Các anh đi ngược đường rồi

Trên tàu “Andus”, cuối năm 1945

Con tàu chở lính “Andus”, 26.000 GRT, là mượn từ Hải quân Hoàng gia. Thời đấy, trong quân đội Pháp có những thứ nào đó hoạt động dựa trên vay mượn. Quốc gia này đã không hồi phục được cả về tinh thần lẫn vật chất kể từ lần chiến bại năm 1940. Thủy thủ người Anh của tàu “Andus” nhìn hơi ngạc nhiên đến những thành viên của đạo quân thuộc địa mà họ đi cùng đến Viễn Đông, và đạo quân mà rõ ràng là ở đó cần phải bù đắp lại cho sự thất bại trong nước mẹ. Cuộc chiến tranh chống Nhật Bản, cuộc chiến mà de Gaulle còn muốn vội vã chen vào, đã chấm dứt mà không có đến một đơn vị duy nhất của Pháp tham gia. Trong tầm nhìn từ “Andus” có một chiếc tàu chở lính khác với tải trọng tương đương đi theo sau. Nó treo cờ Hà Lan bên cạnh Union Jack. Quân đội thuộc địa Hà Lan đang trên đường đi đến Batavia. Trong Biển Đỏ, tàu “Andus” đã gặp cả một đoàn tàu đi theo hướng ngược lại, trở về châu Âu với lá cờ chiến thắng bay phất phới trên cột tàu. Cựu chiến binh của chiến dịch Miến Điện đứng trên boong tàu, những người đang trở về các hòn đảo quê hương của họ, về với hòa bình và đời sống hàng ngày. Qua ống nhòm, người ta có thể nhận ra được những gương mặt đỏ au vì mặt trời nhiệt đới của họ, phản chiếu ở trên đó là nỗi vui mừng không kìm chế, đã thoát khỏi những nguy hiểm của rừng rậm và của một địch thủ không nhân nhượng. Người Anh hớn hở vẫy tay chào những người lính Pháp của tàu “Andus” cũng như những người Hà Lan. Qua một cái loa, người ta có thể nghe được tiếng của một người Anh nói với giọng chế giễu: “You are going the wrong way … Các anh đi ngược đường rồi!” – “Những người Anh đấy lại muốn gì nữa đây?” một thiếu tá văn phòng mập mạp người Pháp hỏi với sự không hài lòng rõ ràng trong giọng nói.

Lính lê dương ở  Marseille đang chờ lên tàu Pasteur đi sang Đông Dương
Lính lê dương ở Marseille đang chờ lên tàu Pasteur đi sang Đông Dương

Nó là một tình huống phi lý. Ở London, nơi Labour Party vừa mới lên cầm quyền, người ta đã nhanh chóng quyết định quay lưng lại với những giấc mơ đế quốc và trao trả độc lập cho tiểu lục địa Ấn Độ. Ở Miến Điện, sau những thất bại vào lúc ban đầu, quân đội Anh đã đánh trận đánh lớn cuối cùng. Bây giờ, họ có thể ưỡn ngực chiến thắng mà rút về, và Đô đốc Mountbatten sẽ mang tầm vóc và tư cách lại cho lần từ giã Delhi. Thế nhưng những người bại trận trong vòng đầu, những người chiến thắng ngẫu nhiên của giờ cuối, người Pháp và người Hà Lan, họ lại bám chặt lấy cái fata morgana của thời huy hoàng ở hải ngoại của họ, vào Đông Dương và Indonesia.

Các sĩ quan trẻ người Pháp phải chịu đựng sự thất vọng, đã đến quá muộn và bây giờ phải trực diện với một chiến dịch thứ hạng. Có người đã phục vụ dưới de Gaulle trong số “Người Pháp Tự do” – bị chính phủ Vichy tuyên bố là những kẻ phản bội tổ quốc – hay đã đứng dưới quyền tổng chỉ huy quân đội của người Mỹ ở Bắc Phi; thế nhưng phần lớn đã phải tận hưởng nỗi nhục nhã bị người Đức chiếm đóng. Bây giờ thì họ tìm cách rửa nỗi ô nhục của chiến bại và bị nô dịch đó trong nước sông Mekong và sông Hồng. Trong thâm tâm, họ lo sợ là phải trở về một Đông Dương đã được bình định,  vẫn trung thành với nước Pháp. Họ thèm khát những cuộc phiêu lưu kỳ lạ, các emotions fortes – cảm giác mạnh. Chắc chẳng mấy ai trong số họ là đã đọc Jean-Paul Sartre, nhưng họ là những người của thuyết sinh tồn theo cách của họ trong bộ quân phục. Họ đi tìm những con đường của tự do, les Chemins de la Liberté của một Saint-Germain-des-Prés nhiệt đới-chinh chiến trong sự tưởng tượng của họ. “Cuối cùng cũng tìm thấy một mảnh đất không có nhựa đường …”, một người của họ viết như thế trong nhật ký.

Trên tàu “Andus” có hai đại đội lính lê dương. Hai phần ba họ là người Đức. Phần lớn trong số họ đã là tù binh chiến tranh ở Pháp, nơi họ thiếu cái ăn. Họ đã tình nguyện đến Đông Dương, vì trước sau gì thì họ cũng đã không còn hy vọng gặp lại người thân đã mất tích ở phía Đông của họ hay bởi vì đơn giản là họ muốn được ăn cho no. Vài người đã phục vụ trong lực lượng SS và muốn tránh các biện pháp xóa bỏ phát xít ở quê hương. Tối tối, những người lính lê dương Đức hát những bài ca quân đội cũ của họ, nói về Erika và Heide, về Lore và Förstenwald. Họ không hề nghĩ rằng các địch thủ của ngày hôm qua, đã chán ngấy điệp khúc của [bài hát nổi tiếng trong Đệ nhất thế chiến] Madelon, sẽ tiếp nhận các phong cách tàn bạo của Germania [Đức] và lính mới người Pháp sẽ đi đều bước theo nhịp của [bài hát cho lính Đức] Blauen Dragoner hai mươi năm sau đó.

Các trường hợp thú vị nhất là những người lính lê dương Bỉ. Thật ra thì đó là những người Pháp, những người đã phải đưa ra một quốc tịch giả để có thể phục vụ trong nhóm lính người nước ngoài này. Đó không phải là đám du côn hay tội phạm hình sự thường, hay trốn vào trong quân đội lê dương trước năm 1939. Những người Bỉ giả mạo này là những cộng tác viên người Pháp, trong chiến tranh đã đứng về phía Đức trong “Quân đoàn chống Chủ nghĩa Bônsêvíc” và sau này đã phục vụ trong Lữ đoàn SS “Karl Đại đế”. Nếu như họ đã không mang tội hoạt động chống lại chính Résistance trong nước mẹ, de Gaulle đã cho họ cơ hội để phục hồi. Phục vụ năm năm trong đội ngũ lê dương ở Đông Dương, và họ có thể trong sạch trở về quê hương. Bên cạnh những người Đức mà trong số đó những kẻ thích khoe khoang và nói dối thường hay to mồm, nơi được cho là có rất nhiều thuyền trưởng tàu ngầm và người mang huân chương Chữ Thập Hiệp Sĩ [của Đức Quốc Xã], những “người Pháp Bỉ” trông có vẻ nghiêm nghị và trầm ngâm. Những phần còn sót lại của lữ đoàn “Karl Đại đế” đã có những trận đánh ở hậu quân chống lại người Nga đang tiến lên tại Pommern và đã bị tiêu diệt gần hết ở đó, trước khi những người còn sống sót được phép bảo vệ công sự của lãnh tụ [Hitler] trong Phủ Thủ tướng.

Ngược với những người tình nguyện đi Viễn Đông, những người mà lúc còn trong trại tập kết để xuống tàu ở Marseille đã thất vọng chấp nhận lời tuyên bố đầu hàng của Nhật, những người Pháp đã từng chiến đấu ở mặt trận Phía Đông nhìn sự thay đổi đường lối chiến tranh này với một sự hài lòng được che dấu. “Mục tiêu thật sự của chúng ta không phải là Sài Gòn hay Hà Nội”, một người lính lê dương trẻ măng thì thào nói như thế, người dấu tên của một dòng họ Pháp nổi tiếng dưới sự nặc danh của một cái mũ kê pi màu trắng, “Đông Dương chỉ là trạm để đi qua. Mục tiêu thật sự của chiến dịch chúng ta trong tương lai gần sẽ có tên là Vladivostok và tỉnh Viễn Đông Xô viết.” Xung đột Đông-Tây, cuộc Chiến Tranh Lạnh đã bắt đầu. Việc đó còn được nói đến cả trên tàu “Andus”, trong khi họ đang rẽ sóng biển đang phát lân quang của Ấn Độ Dương hướng đến Eo biển Malacca.

Lính lê dương ở Bắc Việt Nam, 1954
Lính lê dương ở Bắc Việt Nam, 1954

Ca bin có quá nhiều người và ngộp thở. Đêm đêm, những người lính đứng trên boong tàu cho tới chừng nào mà họ vẫn có thể, hít thở không khí, chơi bài belote và nhìn vào màn đêm ngày càng trở nên nóng ấm và ẩm ướt hơn. Ngay những thành viên của đội hỗ trợ nữ, cái được gọi là AFAT, cũng quay quần ở gần những chiếc thuyền cứu cấp vào thời gian này và chờ đợi sự bầu bạn lịch sự của một người sĩ quan. Rồi chỉ cần kéo những tấm bạt sang bên là đủ để tìm thấy một tổ ấm tình yêu giữa những băng ghế và mái chèo. Phần lớn các cô gái-quân nhân này đi lại hoàn toàn tự nhiên trong đám đông những người đàn ông đấy. Họ trét đầy son phấn và tinh nghịch đến mức người ta nhanh chóng phỏng đoán rằng họ có những lý do tốt để tránh nước mẹ, người này vì đã yêu một người lính Đức chiếm đóng, người khác vì đã hành nghề cổ xưa của họ trong một nhà chứa của quân đội Đức. Trên tàu “Andus”, kẻ ganh tỵ cũng nhiều như người thiếu tình dục.

Một thiếu úy kỵ binh ngực lép, người với bộ râu mép vàng và làn da nhợt nhạt lẽ ra thích hợp với một quyển tiểu thuyết của Proust hơn, trích dẫn một bài thơ của Hérédia. “Như con chim ưng bay … Mệt mỏi chịu đựng sự thống khổ … Say sưa với giấc mơ chiến tranh và tàn bạo …”, các vần thơ hoa mỹ nhất của “Conquistador” mà học sinh trung học nào của Pháp đều cũng quen thuộc. “… nghiên mình qua mũi của chiếc thuyền màu trắng, họ khám phá mỗi đêm một vì sao mới, từ nơi sâu thẳm của đại dương bay lên một bầu trời xa lạ.”

Phan Ba trích dịch từ “Cái chết trên ruộng lúa – Ba mươi năm chiến tranh Đông Dương

Đọc các bài khác của quyển sách này tại trang Cái chết trên ruộng lúa

 Đọc những bài báo về Chiến tranh Việt Nam ở trang Chiến tranh Việt Nam

Advertisements

3 thoughts on “Các anh đi ngược đường rồi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s