Ở Fukushima không còn có đậu mọc lên trời nữa

Về việc tự khử nhiễm phóng xạ của ngôi nhà đậu khổng lồ và kết cuộc của ngôi nhà trẻ Waldorf trong thành phố Fukushima

Soramame no iie – nhà đậu khổng lổ – Sadako Monma đã gọi ngôi nhà trẻ của cô trong thành phố Fukushima như thế. Đó là, chẳng bao lâu nữa thì người ta phải nói đó đã là, một nhà trẻ đặc biệt: “Các em cần phải có cảm giác được che chở, như trong bụng mẹ. Chúng cần phải nhận được sự ấm áp, có được sự thích thú, thưởng thức mùi vị của các vật.” Đó là một nhà trẻ Waldorf, theo lý thuyết của nhà nhân trí học người Áo Rudolf Steiner, nhà trẻ mà bà Monma đã thành lập ở đây năm 1997.

Đứa bé nào ở Nhật cũng đều biết câu chuyện của soramame. Ai trồng cây đậu khổng lồ đều có thể nhìn thấy chúng mọc lên trời. Sora là bầu trời, và mame là đậu. Nước Nhật không chỉ là một nền văn hóa lúa nước, nước Nhật cũng là một nền văn hóa đậu. Quyển từ điển Nhật–Đức dịch soramame thành “đậu lợn”, nhưng không có soramame nào sẽ cảm thấy dễ chịu khi là “đậu lợn”. Những cây đậu mọc lên trời không chỉ rất ngon mà còn rất thích chạy chơi khắp nơi như là trẻ em đậu. Ít nhất là trên các hình vẽ.

Sadako Monma
Sadako Monma

Câu chuyện của những đứa bé xin lỗi đất vì sự ô nhiễm đã mang tôi tới đây, tới soramame no iie và tới với Sadako Monma. Câu chuyện ngắn của những đứa bé buồn rầu mà đối với chúng không khí và nước và đất và côn trùng và bông hoa là tất cả, nhưng không còn được phép đi ra ngoài trời. Câu chuyện của những người trưởng thành, tự cầm lấy xẻng để dọn và chôn “bụi vô hình”, như câu chuyện kể. “Bụi vô hình”, đó là đất bị nhiễm phóng xạ, cái mà những gì rơi xuống từ nhà máy điện nguyên tử đã để lại.

Đó là một quyển sách hình, nói về “ánh sáng của hy vọng” và là quyển sách mà các cụ từ “thông điệp của những người công dân đang lo lắng” ở Kasumigaseki đã trân trọng đưa cho tôi.

Và bây giờ thì những đứa bé đậu khổng lồ đang nhảy múa xung quanh tôi. Chúng nắm tay nhau và tạo thành một hàng đôi dài. Chúng có những gương mặt vui tươi và tất cả đều mang nón hay mũ lưỡi trai. Chúng được treo trên một bức tường trong nhà trẻ, được cắt ra từ giấy nhiều màu.

Đó là một ngôi nhà gỗ cao, đơn sơ, gồm một gian phòng lớn. Ở ngoài là cái sân chơi lớn, trên cùng mảnh đất đó là nhà ở của bà Monma và nhà của cha mẹ bà. Trong vườn của bà, bên cạnh những cây thông được cắt xén, là một cây hồng với trái màu cam rực rỡ của nó.

Một ngày trước khi tôi lên đường bà đã lo lắng gọi điện cho tôi, bà nói chung là không nói được tiếng nước ngoài nào cả, và ngoài ra thì rất đáng tiếc là bà phải báo cho tôi biết, rằng đúng vào ngày chủ nhật mà tôi đến thăm thì người ta lại tổ chức nướng thịt cho láng giềng ở sân trước nhà bà, điều này có thể gây phiền hà cho tôi. Bà nói “barbecue”, nhưng đó là một picnic đặc trưng của Nhật, một vài người lớn tuổi vui vẻ ngồi xuống một tấm bạt trải trên mặt đất và ăn và uống và nói và cười.

Chúng tôi ngồi trong ngôi nhà trẻ trống vắng, gian phòng lạnh đi liên tục kể từ khi cái lò dầu đã bị tắt đi, cạnh một cái bàn thấp và nhỏ, cả hai chúng tôi trên những cái ghế đẩu nhỏ, vì, bà Monma tin như vậy, dù thế nào đi chăng nữa thì đối với một người từ Phương Tây, như thế vẫn còn dễ chịu hơn là ngồi xuống đất. Nằm ở trước mặt tôi là danh thiếp của Sadako Monam, hoàn toàn không đơn giản và kín đáo nhưng thường lệ ở tại các danh thiếp của người Nhật. Tấm danh thiếp này sặc sỡ, với nhiều màu xanh chói lọi và một soramame đã mọc vượt qua nhà lên trời, và những đứa bé đậu vui tươi nhảy nhót quanh những cái lá khổng lồ.

Sadako Monma nói về những con hào trong xã hội, những cái mà cơn thảm họa này đã giật toạc ra. Về việc, rằng trong thành phố này bây giờ tất cả đều xoay quanh câu hỏi: ai đi, ai ở. Rằng qua đó bà có những tình bạn thân thiết đã tan vỡ. Những vết nứt chạy xuyên qua nhiều gia đình. Cộng đồng tan rã ra. Và việc đó gây đau đớn cho tới đâu. Còn khó có thể chịu đựng hơn là nỗi sợ hãi bị nhiễm phóng xạ.

Sadako Monma và các nữ nhân viên của bà đã có thể  đối phó được với cơn sốc của các cháu bé sau trận động đất. Họ đã làm tất cả để các cháu không còn sợ nữa, Sadako Monma nói. Nhưng vào ngày 15 tháng Ba, mây mưa kéo tới từ nhà máy điện nguyên tử bị tai nạn Fukushima, cái nằm cách nhà trẻ sáu mươi hai kilômét, đi vào nội địa, hướng Bắc. Mây mang những phần tử phóng xạ đi theo chúng và cũng rơi xuống quận Watari, nơi có ngôi nhà đậu khổng lồ. Còn có. Ở lại đó là một vùng đất bị ô nhiễm phóng xạ, một vùng đất không còn cho phép trẻ em chơi đùa ở ngoài trời, đi đến sông hay đến núi với các em. Chính phủ và Tepco đã cố làm cho họ tin, rằng bụi phóng xạ, cách xa trung tâm của vụ nổ, phân bố đều đặn. Mãi nhiều tuần sau đó, họ, những con người không chuyên, mới biết được từ những nguồn khác, rằng sự lan truyền phóng xạ phụ thuộc vào hướng gió và bụi phóng xạ rơi xuống tập trung đặc biệt ở một vài nơi. Như ở Watari, cái tạo nên một thung lũng, giữa núi Bentenyama và sông Abukuma. Trong tháng Tám 2011, có những trị tới 5,4 microsievert cho mỗi một giờ đã được đo ở đây. (Mức nhiễm phóng xạ tối đa cho phép nằm ở một ngàn microsiever hay một milisievert một năm.) Đặc biệt Caesium bám lại rất lâu.

Đến nhà trẻ bây giờ chỉ còn chín em. Trước đây là hai mươi ba. Phần còn lại đã chạy tỵ nạn với gia đình. Ở những nơi an toàn, ngoài tỉnh, thế nào đi nữa thì cũng ngoài thành phố Fukushima. Làn sóng di cư đã bắt đầu trong toàn tỉnh Fukushima thật là lớn. Cho tới cuối tháng Mười Một đã có sáu mươi ngàn người rời tỉnh.

Nhiều cha mẹ gửi con tới nhà trẻ Waldorf đã hoạt động tích cực trong phong trào chống nguyên tử ngay từ trước tai nạn lò phản ứng và đã biết tính nguy hiểm của các nhà máy điện nguyên tử, Sadako Monma thuật lại. Chính các cha mẹ này đã cố tình chọn một nơi như soramame noo iie cho con cái của họ, vì một cách sống tự nhiên được quảng bá ở đây. Cha mẹ như các cha mẹ này thuộc trong số những người rời thành phố Fukushima đầu tiên.

Sadako Monma và ngôi nhà trẻ bị nhiễm phóng xạ. Hình: Greenpeace
Sadako Monma và ngôi nhà trẻ bị nhiễm phóng xạ. Hình: Greenpeace

Makoto Ishiyama cũng thuộc trong số những người chạy tỵ nạn, nghệ sĩ, thiết kế đồ họa, thầy giáo và chuyên gia về giáo dục trẻ em, người đã vẽ và viết quyển sách nhỏ đó. Ông là người mà thật ra tôi muốn gặp, để trao đổi với ông về quyển sách. Nhưng hiện nay thì ông sống ở tỉnh Hokkaido cực Bắc của Nhật. Ishiyama đã rời bỏ chúng, soramame no iie và Fukushima nơi sinh của ông, bà Monma thuật lại, vì ông muốn có con trong tương lai. Rủi ro hư hỏng gen là quá lớn đối với ông. Ishiyama sinh năm 1979.

Trong tháng Năm 2011, khi vẫn còn chưa nhìn thấy được sự giúp đỡ nào từ các cơ quan nhà nước và thông tin ngày một ít đi, Sadako Monma, một vài cha mẹ, bạn bè, thầy giáo và người tình nguyện đã tự giúp mình và đã khử nhiễm phóng xạ hàng trăm mét vuông của sân chơi, được giúp đỡ tận tình bởi Greenpeace và nhóm “Mạng lưới Fukushima bảo vệ trẻ em trước phóng xạ”. Makato Ishiyama đã làm quyển sách nhỏ “Chúng ta hãy bắt đầu – Ánh sáng của hy vọng”.

Trợ giúp và đoàn kết đến với ngôi nhà trẻ nhỏ, cả từ nước ngoài nữa. Các truyền thông như New York Times, Times, và đài truyền hình CBS đã lo lắng hỏi thăm tình hình, Sadako Monma kể. Cô giáo và thầy giáo từ những trường Waldorf Nhật khác đã đến đây, để hát cùng với những đứa bé và kể chuyện cho các cháu nghe. Những người khác gửi hàng viện trợ, origami, hình vẽ.

“Ánh sáng của hy vọng” là một ánh sáng tạm thời. Chỉ làm sạch “bụi vô hình” cho sân chơi thôi thì không đủ. Cả những nơi khác ở ngoài trời cũng vẫn còn không thể được sử dụng cho trẻ em, Sadako Monma nói. Không có những cuộc đi dạo vào rừng. Không có những chuyến đi thám hiểm cạnh sông. Và trước sau thì cũng không có hoa quả hay rau cải từ tỉnh Fukushima.

Trong tháng Bảy và tháng Tám 2011, thành phố Fukushima khử nhiễm phóng xạ quận Watari và một quận nữa, quận mà người ta đã ghi nhận được những trị phóng xạ cao tới mức gây lo ngại. Nhưng lúc đo lại sau khi công việc chấm dứt thì tại một vài điểm, ô nhiễm phóng xạ lại còn cao hơn cả trước đó. Chính quyền thành phố phải thừa nhận, rằng độ phóng xạ ở gần núi và ở những nơi nước và đất của những ngọn đồi bị rửa xuống, đã cao lên thay vì giảm đi. Đặc biệt nghiêm trọng là các khu rừng. Mỗi một trận mưa mang theo nó một làn sóng lá cây và đất bị ô nhiễm phóng xạ. “Khử phóng xạ”, điều đó ở Nhật Bản ngày nay có nghĩa cụ thể là: rửa, mang đất và những vật liệu đã bị ô nhiễm đi, quấn trong những tấm bạt và tạm thời chôn xuống đất, cho tới khi tìm được một nơi lưu trữ cuối.

Làm một lần công việc rửa sạch như thế chưa phải là xong, điều đó thì các cơ quan ở địa phương cũng biết và cũng ra quân vì lợi ích riêng của họ – để cuối cùng đừng đứng đó với một thành phố không người. Trong vòng hai mươi năm tới đây, chính quyền thành phố muốn khử nhiễm phóng xạ cho tất cả các cánh rừng trong vùng họ có thẩm quyền. Và cho tới 2013, chính phủ Nhật Bản cũng muốn khử nhiễm phóng xạ cho cả những vùng trong tỉnh Fukushima cũng như tại những khu vực bị nhiễm phóng xạ trong vùng Tohoku và vùng quanh Tokyo mà trong đó mức ô nhiễm nằm dưới hai mươi milisievert hay hai mươi ngàn microsievert một năm, trị giới hạn của chính phủ Nhật để di tản một vùng có người ở.

Không phải tất cả mọi người trong Fukushima đều muốn chịu đựng lâu đến như vậy. Hàng ngàn người đã dọn đi, và còn nhiều người sẽ làm việc đó, bà Monma tin chắc như vậy, và nhiều người cho là bà nói đúng.

Đó là cái xé nát trái tim ra. Mất người. Và tự mình rời bỏ những con người đáng yêu, Sadako Monma. Vì cả bà cũng đã quyết định ra đi,

“Tôi luôn phải nói với những đứa bé: Đừng cầm lấy cái đó! Không, các em không được phép chơi ở ngoài vườn! Các em không được phép làm điều này và điều kia! Còn như thế bao lâu nữa?” Đến một lúc nào đó, Sadako Monma nói, bà cũng phải chấp nhận, rằng tình trạng này là không tốt cho sự phát triển cả về thân thể lẫn tinh thần của các em. Và vì vậy. “Nếu như tôi có thể đưa ra cuộc sống của chính tôi, để làm cho nơi chốn này trở nên an toàn cho các em … Nhưng tôi không thể. Và vì vậy mà không còn nơi chốn ở lại cho tôi, với soramame no iie.

Và rồi bà kể về núi Azuma-Kofuji ở tỉnh Fukushima, cách đây tròn hai mươi kilômét. Một ngọn núi lửa, trông rất giống như ngọn núi thiên Fuji, vì vậy mà nó cũng còn được gọi là “Fuji nhỏ”. Hàng năm vào mùa Xuân có một con thỏ trắng xuất hiện ở trên núi Azuma. Rồi những người nông dân biết là đã đến lúc gieo hạt. Người ta kể lại như vậy. Băng tuyết đang tan chảy, trượt xuống từ sườn núi, giống như một con thỏ trắng.

Họ sẽ dời ngôi nhà đậu khổng lồ của họ đến đó, ở chân của “Fuji nhỏ” này, Sadako Monma kể. Ở đó, mức ô nhiễm phóng xạ chỉ nằm ở 0,12 microsievert một giờ, không so sánh được với ở đây.

Bà sẽ cảm thấy đau đớn vì lần chuyển đi này, cả về mặt tài chính nữa. Bà dự tính hai mươi ngàn euro chỉ riêng cho việc tháo dỡ và lắp mới lại soramame no iie. Ngôi nhà cũ thật đẹp mà bà đang sống ở trong đó, với ngôi vườn Nhật, sẽ ở lại đây. Cả bạn bè, láng giềng và cộng đồng cũng sẽ ở lại đây. Có lẽ một vài đứa bé ở lại đây cũng sẽ tiếp tục đến với ngôi nhà đậu khổng lồ của các em, ngay khi đường đi tới là một đoạn đường dài, có ai biết chính xác điều đó được đâu, thế nào đi nữa thì rủi ro tài chính vẫn ở phía bà, Bà phải chấp nhận điều đó, bà tự nguyện ra đi kia mà. Các cơ quan nhà nước đã tìm được một diễn đạt đẹp cho việc đó: “chạy tỵ nạn tự chịu trách nhiệm”.

Judith Brandner

Phan Ba dịch

Sách đã được xuất bản trên Amazon: www.amazon.com/dp/B00G3436CG

Đọc các bài khác ở trang Ngoài tầm kiểm soát

Advertisements

2 thoughts on “Ở Fukushima không còn có đậu mọc lên trời nữa

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s