Tội phạm của băng nhóm điện nguyên tử (I)

Hiroaki Koide
Hiroaki Koide

Những lời nói mạnh dạn của chuyên gia nguyên tử Hiroaki Koide, và những lời cảnh báo của ông đã bị chính quyền và các tập đoàn năng lượng phớt lờ như thế nào

“Tôi hiện giờ đang ở trong tình trạng chiến tranh. Tôi không có đến một giây phút rảnh!”, Hiroaki Koide thông báo qua thư điện tử, khi tôi nhờ sự giúp đỡ của cô bạn gái Mihoko mà có thể liên lạc được với ông. Rồi ông viết một dòng tiếp theo sau đó: “Nhưng nếu như cô không ngại đường xa thì tôi xin cô hãy đến viện gặp tôi vào ngày đó ngày đó. Tôi có thể dành cho cô một giờ đồng hồ, rất đáng tiếc là không lâu hơn được. Xin cô cho tôi biết giờ nào thuận tiện cho cô nhất.”

Tôi đã nghe được về Hiroaki Koide lần đầu tiên ngay trước khi sang Nhật, trong vườn của nhà hàng Prilisauer ở Wien. Tôi ngồi cùng với những người bạn Nhật. Chúng tôi nói về “nước Nhật sau 3 tháng 11”, và thảo luận về việc các cơ hội cho sự từ bỏ năng lượng nguyên tử của nước Nhật đang đứng ở đâu. Bạn tôi hoài nghi và nhắc tới Hiroaki Koide và những lời cảnh báo của ông như một ví dụ. Tại sao, họ lý luận, tại sao Koide, mặc dù chỉ còn vài năm nữa trước khi về hưu, vẫn còn là một giáo sư phụ tá nhỏ ở Đại học Kyoto và chưa từng bao giờ có được một cơ hội trên con đường sự nghiệp?

Tôi muốn làm quen với con người này.

Và bây giờ thì tôi có lời mời thân thiện của ông ở trước mặt tôi.

Đường đi đến chỗ ông quả thật là xa và hoàn toàn không thể kết nối với một chuyến viếng thăm Kyoto xinh đẹp được. Còn ngược lại nữa, Mihoko, người cứ nhất định đi cùng với tôi, phải khởi hành từ đó. Vì Viện Nghiên cứu Lò phản ứng, KURRI, mà Hiroaki làm việc ở đó, tuy thuộc về Đại học Kyoto, nhưng lại ở Kumatori, phần cuối cùng ở phía Nam của tỉnh Osaka, trong một vùng mà ngoài ra thì chẳng có gì nhiều ngoài Kansai International Airport. Lúc đến Kumatori, chúng tôi có cảm giác như đã lạc tới một nơi dùng để lưu đày. Thị trấn về cơ bản bao gồm một nhà ga, một tiệm McDonald’s, một cửa hàng nhỏ thường gặp của Covenience Strore, một nhà ga xe buýt và một nơi đỗ taxi. Taxi ở đây hết sức cần thiết, vì còn vài kilômét nữa mới tới viện. Chúng tôi chạy xuyên qua một sự pha trộn giữa nông thôn và thành thị, có ở nhiều nơi trong nước Nhật khi các thành phố lớn ra đến nông thôn. Rồi có những khối nhà ở giống như những ngôi nhà chung cư của CHDC Đức đứng sát cạnh những cánh đồng lúa hay vườn rau nhỏ còn lại, có lúc thì có một trạm xăng, một cửa hàng bán thức ăn nhanh, một căn nhà riêng khoe khoang với chiếc Toyota thường có ở trước cửa ra vào, có thể là một Love-Hotel, bắt chước theo kiểu một lâu đài ở châu Âu, hay một nhóm nhà ở bé tí bằng tôn mà cũng có thể nhìn thấy ở châu Mỹ La tinh hay Đông Nam Á.

Hiroaki Koide bước tới với chúng tôi ở ngay lối vào viện của ông, để đích thân đón chúng tôi, Có lẽ là ông đã nhìn thấy chúng tôi đến qua cửa sổ. Ông có một nụ cười thật tươi trên mặt và chào đón chúng tôi với sự nồng nhiệt, cứ giống như chúng tôi là những người khách duy nhất đã ghé qua đây từ nhiều năm nay. Điều tất nhiên là không đúng. Trong thời gian của câu chuyện tới đây, chiếc điện thoại sẽ reo lên nhiều lần, các giới truyền thông như đài truyền hình nổi tiếng TV Asahi sẽ xin phép được phỏng vấn. (Asahi có được nửa giờ!) Ý kiến của Hiroaki Koide, bốn mươi năm qua không đi vào được giới công khai, trải qua thời nở rộ kể từ 3/11.

Qua các lối đi tối tăm có trần thấp, ngang qua những cánh cửa với tấm biển cảnh báo màu vàng “Cấm vào, vật liệu phóng xạ!”, chúng tôi bước vào phòng làm việc tối tăm của ông ở tầng trệt. Ngay khi người ta đã quen với tình trạng cũ kỹ của các trường đại học công ở Nhật, viện này giống như một ngục tối. Koide dường như là không có một thư ký hay một người cộng sự. Ngoài chúng tôi ra thì không nhìn thấy ai cả. Phòng làm việc bé tới mức chúng tôi phải suy nghĩ làm sao mà cả ba người chúng tôi đều có chỗ ngồi ở đây.

Đối với chính phủ và các tập đoàn năng lượng, Hiroaki Koide có thể là một persona non grata [người không được chấp nhận] – tôi biết ông ấy như là một con người đáng quý, lịch sự và lỗi lạc. Ông thuật lại ngay lập tức về hội nghị chuyên gia quốc tế ở Wien mà ông đã tham dự sau tai nạn lò phản ứng ở Chernobyl, và ấn vào tay tôi một trong những bài viết mới nhất của ông mà trong đó ông đã nhắc tới lần trưng cầu dân ý ở Áo để chống không cho nhà máy điện nguyên tử Zwentendorf hoạt động như là một ví dụ tốt cho việc đối xử với năng lượng nguyên tử.

Hiroaki Koide sinh năm 1949 ở Tokyo là một người đàn ông gầy gò, trầm tĩnh và điềm đạm, diễn đạt và lý luận một cách rõ ràng và chính xác. Một người đàn ông tự tin, người, hết sức khác thường ở Nhật, nói tương đối rõ ràng những gì mà ông nghĩ mà không tạo nên ấn tượng của một người cuồng tín trong lúc đó. Trong những quyển sách như “Tội phạm của băng nhóm điện nguyên tử”, cũng nói về “mafia nguyên tử Nhật” ở trong đó, “Lời nói dối của các nhà máy điện nguyên tử” (theo bản thảo của tôi, chuyển ngữ các tác phẩm được xuất bản bằng tiếng Nhật) hay trong các bài diễn văn, ông cũng không hề e ngại khi nói: “Các tên tội phạm đang cố che đậy những hành động phạm tội của chúng!”

Trong tất cả những sự nghiêm trang đó, ông cũng là một người hay cười, và qua đó đã trung hòa sự cay đắng hay lộ ra qua những lời nói của ông. Sự phê phán của ông về chính sách nguyên tử của Nhật xuất phát từ nỗi lo lắng thật sự cho trẻ em Nhật, cho tương lai của nước Nhật, và nó đến từ quan điểm cá nhân của một người biết mình đang nói gì.

Sau khi học xong trung học, ông học nguyên tử học tại khoa Kỹ thuật của Đại học Tohoku ở Sendai. Nhiều người cho rằng, ông nói vào lúc đầu, đây là nơi sẽ nghiên cứu tiếp tục phát triển năng lượng nguyên tử. Nhưng không phải vậy. Ở đây người ta tiến hành nghiên cứu cơ bản trong các lĩnh vực Vật lý, Y khoa hay Sinh học: “Ở đây không có ai quan tâm tới điện nguyên tử hay muốn tiếp tục phát triển nó.” Tự ông đã đưa ra nhiệm vụ cho ông, tiếp tục nghiên cứu về cách hoạt động phức tạp của các nhà máy điện nguyên tử và trước hết là tính dễ bị trục trặc và tai nạn của chúng. Để có thể tiếp tục cảnh báo về những mối nguy hiểm.

Điều để cho luận điểm của Hiroaki Koide mang tính thuyết phục như vậy cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng chính là con đường sự nghiệp của ông trong vấn đề năng lượng nguyên tử. Khi ông bắt đầu học đại học năm 1968, ông kể lại, ở Nhật vẫn còn thịnh hành giấc mơ về điện nguyên tử như là nguồn tài nguyên năng lượng tương lai của loài người. Chính ông cũng đã tin như vậy. Vì vậy mà ông đã trở thành nhà khoa học nguyên tử: “Tôi nhất định muốn tiếp tục phát triển năng lượng nguyên tử.” Chẳng bao lâu sao đó, ông biết rõ rằng con người không có khả năng kiểm soát được tia phóng xạ, và quyết định của ông là sai: “Tôi đã biến đổi một trăm tám mươi độ và kể từ đó, là người chống năng lượng nguyên tử, ủng hộ bãi bỏ các nhà máy điện nguyên tử.”

Tai nạn trong nhà máy điện nguyên tử Fukushima đã để cho những mối lo ngại tệ hại nhất của ông trở thành hiện thực. Rất đáng tiếc là ông đã đúng, ông thở dài: “Tất nhiên là tôi đã nghĩ rằng việc như thế là có thể xảy ra. Vì vậy mà tôi luôn nói rằng người ta phải từ bỏ năng lượng nguyên tử, và trước đây hàng chục năm đã cảnh báo rằng các nhà máy điện nguyên tử của chúng tôi nguy hiểm cho tới đâu.” Thảm kịch bây giờ đối với ông vẫn giống như một cơn ác mộng. Và thật ra, Koide buồn bã nói, trong tình trạng của ngày hôm nay thì ông phải tự nói với chính mình rằng cuộc sống cho tới nay của ông là vô nghĩa, tất cả những lời cảnh báo của ông đã tắt dần đi mà không được lắng nghe. Nghe có vẻ rất bi quan. Nhưng không thể nói là bỏ cuộc được. Chỉ riêng trong năm 2011, Koide đã xuất bản nhiều quyền sách và ở khắp nơi mà những người chống lại đang tụ họp, ông là nhà chuyên gia được cần tới: “Một cuộc sống riêng tư bình thường đối với tôi đã trở nên không thể; tôi không còn có thời gian cho những gì tạo niềm vui cho tôi nữa – đi nghe hòa nhạc, nghe nhạc hay đi du lịch. Hiện giờ thì tôi chỉ có một mục đích: phải kiểm soát cho được tai nạn của Fukushima. Phải ngăn chận không cho con người nhiễm phóng xạ nhiều hơn nữa. Tôi chỉ sử dụng thời gian của tôi cho việc đó!”.

Mặc cho những lời nói mạnh mẽ của ông và sự phê phán khe khắc của ông về đường lối chính trị trong đất nước này – Koide luôn luôn nói nước Nhật là “đất nước này” – chính phủ Nhật Bản đã nhiều lần liên hệ với ông sau tai nạn trong lò phàn ứng I của nhà máy điện nguyên tử Fukushima. Nhưng: “Tôi đã từ chối. Tôi không ưa chính trị gia, đặc biệt là chính trị gia người Nhật. Tôi nói với họ từ bốn mươi năm nay, rằng họ làm một việc sai và hành động phạm tội, và ngày nay tôi vẫn còn nói như thế!”

Tuy vậy, một lần, vào ngày 23 tháng 5 năm 2011, ông vẫn để cho người ta thuyết phục mình, nhận lời mời vào trong một ủy ban đối phó với cuộc khủng hoảng trong Thượng Viện Nhật Bản: “Thảm họa Fukushima lớn cho tới mức tôi nhìn việc đi tới đó như là trách nhiệm của tôi. Vì tôi cho rằng tôi mang một trách nhiệm hết sức đặc biệt. Thế là tôi đi tới đó, nói những gì tôi nghĩ. Xong.”

Ngoài ra còn có nhiều lời mời và yêu cầu ông tham gia các ủy ban trong Quốc Hội, Một lần, (nguyên) bộ trưởng đầy quyền lực của METI, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp, Banri Kaieda, còn muốn gặp ông: “Tôi đã từ chối dứt khoát!”

Còn công ty điều hành nhà máy bị tai nạn, Tepco? Koide cười tiếng cười khô khan của ông: “Tepco phớt lờ tôi hoàn toàn. Họ còn chẳng thèm cố gắng liên lạc với tôi nữa!”

Ở Nhật có hệ thống của cộng đồng các nhà máy điện nguyên tử, Koide nói, và dùng khái niệm mura – làng – mà với nó người ta liên tưởng tới một cộng đồng ở nông thôn đứng sát cạnh nhau. Ngôi làng nguyên tử Nhật bao gồm chính trị gia, các hội liên hiệp kinh tế, kinh tế điện, các tập đoàn công nghiệp chế tạo nhà máy điện nguyên tử, các khoa học gia muốn mở rộng năng lượng nguyên tử, cũng như các truyền thông đại chúng. Tất cả họ đều ăn ý với nhau. Các tập đoàn năng lượng, có một vị trí độc quyền ở Nhật, cũng hưởng lợi từ nhà máy điện nguyên tử như các tập đoàn lớn xây dựng chúng: Hitachi, Mitsubishi hay Toshiba.

(Còn tiếp)

Judith Brandner

Phan Ba dịch

Sách đã được xuất bản trên Amazon: www.amazon.com/dp/B00G3436CG

Đọc các bài khác ở trang Ngoài tầm kiểm soát

Advertisements

6 thoughts on “Tội phạm của băng nhóm điện nguyên tử (I)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s