Cuộc Chiến tranh Lạnh kế tiếp: Quá trình cải cách dần dần

Chậm nhất là 7:30 thì tất cả đều phải dậy, vì rồi những người phụ nữ dọn dẹp sẽ tới để làm vệ sinh phòng. Rồi đi ăn sáng, nhưng ở hai căng tin khác nhau: các quan chức cao cấp dùng bữa trong một căng tin, trong căng tin kia là những người có tài trẻ tuổi, trung bình khoảng 40 tuổi.

Hai nhóm có giờ học riêng từng nhóm. Từ thứ Hai cho tới thứ Năm người ta giảng dạy vào buổi sáng, học và thảo luận vào buổi chiều. Tất cả họp lại với nhau vào thứ Sáu. Rồi một quan chức cao cấp (ít nhất là ở cấp thứ trưởng) đọc một bài diễn văn về một đề tài quốc gia hay quốc tế. – Chuyện thường ngày ở Trường Đảng, lò đào tạo cán bộ quan trọng nhất của đất nước. Hàng năm có tròn 2000 cán bộ Đảng được đào tạo ở đây trong những khóa học kéo dài nhiều tuần.

Nhưng nếu như có ai nghĩ rằng cái trường Đảng được đóng kín và canh gác cẩn mật đó ở Tây Bắc của Bắc Kinh chỉ là một nơi nhồi sọ tuyên truyền thì người đó đã lầm. Joshua Eisenman của American Foreign Policy Council nói: “Ngược với các trường đại học khác ở Trung Quốc, sự cởi mở có truyền thống ở trong trường Đảng.” Ngay từ cuối những năm 70 là người ta đã có thể thảo luận mà không bị trừng phạt ở đó.

Cũng không có những nỗi e ngại khi tiếp xúc với những người có suy nghĩ khác từ Phương Tây. Khoa học gia và chính khách từ Phương Tây đã có ở đó. Ví dụ như Henry Kissinger và tổng thư lý Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon, cả [cựu thủ tướng Đức] Helmut Schnidt nữa. Vì vậy mà ông cũng biết từ trải nghiệm cá nhân: “Ngày nay, ở trường Đảng họ có thể tranh luận về hầu như là mọi đề tài của thế giới.”

Thủ tướng Trung Quốc thăm cựu thủ tướng Đức Helmut Schmidt (27 tháng Năm 2013). Hình dpa
Thủ tướng Trung Quốc thăm cựu thủ tướng Đức Helmut Schmidt (27 tháng Năm 2013). Hình dpa

Nhiều người ở Phương Tây có một hình ảnh đã lỗi thời và vì vậy mà ít nhất là thiên kiến về Trung Quốc. Trung Quốc không phải là Liên bang Xô viết và khối Đông Âu mà người dân của họ bị nhốt ở phía sau bức màn sắt và bị đàn áp không thương xót. Ở Trung Quốc, ai tự thích ứng mình với chính quyền, bằng cách không phản đối về chính trị và chỉ biểu lộ sự phê phán hệ thống trong phạm vi cá nhân, thì hiện nay có được những tự do nào đó mà chưa từng được hưởng trong những năm trước đó. Ai không thuộc vào đạo quân hàng triệu người công nhân di trú mà nhiều quyền lợi cơ bản của họ vẫn tiếp tục bị hệ thống hộ khẩu khước từ thì người đó có thể hưởng một cuộc sống tương đối tự do.

Đa số đã thích ứng này có thể đi ra nước ngoài và cũng đã sử dụng điều đó rất nhiều. Năm 2012 có gần 80 triệu người Trung Quốc đi du lịch ở phía bên kia của biên giới. Và mỗi năm một tăng lên, vì ngày càng có nhiều người Trung Quốc có khả năng đi du lịch ở nước ngoài. Vùng được ưa thích là Đông Nam Á, nhưng cũng có nhiều đoàn đi du lịch ở châu Âu và ngày càng nhiều người đi du lịch cá nhân.

Họ không còn bị theo dõi liên tục nữa. Vì hệ thống nhiều tai tiếng của các đơn vị lao động [danwei – 单位] đã chết rồi. Cái hệ thống giám sát mà có trong mỗi một làng, trong mỗi một khu phố và nơi làm việc, nơi mỗi người biết hầu như tất cả về một người khác và ai cũng có thể đi tố cáo một người nào đó.

Họ có thể tìm thấy trong truyền thông ngày càng nhiều những bài viết phê phán. Ví dụ như tờ tạp chí Caixin hay tờ nhật báo Southern Metropplis Daily từ Quảng Châu đã tường thuật mang nhiều tính phê phán về những tình trạng bất cập và xì căng đan trong đất nước bao la này, ngay cả khi tờ thứ nhì đã bị kiểm duyệt trong tháng Giêng 2013 và cuối cùng thì Đảng đã thắng thế trong cuộc đấu tranh giành quyền lực đó. Một tình trạng thường không được nói tới hay ít nhất là bị phớt lờ ở Phương Tây. “Truyền thông của chúng ta không nói cho chúng ta rằng ngày nay ở Trung Quốc có nhiều tự do báo chí hơn là trước đây hai mươi năm”, nữ nhà báo người Ý Loretta Napoleoni viết trong quyển sách Trung Quốc – Chủ nghĩa Tư bản tốt hơn của bà.

Họ có thể kiện ra tòa. Vì cả hệ thống luật phát cũng đã thay đổi. Cheng Li của Brookings tường thuật về “những thập niên cải mới chậm chạp nhưng liên tục trong hệ thống luật pháp.” Trong giới kinh tế cũng là việc tương đối bình thường khi người ta kiện ra tòa trong một vụ tranh cãi. Hiện nay đã có hơn 170.000 luật sư, 13.000 văn phòng luật sư và ngày càng nhiều tòa án và thẩm phán. Và đứng trước con số đang tăng lên của các luật gia trong giới tinh hoa chính trị, sự thông hiểu cho các đề tài về luật pháp cũng tăng lên. Ví dụ như hai nhân vật mới đứng đầu giới lãnh đạo – Lý Khắc Cường và Tập Cận Bình – đã học đại học luật.

Với tất cả những tiến bộ đã được mô tả ra ở đây, phải nói một cách rõ ràng: tự do hơn không có nghĩa là tự do. Trung Quốc trước sau vẫn không phải là một nền dân chủ, không phải là một nhà nước pháp quyền theo nghĩa của Phương Tây. Không có phân chia quyền lực giữa hành pháp, lập pháp và tư pháp. Và cũng sẽ không có tòa án độc lập, cho tới chừng nào mà Đảng này cầm quyền, Đảng đang có và muốn có quyền quyết định cuối cùng.

Trước sau vẫn có những đề tài không được nói tới. Ba đề tài hay được nêu ra nhất bắt đầu với chữ T: Taiwan, Tây Tạng và Thiên An Môn. Nói về sự độc lập của Taiwan hay Tây Tạng là nguy hiểm đến tính mạng. Cũng như về vụ thảm sát trên Quảng trường Thiên An Môn, cái trong ngôn ngữ chính thức không có tên là thảm sát mà chỉ là “Biến cố ngày 4 tháng Sáu”.

Hoàn toàn không được phép nhắc tới là việc phê phán Đảng và hệ thống. Ai bước qua vùng không được phép nói tới này phải dự tính với những trừng phạt hết sức cứng rắn. Người đó sẽ thường xuyên bị quản thúc tại gia và bị hành hạ bằng những biện pháp khác như nghệ nhân Ải Vị Vị sống ở Bắc Kinh, hay trong trường hợp xấu nhất thì bị cầm tù như người nhận giải Nobel Hòa bình 2010, nhà hoạt động vì nhân quyền Lưu Hiểu Ba. Có những người nào đó thoát được một số phận như vậy qua một cuộc chạy trốn ra nước ngoài, ví dụ như luật sư mù Trần Quang Thành, người sau áp lực thật lớn của chính phủ Mỹ đã được phép sang Hoa Kỳ trong tháng Năm 2012, hay nhà văn Liệu Diệc Vũ, người sống từ 2011 ở Berlin và đã nhận Giải thưởng Hòa Bình của Hội Bán sách Đức năm 2012. Đó chỉ là những người nổi tiếng nhất trong một danh sách dài của những người bất đồng chính kiến không được biết tới.

Đó là là một nghịch lý: Giới lãnh đạo Trung Quốc không muốn có những cuộc tranh luận về hệ thống nhưng lại tiến hành chính những cuộc tranh luận đó. Như trong những tháng cuối cùng trước khi nhiệm kỳ của mình chấm dứt, thủ tướng Ông Gia Bảo đã nói về những cải cách chính trị, thường xuyên tới mức đáng chú ý – cả trong một cuộc phỏng vấn của CNN –, ngay cả khi những gì ông nói tới đều hết sức mập mờ. Có lúc ông cũng nhận được sự ủng hộ từ cơ quan của trường Đảng Cầu Thị, cái đã công bố một bài viết với tựa “Cải cách chính trị là những gì người dân muốn”. Ít lâu sau đó, trong cùng truyền thông này có một bài báo chống lại và xỉ vả nền dân chủ dollar Phương Tây.

Tức rõ ràng là ở cấp cao nhất cũng diễn ra một cuộc thảo luận về cải cách chính trị. Những hoàn toàn không rõ là việc ai ủng hộ quan điểm nào trong lúc đó, các tiểu đoàn của những đối thủ gồm có bao nhiêu người và nói chung là ai hiểu như thế nào về cải cách chính trị.

Vì vậy mà chỉ có thể suy đoán đại khái, Trung Quốc sẽ phát triển theo hướng nào. Một phần lớn các nhà chiêm tinh Trung Nam Hải đều cho rằng hệ thống chuyên quyền của Trung Quốc sẽ tiếp tục hiện đại hóa, nhưng không dân chủ hóa (theo ý nghĩa của Phương Tây).

Tấm gương là Singapore, thành phố-quốc gia đó ở Đông Nam Á, được một đội ngũ các nhà kỹ trị cầm quyền mà người dân của nó có thu nhập trên đầu người cao nhất thế giới, và cứ bốn năm một lần được phép bầu một đảng, Đảng Hành động Nhân dân cầm quyền liên tục, và không tạo một ấn tượng bất hạnh phúc nào trong lúc đó.

“Anh hãy tưởng tượng Trung Quốc như là một Singapore khổng lồ”, sử gia người Anh Niall Ferguson nói.

(Còn tiếp)

Wolfgang Hirn

Phan Ba trích dịch từ “Der nächste Kalte Krieg: China gegen den Westen” [“Cuộc Chiến tranh Lạnh kế tiếp – Trung Quốc chống Phương Tây”]

Đọc những bài khác ở trang Chiến tranh Lạnh

Advertisements

4 thoughts on “Cuộc Chiến tranh Lạnh kế tiếp: Quá trình cải cách dần dần

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s