được trang trí hoa mỹ của họ lan đến tận ngoại ô Sài Gòn.

            Có một trái địa cầu khổng lồ gây sự chú ý của tôi, cái mà họ đã dựng lên trên một cái bệ ở giữa sông. Trên quả địa cầu đó, nước Việt Nam ngày nay được thể hiện quá khổ và trải dài ở rìa Thái Bình Dương từ Kamchatka cho tới Úc. Sự thể hiện đất nước quê hương như thế này có ý nghĩa gì, tôi hỏi một người già ngoan đạo, người với bảy chòm râu của mình trông giống như một ông thánh của đạo Lão. Ông thầy tu trả lời bằng tiếng Pháp trong trẻo đến mức đáng kinh ngạc: “Khi nào nước Việt Nam tái thống nhất và tự do – Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ dưới một quốc gia –, thì chúng tôi sẽ to lớn và hùng cường như quả địa cầu đó mô tả.” Rằng sự ấp ủ tôn giáo trong đất nước bị chia cắt này loan báo trước sự xuất hiện của một thời đại mới, một con người Việt Nam mới, việc đó thì không có một nhân viên hành chính hay một sĩ quan thuộc địa Pháp nào hiểu được kịp thời. Nhưng vào thời bắt đầu Công Nguyên, có một thống đốc hay một sĩ quan binh đoàn La Mã nào trong tỉnh Syria mà lại linh cảm rằng các sự kiện huyền bí trong dân tộc Do Thái sẽ khởi đầu cho sự chấm dứt đế chế của họ và thay đổi toàn bộ nhận thức của thế giới Cổ đại đâu.

            Trước khi đội Commando trở về nơi thường trú của họ trong một ngôi nhà dòng họ của người Hoa trên Boulevard Galliéni [Đường Trần Hưng Đạo] ở nửa đường vào Chợ Lớn, đoàn xe bị kẹt lại bởi một dòng tuần hành bất thường. Trong hàng ba, nhưng không có vũ khí, một đoàn dài những người lính của tất cả các binh chủng – sĩ quan đi đầu – bước đều bước qua đường phố nội thành Sài Gòn. Chúng tôi hỏi người đứng xem là đang xảy ra việc gì. Một nhóm nhỏ người Pháp chống chiến tranh và những người phe tả chống chế độ thuộc địa, người ta nói thế, đã phân phát tài liệu yêu cầu nước Pháp rút khỏi Đông Dương và lên án đoàn quân viễn chinh, rằng thay vì honneur et patri, danh dự và tổ quốc, họ đã viết honneur et profit, danh dự và lợi nhuận, lên lá cờ của họ. Hãng in nhỏ của “Nhóm Thất bại Chủ nghĩa” này đã bị những người biểu tình thuộc quân đội đập cho tan tành. Bây giờ người ta đồng thanh hô to trên Rue Catinat: “De Gaulle au pouvoir!” – “De Gaulle lên nắm quyền!” Trong tháng Giêng năm 1946, Tướng de Gaulle bất ngờ đã từ bỏ chức vụ của ông như là người đứng đầu chính phủ lâm thời của Pháp. Qua đó, ông muốn phản đối những cuộc tranh cãi đảng phái tái xuất hiện và phản đối sự tan rã nội bộ của Pháp, và đã bực tức lui về ngôi nhà nông thôn của ông ở Colombey-les-Deux-Eglises. Quân đội Đông Dương, mà nguyên tố de Gaulle hiện diện mạnh ở trong đó, bất chợt cảm thấy mình mồ côi, nhất là khi các đảng phái cánh tả của Pháp bắt đầu hoạt động chống lại chiến dịch ở Viễn Đông. Không chỉ những người có cảm tình với Đảng Cộng sản Pháp là đứng rõ ràng ở bên phía của những người Việt dân tộc chủ nghĩa. “De Gaulle lên nắm quyền!” còn vang lên thêm vài lần nữa. Rồi một đội quân cảnh cũng gửi được những người biểu tình đó trở về doanh trại của họ mà không cần phải tốn nhiều công sức. Còn phải mười hai năm nữa, trước khi cũng tiếng gọi đó –được một đám đông người nắm bắt lấy trên diễn đàn Algérie – sẽ khởi đầu cho lần lật đổ nền Đệ tứ Cộng hòa.

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s