Tội phạm của băng nhóm điện nguyên tử (hết)

Cuộc phỏng vấn Hiroaki Koide diễn ra vào giữa tháng Mười 2011. Đã hơn bảy tháng kể từ tai nạn lò phản ứng ở Fukushima. Những nước như Đức, Ý và Thụy Sĩ đã quyết định từ bỏ năng lượng hạt nhân từ lâu và đã góp phần trấn an người dân của họ. Qua đó, sau đợt rầm rộ của tháng Ba 2011, cả các giới truyền thông ở châu Âu cũng không còn quan tâm tới nước Nhật đã bất chợt dậy sóng nữa, và thích hướng đến những điểm nóng khác ở Cận Đông hơn. Thế nhưng tình hình trong nhà máy điện nguyên tử Fukushima trước sau vẫn còn chưa kiểm soát được, khi tôi gặp Hiroaki Koide.

Hiroaki Koide
Hiroaki Koide

Vào ngày 11 tháng 9 năm 2011, Tepco đưa ra một tuyên bố trên trang mạng của họ. Người ta hiện giờ đang làm việc ở bước hai của kế hoạch khắc phục thảm họa: “Mục đích là để kiểm soát việc thất thoát các vật chất phóng xạ và giữ cho các trị phóng xạ ở mức thật thấp. Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để cho những người sống chung quanh nhà máy điện có thể trở về nhà của họ càng nhanh càng tốt.”

Trong tháng Tám 2011, Tepco thông báo rằng việc dừng lạnh lò phản ứng bị trì hoãn và không thể đạt tới vào cuối 2011 như dự định được. Quá trình “cold shutdown” này được đạt tới khi nhiệt độ nước trong lò phản ứng giảm lâu dài xuống dưới một trăm độ Celsius dưới áp suất không khí. Như là lý do, Tepco nêu ra việc các thiết bị hấp thu Caesium thường xuyên hư hỏng.

Vào ngày 16 tháng 12 năm 2011, thủ tướng Yoishihiko Noda bất ngờ tuyên bố rằng “cold shutdown” và qua đó là bước hai của kế hoạch khắc phục thảm họa, đã hoàn thành và cuộc khủng hoảng hạt nhân đã được giải quyết. Các chuyên gia bày tỏ sự hoài nghi.

Trong cuộc gặp gỡ, Hiroaki Koide, người làm việc suốt ngày đêm để có được một cái nhìn bao quát về tình hình, không hề ngạc nhiên về những tin xấu và các thông báo khác nhau, một phần mâu thuẫn với nhau, đang được lan truyền đi: “Không ai biết tình hình hiện giờ như thế nào cả. Thứ nhất là bởi vì những người chịu trách nhiệm, tức chính phủ Nhật và tepco, che dấu thông tin. Vì vậy mà tôi mới gọi họ là những kẻ phạm tội, những người muốn phô bày  tội phạm của họ dưới một ánh sáng tốt lành. Thứ nhì là bởi vì họ không có khả năng tự rút ra được một bài học từ những thông tin đang có.” Điều chắc chắn là tình hình trước sau vẫn cực kỳ nguy hiểm.

Ngay sau thảm họa, dựa trên thông tin về nước rò rỉ và làm mát không đủ cho nguyên liệu, ông đã kết luận rằng lõi đã tan chảy vào ngày 11 hay 12 tháng Ba. Thế nhưng Tepco, theo Koide, đã cố che đậy việc này, và mãi đến ngày 12 tháng Năm mới thừa nhận: “Tôi thấy thật là hết sức đáng sợ!”

Koide thấy việc ấn định các giá trị giới hạn cho phóng xạ trong các loại thực phẩm khác nhau, như chính phủ đã thực hiện qua luật lệ, cũng là vô trách nhiệm. Điều đó hoàn toàn không mang lại sự an toàn, đặc biệt là cho trẻ em, nhà khoa học nguyên tử nhấn mạnh. Thay vì ấn định trị giới hạn, theo Koide, thì hợp lý hơn là nên công bố loại thực phẩm nào bị nhiễm phóng xạ nặng cho tới chừng nào. Thế thì cha mẹ có thể đưa cho con của họ những loại thực phẩm không bị nhiễm phóng xạ: “Ở những trị phóng cạ cao như vậy, như chúng tôi đang có hiện giờ, thì phác thảo một chương trình để bảo vệ trẻ em của chúng tôi là hết sức cần thiết!” Về cơ bản, nước Nhật đang đứng trước nhiệm vụ khổng lồ, đo phóng xạ trong hàng trăm, hàng ngàn loại thực phẩm tại những nơi khác nhau mà để thực hiện nó thì phải cần vô số chuyên gia và thiết bị đo chính xác. Nhưng trong số những người chịu trách nhiệm thì không có ai thật sự chấp nhận siêu tai nạn này, vì vậy mà không đủ năng lực. Và thế là tia phóng xạ tiếp tục lan rộng đi trên toàn nước Nhật mà không bị cản trở nào. Trong những năm và thập niên tới đây, Koide tin chắc là vậy, tỷ lệ ung thư sẽ tăng lên cực cao.

Các biện pháp khử nhiễm phóng xạ bây giờ là một nguồn lợi nhuận mới cho giới vận động hành lang hạt nhân. Thật sự thì toàn bộ tỉnh Fukushina phải được khử nhiễm phóng xạ. Nhưng mang vật liệu nhiễm phóng xạ đi dâu?

Và còn một điều nữa mà ông rất muốn nói. “Cô có biết không, chính phủ Nhật hiện giờ và hôm nay còn phạm tội nặng hơn là tôi đã từng nghĩ tới nữa: họ gởi thực phẩm phóng xạ trong khuôn khổ cộng tác của họ đi ra nước ngoài!”

Koide không chừa một đề tài nhạy cảm nào cả. Nhưng ông không sợ. “Hiện giờ có nhiều người rất lo lắng cho tôi”, ông nói. “Là tôi có thể bị nhà nước theo dõi bởi những điều mà tôi đã nói ra. Nhưng tôi không tin.”

Một trong những đề tài nhạy cảm là câu hỏi về tiền đền bù. Những người bắt buộc phải di tản khỏi vùng cấm quanh nhà máy điện nguyên tử Fukushima, phải rời bỏ nhà cửa và làng mạc của họ, để bắt đầu một cuộc sống mới ở đâu đó, được nhà nước đền bù. Thế nhưng những người chỉ sống ngoài vùng cấm một kilômét và tự nguyện rời bỏ nơi đó ra đi thì không nhận được gì. Vì vậy mà đã có đơn kiện nhà nước rồi.

Koide lại lo lắng cho trẻ em. “Tôi muốn”, ông nói, “tôi muốn trước hết là trẻ em phải được di tản ra khỏi các vùng nguy hiểm. Nhưng làm sao được khi cha mẹ các em không có cơ hội nhận được tiền trợ cấp? Người ta không thể nào mà chia cắt con cái với cha mẹ được!”

Chính nước Nhật, cho tới nay là đất nước duy nhất đã có những trải nghiệm thật kinh khiếp của hai vụ ném bom nguyên tử, lại dựa vào công nghệ nguyên tử! Có năm mươi bốn nhà máy điện nguyên tử ở trong đất nước này (vào đầu năm 2012 chỉ còn có năm trong số đó là đang hoạt động) – mặc cho Hiroshima và Nagasaki. Một mâu thuẫn thật là khó hiểu.

Vâng, điều đó cũng thật là kỳ lạ đối với ông, Koide gật đầu và bắt đầu một lời giải thích dài, ngược lại lịch sử sau chiến tranh của Nhật Bản một đoạn dài. “Tất nhiên là người dân nhận thức được sự tàn phá khổng lồ của các quả bom nguyên tử và sự đau thương do chúng gây ra. Nhưng tới một lúc nào đó, cùng với câu khẩu hiệu về việc ‘sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân’, người ta đã quay ngược trở lại. Theo nghĩa: khi năng lực nguyên tử khổng lồ đó có thể được sử dụng để đáp ứng nhu cầu năng lượng của loài người trong tương lai thì chúng ta có thể hưởng lợi từ việc đó!” Vì vậy mà ở Nhật có sự phân biệt giữa những “trái bom nguyên tử xấu” và các “nhà máy điện nguyên tử tốt”. Ngay nạn nhân của Hiroshima và Nagasaki, những người từ nhiều thập niên nay đã ủng hộ việc bãi bỏ vũ khí nguyên tử trên khắp thế giới, cho tới nay cũng đứng ở quan điểm: nếu như năng lực nguyên tử có thể được sử dụng cho các mục đích hòa bình thì cần phải đánh giá tốt điều đó. Tất nhiên là từ lúc xảy ra tai nạn nguyên tử ở Fukushima, có những người nào đó trong số họ đã suy nghĩ lại.

Sự phân chia này đi tới mức nó đã đi vào trong ngôn ngữ và dẫn tới một cách điễn đạt không chính thức đã thắng thế trong xã hội. Và qua đó, Hiroaki Koide bắt đầu nói tới những lý do về chính trị, những cái mà theo phân tích của ông đang nằm ở phía sau việc cố bám lấy vào công nghệ nguyên tử.

Khác với trong tiếng Anh hay tiếng Đức, khái niệm “nguyên tử” trong tiếng Nhật có thể được diễn đạt qua hai cách: một cách với từ kaku, bất cứ lúc nào  nói về “nguyên tử xấu”. Như về vũ khí nguyên tử – kakuheiki. Năng lực nguyên tử theo ý tốt, như trong nhà máy điện nguyên tử thì ngược lại được gọi là genshiryoku. Điều đó tất nhiên là hoàn toàn phi lý, theo Hiroaki Koide, và giải thích bằng tiếng Anh. “Nuclear” là “nuclear” và về công nghệ thì cũng chính xác là như vậy. Một lần thì vũ khí được làm ra từ đó, lần khác thì là nhà máy điện nguyên tử.

Và qua đó, nhà khoa học nguyên tử chuẩn bị cho cú đánh kế tiếp, và những gì ông nói xác nhận một điều bí mật mà trong giới có quan tâm tới thì ai cũng biết: “Tất nhiên là về mặt công nghệ  thì nước Nhật ngày nay có khả năng chế tạo vũ khí nguyên tử vào bất cứ lúc nào!” Điều 9 của Hiến pháp sau chiến tranh cấm Nhật Bản có một quân đội tấn công. Thêm vào đó, Nhật Bản cam kết trong một nghị quyết của Quốc Hội năm 1967 (cái tuy vậy không bao giờ trờ thành một đạo luật) giữ đúng ba nguyên tắc chống nguyên tử: từ bỏ không sản xuất, sở hữu hay đặt vũ khí nguyên tử trên lãnh thổ của mình. Điều đó cho tới ngày nay là nguyên tắc của chính sách nguyên tử Nhật Bản.

“Fat Man”, trái bom nguyên tử mà Hoa Kỳ ném xuống Nagasaki vào ngày 9 tháng 8 năm 1945 là một trái bom Plutonium, thành phần chính: Plutonium 239. Ngày nay, nước Nhật có tròn bốn mươi lăm tấn Plutonium, một số lượng mà với nó có thể ném bom bốn ngàn lần xuống Nagasaki, Hiroaki Koide tính toán.

Người ta thu được Plutonium qua tái xử lý chất thải nguyên tử hình thành trong lúc vận hành nhà máy điện nguyên tử. Với chất Plutonium cực kỳ độc hại này người ta hoặc là có thể sản xuất vũ khí nguyên tử hoặc là dùng cho các nhà máy điện nguyên tử loại “lò phản ứng tái sinh nhanh” – nước Nhật, nước duy nhất bên cạnh nước Pháp sử dụng loại công nghệ hết sức nguy hiểm này, cũng có một nhà máy như vậy: nhà máy điện nguyên tử Monju ở Tsuruga, trong tỉnh Fukui cạnh biển Nhật Bản, nhà máy mà những người chống nguyên tử đã phản đối dữ dội từ nhiều năm nay. Monju phát điện năm 1996. Sau một sự cố nặng và một xì căng đang tiếp theo sau đó về việc che dấu sự cố này, nhà máy ngưng hoạt động cho tới tháng Năm 2010. Rồi việc vận hành thử nghiệm lại được tiếp tục. Mục đích vào lúc đầu: vận hành thường xuyên từ 2013. Thế nhưng như là hệ quả của tai nạn ở Fukushima, Bộ Giáo dục, Khoa học và Công nghệ tuyên bố trong tháng Chín 2011, rằng “dự án Monju” vì chưa có chắc chắn trong chính sách năng lượng của Nhật Bản nên không thể được tiếp tục tiến hành được nữa.

Nhà máy điện nguyên tử Monju. Hình: Wikipedia
Nhà máy điện nguyên tử Monju. Hình: Wikipedia

Tôi sực nhớ tới một mẩu chuyện nhỏ ở đây. Trước đây nhiều năm, khi tôi điều tra về những cuộc chống đối của người dân ở Nhật Bản, một nhà nữ hoạt động kể lại cho tôi nghe về một băng video cho trẻ em trong trường học mà Donen, công ty vận hành Monju, đã phát tán đi: “Video đó chiếu một nhân vật hoạt hình dễ thương tên là Plutoboy. Plutoboy giải thích trong video, rằng uống từ một thùng chứa nước và Plutonium thì không nguy hiểm, vì Plutonium nặng hơn nước nên chìm xuống đáy!” Và trong video đó, người ta cũng khẳng định rằng Plutomium phát sinh ra trong Monju cũng không thích hợp để sản xuất vũ khí nguyên tử. Sau đó, nhiều nhóm chống nguyên tử đã nổi giận kéo tới Donen và yêu cầu thu hồi lại video đó. Công ty thật sự đã thu hồi lại video này, nhưng không sửa nội dung lại cho đúng với sự thật. Nước Nhật gửi chất thải nguyên tử của mình sang nhà máy tái xử lý La Hague ở Pháp và Windscale ở Anh. Nước này nhận bốn mươi lăm tấn Plutonium đã qua tái xử lý cũng từ đó, số lượng mà Koide đã đề cập tới.

Ngay trong nước thì có nhà máy tái xử lý Rokkasho trong tỉnh Aomori ở miền Đông Bắc của hòn đảo chính Nhật Bản, với công suất tám trăm tấn Uranium hay tám tấn Plutonium hàng năm. Khoa học gia Nhật Bản trước đây nhiều năm đã lưu ý rằng nhà máy Rokkasho nẳm ngay trên một đường nứt gãy động đất. Thế nhưng công ty vận hành, Japan Nuclear Fuel Ltd., trấn an, và cả chiến dịch quốc tế “Hãy ngừng Rokkasho” cho tới nay cũng không làm cho những người có trách nhiệm suy nghĩ lại. Sau trận động đất lớn ở Đông Nhật Bản của tháng Ba 2011, nhà máy này phải tạm thời chuyển sang dùng điện được cung cấp khẩn cấp bằng máy Diesel.

Thêm một mối nguy hiểm nữa ở Nhật, cũng như nhà máy điện nguyên tử Hamaoka trong tỉnh Shizuoka. Thủ tướng Nhật trong thời gian ba thảm họa của 11 tháng Ba, Naoto Kan, người đã nhiều lần để cho nhận thấy ý định muốn từ bỏ công nghệ nguyên tử của mình, đã yêu cầu công ty điều hành Chubu Electric Power tạm thời đóng cửa nhà máy điện nguyên tử Hamaoka. Hamaoka nằm trên một đường nứt gãy động đất vẫn còn đang hoạt động. Trận động đất lớn Tokai ở Tây Nam của Tokyo, cái theo ý kiến thống nhất của các chuyên gia sẽ xảy ra trong vòng tròn ba mươi năm tới đây với xác suất ba mươi phần trăm, hẳn sẽ không khoan dung cho Hamaoka. Ngoài những việc khác, các thành phố triệu dân Tokyo và Nagoya sẽ bị ảnh hưởng bởi một tai nạn nguyên tử ở đó. Thế nhưng Naoto Kan không còn tại chức nữa. Sau khi thôi giữ chức vụ, người ta cho rằng ông đã bắt đầu chuyến đi hành hương giàu truyền thống, dài một ngàn hai trăm kilômét đến tám mươi tám ngôi chùa ở Shikoku. Và công ty điều hành Chubu bây giờ muốn xây một bức tường bê tông cao mười tám mét trước nhà máy điện nguyên tử Hamaoka để bảo vệ nó trước một con sóng thần và rồi lại vận hành nhà máy này.

Thế nhưng mặc cho tất cả các phản đối, các lời cảnh báo và tất cả các thảm họa, cho tới nay nước Nhật vẫn bám chặt vào năng lượng nguyên tử. Đất nước nghèo tài nguyên này không có sự lựa chọn nào khác ngoài dựa trên năng lượng hạt nhân, lý lẽ là như vậy. “Cả điều đó cũng không đúng!”, Hiroaki Koide nói và thừa nhận rằng Nhật Bản hẳn là có ít tài nguyên. Nhưng vấn đề lớn nhất của nước Nhật, Koide nói, là việc tiêu thụ rất nhiều năng lượng. Người ta phải bắt đầu ở đó và có lối suy nghĩ khác đi, ví dụ như giảm thiểu những sản phẩm tiêu thụ quá nhiều năng lượng.

Vào cuối của một cuộc phỏng vấn dài với một người được phỏng vấn hết sức kiên nhẫn, chỉ còn lại câu hỏi về sự nghiệp riêng của ông, trước bối cảnh của sự phê phán gay gắt những người đang cầm quyền và những người đầy quyền lực. Hiroaki Koide lại cười. “Sự nghiệp của tôi ư? Tôi không muốn vươn tới cái gì cả. Tôi không muốn trở thành gì cả, tôi tập trung mọi sự chú ý của tôi vào vấn đề  năng lượng hạt nhân.”

Và rồi ông lấy một tấm danh thiếp từ trên cái bàn làm việc của ông: “Cô thấy đó, tôi vẫn còn là giáo sư phụ tá. Tôi là thành viên của ban giảng sư trường Đại học Kyoto. Đó là một trường nhà nước. Nhà nước này đã quyết định dựa trên năng lực nguyên tử. Người như tôi, hưởng lương nhà nước, chống năng lượng nguyên tử và qua đó nằm trong giới đối lập với nhà nước, thì không quan trọng đối với nhà nước đó.” Ông rất hài lòng với vị trí của ông, Koide cười thích chí. Điều đó có nghĩa là ít công việc hành chánh hơn và không buộc phải là sếp, người đưa ra lệnh cho cấp dưới quyền: “Tôi đã ở đây từ khoảng bốn mươi năm nay và tôi chưa từng bao giờ ra lệnh cho ai cả. Tôi cũng không muốn điều đó. Thật là một sự tồn tại dễ chịu! Và tôi cũng muốn cứ tiếp tục sống một cách dễ chịu như vậy!”

Judith Brandner

Phan Ba dịch

Sách đã được xuất bản trên Amazon: www.amazon.com/dp/B00G3436CG

Đọc các bài khác ở trang Ngoài tầm kiểm soát

Advertisements

3 thoughts on “Tội phạm của băng nhóm điện nguyên tử (hết)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s