Rường cột màu đỏ

Christoph Hein/Udo Schmidt

Phan Ba trích dịch từ “Miến Điện/Myanmar – Con đường gian truân đi tới tự do”

Các nhà sư chỉ đường đi

Tu viện Maggin trong Rangoon nằm ở cuối một con hẻm nhỏ bụi bặm. Thợ thủ công đang làm việc cạnh bức tường bao quanh nhà và cạnh một con kênh thải nước. Tiếng búa đập vang khắp nơi, những người công nhân ngồi sát mặt đất theo kiểu đặc trưng ở châu Á và xử lý hòn đá được giao cho mình với sự dẻo dai và điềm tỉnh hết sức đặc biệt.

Toàn bộ tu viện là một công trường xây dựng. “Xây dựng lại thì phải như thế”, nhà sư Eain Daka nói, người đã được trả tự do hơn một năm trước đây. Eain Daka vào tù ngày 26 tháng 9 năm 2007, tu viện đóng cửa một năm sau đó và đã bị phá hủy phần lớn. “Cho tới lúc đó, tu viện của chúng tôi giống như một tụ điểm chính trị, chúng tôi cũng phân phát thuốc chữa bệnh ở đây và cố giúp đỡ”, Eain Daka thuật lại, người bây giờ ngồi thoải mái ở giữa gian phòng họp và nhấn mạnh đến các lời nói của mình bằng những cử chỉ bao quát. “Chúng tôi bị giới quân đội căm ghét. Vì thế mà họ đã phá hỏng hết tất cả.”

Nhà sư với nụ cười tinh nghịch chỉ tay ra ngoài, chỉ vào con đường nhỏ bụi bặm dẫn vào tu viện. “Cho tới mới đây, lúc nào cũng có cảnh sát mặc đồ dân sự đi lại”, ông giải thích sự hồ nghi vẫn còn sâu thẳm của mình. “Thật ra thì chúng tôi lúc nào cũng có thể nhận ra họ. Nhưng dần dần rồi cũng tốt hơn, khi quá trình cải cách tiếp tục diễn tiến.”

Các nhà sư đứng đối diện một cách dè dặt và phê phán với chính phủ dưới quyền của Tổng thống Thein Sen. Những tổn thương về thể xác và tinh thần từ thời chế độ độc tài quân sự vẫn còn quá sâu. Có những nhà sư nào đó, như Eain Daka, rất muốn lui về hoàn toàn trong cuộc sống tu viện, khi các vết thương lành lại. “Cuối cùng thì bây giờ cũng có một phe đối lập đang hoạt động”, ông thêm vào như một lời giải thích.

Một lời giải thích như thế đối với ông dường như là cần thiết, vì các nhà sư đã can thiệp vào diễn biến chính trị của Myanmar từ nhiều năm nay. Chính quyền quân sự đã đẩy họ từng bước một vào trong tư thế đó. Và quyền lực mà các nhà sư có được ngày một nhiều hơn trong những năm bị đàn áp bây giờ cũng vẫn còn tiếp tục tồn tại trong quá trình cải cách.

Năm 2007, họ đã bị chính quyền quân sự gây áp lực nặng. Những cuộc phản đối giá xăng tăng cao trong tháng 8 năm 2007 đã trở thành một lần biểu quyết chống lại sự đàn áp trong nước, chống lại các viên tướng. Lúc đó, vào đầu tháng 9, hàng trăm nhà sư và ni cô đã xuống đường và qua đó đã mang lại cho sự chống đối một định hướng cơ bản. Chính quyền bị dồn ép, các nhà sư, một quyền lực được tất cả mọi người kính trọng trong Myanmar Phật giáo, bất thình lình là đối thủ nguy hiểm của giới quân đội già nua quay lưng lại với thế giới.

Cuối cùng, chế độ độc tài đã quật trả không khoan nhượng, nhà sư và sinh viên bị quẳng vào tù, nhiều người không bao giờ tái xuất hiện nữa. Một vài phim tài liệu ít ỏi từ đất nước thời đó vẫn còn đóng kín cửa để cho người ta thấy những người đàn ông trẻ tuổi bị thương nặng trong chiếc áo cà sa màu đỏ của họ.

Kể từ đó, thật khó có thể tưởng tượng được chính trị trong Myanmar mà không có các nhà sư. Vì thế mà có lời giải thích gần như là một lời xin lỗi của Eain Daka, ông ấy muốn lui trở về cuộc sống trong tu viện vì đã có một giới đối lập đang hoạt động.

Trong miền Bắc của Myanmar, gần một mỏ đồng do một nhà đầu tư người Trung Quốc điều hành, các nhà sư trẻ tuổi đã giúp đỡ nhiều tuần liền những người nông dân đang phản đối. Những người này yêu cầu bồi thường cho đất đã bị tịch thu và chận lối vào khu vực mỏ bằng cách cắm trại phản đối. Khi cảnh sát phản ứng bằng vòi rồng và hơi cay, họ đã để lại dấu vết của bạo lực. Những bức ảnh chụp các nhà sư bị bỏng nặng trên mặt là những chứng nhận không tốt cho tổng thống Thein Sein có định hướng cải cách. Giới báo chí hiện đã độc lập cuối cùng cũng có thể thi hành được nhiệm vụ của họ và phát hiện ra những điều bất cập. Những người đàn ông trẻ tuổi trong chiếc áo cà sa màu đỏ gặp nhau, như năm 2007, ở cạnh chùa Shwedagon trong Rangoon và biểu lộ tinh thần cương quyết đấu tranh. “Chúng tôi yêu cầu phải xin lỗi trực tiếp tại các nhà sư đã bị thương”, một nhà sư trẻ tuổi giận dữ nói vào micrô của nhiều nhà báo đang đi theo đoàn phản đối. Và lời xin lỗi này đã đến tiếp theo sau đó. Các nhà sư một lần nữa lại chứng tỏ quyền lực của họ.

Và họ cũng sử dụng quyền lực đó ở những nơi khác trong Myanmar – ở miền Tây, tại tỉnh Rakhine. Các nhà sư đã trở thành một phần của cuộc xung đột với nhóm thiểu số Rohingya Hồi giáo, những người hầu như không có quyền gì trong Myanmar cả, nhưng một phần đã sống ở trong nước này từ nhiều thế hệ rồi. Và tuy vậy người Miến Điện vẫn gọi người Rohingya có làn da sậm màu là người Bengal. Và người Bengal, theo như ý kiến của đa số trong đất nước này, thuộc về nước Bangladesh.

Ở tỉnh Rakhine, sau vụ cưỡng hiếp một phụ nữ theo đạo Phật, có lẽ là do người Rohingyan gây ra, và sau vụ giết chết mười người Hồi giáo kế tiếp theo sau đó trong một hành động trả thù, cả một làn sóng bạo lực đã trỗi dậy. Hơn chín mươi người chết, hàng ngàn người mất nhà cửa, nhiều ngôi làng bị san phẳng.

Trong đó, các tu viện Phật giáo đã đóng một vai trò tích cực. Các nhà sư có vẻ chỉ muốn bảo vệ quyền lãnh đạo của mình. Việc các nhà sư Phật giáo còn cổ vũ cho đám đông đang đập phá, ít nhất là có mặt ở gần đó, khi nhà ở của người Rohingya bị đốt cháy, điều đó hoàn toàn không phù hợp với hình ảnh của những người Phật giáo hòa bình.

Các nhà hoạt động bảo vệ nhân quyền bị sốc và lần đầu tiên phê phán những người vẫn còn được xem là cốt lõi hòa bình của phong trào dân chủ. Thế nào đi chăng nữa thì những yêu cầu của các nhà sư, trục xuất người Rohingya, chở họ về Bangladesh, cũng không mang tính tiến bộ dân chủ. Ngược lại hoàn toàn. Với cuộc biểu tình lớn nhất kể từ cuộc Cách mạng Áo Cà sa năm 2007, các nhà sư bất ngờ ủng hộ tổng thống Myanmar Thein Sein thấy rõ. Hàng trăm nhà sư đã xuống đường trong tháng 9 năm 2012 ở Mandalay. Vị tổng thống không thể vui mừng nhiều về sự việc được cho là một sự ủng hộ này. Thein Sein không muốn gây nguy hiểm cho công cuộc mở cửa Myanmar và khiến cho các nhà đầu tư sợ hãi. Nhưng các nhà sư với quan điểm cứng rắn và không dung hòa của họ trong xung đột Rohingya đã thâu hẹp mọi không gian thương lượng.

“Thật là nặng trĩu khi phải nhìn chính các nhà sư, những người đã trải nghiệm việc đàn áp có nghĩa là gì trong năm 2007, bây giờ lại tham gia vào trong sự đàn áp”, Soe Aung phàn nàn, phát ngôn viên của Diễn đàn Dân chủ trong Myanmar. “Uy quyền về mặt đạo đức của các nhà sư qua vai trò của họ trong cuộc phản đối 2007 thật rất là to lớn”, Phil Robertson nói, chuyên gia Á châu của tổ chức nhân quyền Human Rights Watch. “Chúng tôi rất lo lắng, rằng Tổng thống Thein Sein bây giờ không còn có thể và sẽ không có thể bước đến với thiểu số người Hồi giáo được nữa.” Cuối cùng, chỉ việc công nhận quốc tịch cho thiểu số người Hồi giáo là có thể mang lại một giải pháp và qua đó xoa dịu xung đột. Nhưng một giải pháp như thế hiện giờ là hầu như không thể. Cả đối với các nhà sư cũng không.

Một người, không tham gia vào trong các cuộc biểu tình này của các nhà sư, và phê phán rõ ràng việc những người theo đạo Phật yêu cầu trục xuất một dân tộc thiểu số ra khỏi Myanmar, là U Gambira. Năm 2007, trong cuộc Cách mạng Áo Cà sa, ông là một trong số các nhà sư hoạt động tích cực nhất, bởi vậy là một trong số các nhà sư nổi tiếng nhất, và sau đó là tù nhân chính trị nổi tiếng nhất. Vì vai trò lãnh đạo của mình trong các cuộc phản đối mà ông bị kết án sáu mươi tám năm tù giam. Trong diễn tiến của lần ân xá, U Gambira, cùng với nhiều tù chính trị khác, được trả tự do trong tháng 1 năm 2012.

Nhưng ông khó có thể cởi bỏ đi những năm tháng ngồi trong tù. “Sức khỏe ông ấy không được tốt”, Eain Daka từ tu viện Maggin cảm thông nói, “sau khi được trả tự do, ông ấy đã sống một thời gian dài với cha mẹ của ông ấy.” Cuối cùng, ông lại bị bắt giữ và tra hỏi. Lời buộc tội: ông đã xâm nhập vào các tu viện bị chính quyền niêm phong. U Gambira, người đã lấy lại tục danh của mình là Nyi Nyi Lwin, đã rời nhà tù Insein như một con người không còn sức phản kháng nữa, chính phủ có định hướng cải cách của Thein Sein không có một giải pháp nào cho ông cả.

Panna Wuntha đứng trước một tu viện ở ngay cạnh tuyến đường sắt qua Rangoon, trước tu viện Shwe Taung. Khái niệm tu viện ở đây có thể khiến cho người ta nhầm lẫn một ít. Đó là một căn nhà nhỏ, rất đơn sơ. Gian bếp được bố trí trong một căn phòng không có tường ở phía trước, trên một chiếc chiếu trước lò nấu có một người phụ nữ già nua, rất già nua, đang ngồi và hút một cheroot, một trong những điếu xì gà màu xanh lá cây đặc trưng của Miến Điện. Một cái rađiô được mở to, người phụ nữ già hát theo, ở phía sau có một nhà sư trẻ ngâm nga. Buổi trưa chỗ các nhà sư, người ta có thể mô tả cảnh tượng an bình hàng ngày này như thế. Panna Wuntha, trưởng tu viện, bước vào gian bếp. Ông ấy tắt cái rađiô và nhìn quanh. Panna Wuntha có một cái đầu thật tròn và ít cười hơn là Eain Daka.

Ông cũng bị bắt năm 2007, ông cũng được trả tự do vào giữa tháng 1 năm 2012. “Đó đã là thời gian ngồi tù lần thứ hai của tôi. Năm 1988, trong những lần nổi dậy lớn đầu tiên, tôi đã bị quẳng vào tù tám năm, lần này là hơn bốn năm, vì tôi là một trong số các lãnh tụ của cuộc Cách mạng Áo Cà sa. Khi đó, tôi đã soạn thảo các quy định cho cách làm việc của chúng tôi”, nhà sư nghiêm nghị nói, người không che dấu tính thích ăn trầu của mình. Răng ông ấy nhuộm màu đỏ sẫm. Một chỗ phồng lên trên má phải hé lộ cho thấy dự trữ trầu hiện giờ đang được cất giữ ở đâu. “Vào lúc đầu”, Panna Wuntha mô tả lại những điều kiện trong tù, “tôi bị giam cách xa tu viện và gia đình của tôi. Không ai có thể đến thăm tôi. Rồi từ năm 2009 mới có cải thiện. Đó là nhờ sự chú ý của quốc tế. Rồi các tổ chức giúp đỡ cũng có thể chăm sóc cho chúng tôi.”

Tu viện của Panna Wuntha không bị phá hủy năm 2007, nó không phải là một tụ điểm của phe đối lập, ngay cả khi người đứng đầu, là một trong các lãnh tụ của phong trào, bị đàn áp dữ dội. Cảnh sát chỉ hành động chống lại tu viện của Panna Wuntha khi người này được trả tự do. Tức là đã vào thời chính sách cải cách của Thein Sein. “An ninh đến đây một tuần sau khi tôi được trả tự do”, nhà sư kể lại. “Họ chẳng nói gì cả, nhưng lại khóa và niêm phong phòng của tôi.” Cánh cửa vào phòng của ông đã bị niêm phong một lần trước đó. “Khi tôi trở về đây từ trong tù, tôi nghĩ bây giờ thì chẳng còn vấn đề gì cả và tôi đã phá cửa vào. Cuối cùng thì cũng không có một phán quyết nào của tòa án hết”, nhà sư với đôi mắt buồn thuật lại. Nhưng điều đó có vấn đề và rõ ràng là cảnh sát cũng biết điều đó ngay tức khắc. “Ở đây còn lâu mới là một cuộc sống bình thường”, Panna Wuntha thêm vào. “Đối với nhà sư chúng tôi thì còn có nhiều điều khó khăn hơn là đối với những người khác trong Myanmar. Là sư thì vẫn khó nhận được một hộ chiếu. Chắc chắn là chúng tôi không muốn tham gia tạo lập chính sách cho các đảng phái. Nhưng cho tới chừng nào mà còn nhiều điều chưa đạt tới được thì chúng tôi sẽ tiếp tục can thiệp vào.”

Cuộc sống bình thường trong tu viện Shwe Taung, điều đó có nghĩa trước hết là học thật nhiều tiếng Anh bên cạnh tụng kinh và làm việc nhà, nhà sư trẻ tuổi U Ban Datha giải thích. “Tôi bao giờ cũng thức dậy vào lúc năm giờ sáng và chuẩn bị thức ăn sáng, rồi vào lúc sáu giờ, chúng tôi đi khất thực qua khu phố của chúng tôi, rồi tôi học cho tới gần trưa”, con người hai mươi tuổi hân hoan kể và chỉ vào chồng sách giáo khoa ở cạnh giường. “Trong lúc đó tôi phải phụ việc trong bếp, vì tôi là người trẻ tuổi nhất”, U Ban Ditha thêm vào, “nhưng bao giờ cũng còn thời gian cho bài tập và thực hành ngữ pháp. Buổi chiều tôi còn đi học một lớp ngoại ngữ nữa.” Và nhà sư trẻ tuổi đó có một mục đích rõ rệt: anh muốn dịch những bản văn của Đức Phật sang tiếng Anh, ngôn ngữ của thế giới, như anh nói.

Và để có thể tiếp xúc được với thế giới này, anh hay đến một quán cà phê Internet vào buổi tối. Các nhà sư muốn chuẩn bị trước cho thời kỳ mới, cho nền dân chủ sắp đến.

Tham gia chính trị, bước nhảy vào thời hiện đại – hầu như không còn thời gian để im lặng nữa trong các ngôi chùa của Myanmar.

Christoph Hein/Udo Schmidt

Phan Ba dịch

Đọc các bài khác ở trang Con đường Miến Điện

Advertisements

6 thoughts on “Rường cột màu đỏ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s