Đánh trống và hy vọng

“Chúng tôi không bỏ cuộc!” Thông điệp của người dân từ Rikuzentakata

Khách sạn dành cho thanh thiều niên đã đổ nát và cây thông duy nhất còn sống sót của khoảng 70.000 cây thông tại Takata-Matsubara, Rikuzentakata. Hình: Wikipedia
Khách sạn dành cho thanh thiếu niên đã đổ nát và cây thông duy nhất còn sống sót của khoảng 70.000 cây thông tại Takata-Matsubara, Rikuzentakata. Hình: Wikipedia

Khi những tiếng trống đầu tiên vang lên, người phụ nữ trẻ ở cạnh tôi bắt đầu khóc. Lặng lẽ. Tôi liếc nhìn cô lục lọi lấy ra một cái khăn tay và chậm mắt liên tục. Đó là Mao. Cô hai mươi bảy tuổi và sắp tới đây sẽ sinh hạ đứa con thứ hai của mình. Đó là một đứa con trai, như cô tiết lộ cho tôi biết sau đó.

Và bây giờ thì cô ngồi đó, trong sân vận động trống rỗng đau buồn của Nagoya, một nơi tổ chức sự kiện mà ngoài ra thì có những trận đấu bóng rổ hay biểu diễn nhạc Pop. Và lắng nghe những người đánh trống Taiko.

Lần đầu tiên kể từ tròn hai mươi lăm năm nay, lễ hội trống nổi tiếng khắp nước của Rikuzentakata trong tỉnh Iwate ở miền Bắc nước Nhật phải được tiến hành ở nơi khác. Vì ngôi làng ngư dân ở cạnh bờ biển Thái Bình Dương của nước Nhật không còn nữa. Làn sóng thần sau cơn động đất đạt tới độ cao mười bốn mét khi tới đó. Hơn hai ngàn người, khoảng mười phần trăm dân số, đã chết. Một cây thông cô độc cạnh bờ biển đã chống chọi lại với cơn sóng thần; được biểu hiện qua nhiều bức ảnh chụp hay trên những cái áo thun, nó đã trở thành biểu tượng cho Rikuzentakata, trở thành biểu tượng của niềm hy vọng, cũng với một câu nói thêm: Chúng tôi không bỏ cuộc.

Mao đã mang theo một quyển album ảnh của gia đình đến nơi tụ họp của những người đánh trống, nơi mà chúng tôi quen nhau: mẹ của cô khi còn trẻ, bà của cô, những bức ảnh của lễ cưới, bản thân cô trong vòng gia đình và bạn bè ở Rikuzentakata. Cô có quyển album này ở bên cạnh mình vào ngày 11 tháng 3 năm 2011, trong căn hộ hiện giờ của cô ở gần Nayoga. May mắn, cô nói, vì tất cả những thứ khác đã không còn nữa.

Mao nhìn thấy cha mẹ cô lần cuối vào ngày lễ hội O-Bon tưởng nhớ người chết, giữa tháng Tám. O-Bon trong năm nay 2011 có một tầm quan trọng đặc biệt. Cần phải an ủi linh hồn của bao nhiêu người chết đó. Cả Mao cũng mất bạn bè và họ hàng. Ánh mắt của cô đi vào chốn hư không khi cô kể lại điều đó. Cha mẹ của cô thoát nạn và sống ở một nơi tạm trú.

Chính Mao đã cùng biểu diễn một vài năm trong nhóm Taiko như là người thổi sáo. Đó là khi cô còn đi học trung học ở Rikuzentakata. Cô quen biết với tất cả những người ngày hôm nay đang đứng ở đây trên sân khấu. Nhóm này giống như một gia đình lớn; người trẻ nhất đang có mặt đứng chỉ vừa nhìn qua được cái trống của mình. Em phải giơ hai cánh tay lên thật cao, để có thể dùng dùi đánh trúng vào trống.

Mao có mang theo một tạp chí. Hình ảnh từ Rikuzentakata. Ảnh chụp sự tàn phá từ trên cao, được phát  hành bởi nhà xuất bản báo Tokai Shimbunsha từ thành phố Ofunato ở gần đó và cũng bị thiệt hại nặng. Ảnh bìa là cây thông đơn độc. Mao chỉ vào một nơi trong cái sa mạc đổ nát đó: nhà cha mẹ tôi đã ở đây.

Đó là những bài ca từ quê hương, những cái xuyên thấu vào trái tim của họ.

Sau màn trình diễn, cô lao ngay lập tức vào hậu trường, để nói chuyện với những người chơi trống “của cô”. Cuộc tái ngộ là một lời chào nhau thật to.

“Tôi rất hạnh phúc về buổi biểu diễn của ngày hôm nay”, cô nói với tôi sau đó, “nó đã mang lại can đảm cho tất cả mọi người!”

Đó là tháng Mười năm 2011, bảy tháng sau ngày 3 tháng 11 và tất cả đều chờ có một cái gì đó chuyển động. Chờ thành phố của họ được tái xây dựng. Nhưng cả ở đây cũng không có một kế hoạch tổng thể. Có một điều mang tính cơ bản cần phải được quyết định: Lại xây ở gần biển hay ở nơi cao hơn, trên núi?

Người dân được quyền tham gia vào trong quyết định này, một người đàn ông từ Rikuzentakata, Otomo Shigetaka, giám đốc của một đài truyền hình địa phương nhỏ thuật lại. Đó là một quá trình thảo luận sôi nổi, tất cả đều kéo dài quá lâu.

Rikuzentakata, 17 tháng Ba 2011
Rikuzentakata, 17 tháng Ba 2011

“May mắn là cha mẹ tôi có một bảo hiểm động đất, hầu như không có ai có cả, vì rất đắt tiền”, Mao nói.

Điều này cũng được một nghiên cứu của nhà kinh tế học và Nhật học Franz Waldenberger của Đại học München, hiện đang nghiên cứu và giảng dạy tại các trường đại học Nhật, xác nhận. Theo đó, trên toàn nước chỉ có hai mươi ba phần trăm hộ tư nhân là có một bảo hiểm động đất; trong các tỉnh đặc biệt bị thiệt hại nặng vì thảm họa Iwate và Fukushima còn chỉ là mười lăm phần trăm. Lý do cho việc này được diễn đạt theo hai cách: Rủi ro động đất được đánh giá quá thấp, hay tiền đóng bảo hiểm quá cao. Một điểm đặc biệt ở Nhật: Nhà nước đóng vai nhà tái bảo hiểm, không có cạnh tranh trong số những người chào mời và vì thế mà cuối cùng thì người đóng thuế phải trả tiền. Để hãng bảo hiểm nói chung là trả tiền cho một hư hại vì động đất thì căn nhà phải bị phá hủy ít nhất là năm mươi phần trăm.

Cha mẹ cô dự tính, Mao nói, rằng nhờ bảo hiểm và trợ giúp của nhà nước cho tái xây dựng, nếu như chúng đến, mà khoảng bảy mươi phần trăm chi phí cần thiết để xây một ngôi nhà mới sẽ được bảo đảm.

Thành phố Nagoya, có tầm quan trọng trước hết là bởi các nhà máy của Toyota ở gần đó, hỗ trợ cho Rikuzentakata, nơi không còn có tòa đô chính, không có trạm cảnh sát, không có bệnh viện, không có trường học. Nayoga giúp tái thiết lập nền hành chính và luôn gửi nhân viên nhà nước tới. Vì cùng với tòa đô chính, tất cả các văn kiện cũng biến mất. Không có ghi nhận về sinh đẻ, kết hôn, không có sổ gia đình, không có sổ điền thổ. Mực đất đã hạ xuống tám mươi xăngtimét. Phải đo đạc lại.

Người ta cho rằng đã phát hiện ra vật liệu nhiễm phóng xạ trong đống đổ nát khi đang tiến hành dọn dẹp, Mao thuật lại. Rikuzentakata nằm cách nhà máy Fukushima bị tai nạn tròn hai trăm kilômét. Nhưng cũng có thể đó là một tin đồn, cũng như nhiều tin đồn khác hiện nay, Mao nhanh chóng thêm vào: “Khi tôi ở đó vào mùa Hè, cha mẹ tôi lo lắng trước hết là cho tôi, vì tôi đang có thai.”

Mặc dù vậy, không ai ở đó muốn bỏ đi, Mao nói: “Phần lớn đều sinh ra ở đó và luôn sống ở đó. Mọi người đều quen biết nhau.”

Trong số nhiều người tình nguyện đi tới vùng này để giúp đỡ từ khi có thảm họa có một người đặc biệt hăng hái: Shoma Okamoto, anh em của Mao. Anh phản ứng ngay tức khắc, gọi bạn bè tụ họp lại, những người cũng có quê ở Rikuzentakata như anh và sống ở Tokyo, thành lập một nhóm và đi về phương Bắc, Vài giờ sau động đất và sóng thần, những con người trẻ tuổi đó đã đến nơi với những hiện vật giúp đỡ đầu tiên. Okamoto đã ở lại cho tới ngày hôm nay. Anh thành lập tổ chức từ thiện “Save Takata”. Anh đã bỏ việc làm của anh ở Tokyo cho điều này. Anh bắt đầu thiếu tiền và rồi sắp tới đây, tổ chức phi chính phủ hình thành từ tiền viện trợ ngay tức khắc này cần phải được chuyển sang một nền tảng chuyên nghiệp, để các thành viên của “Save Takata” có thể tiếp tục làm việc.

Mao cũng cố gắng hết sức để giúp tôi và cả cô cũng là một nhà hoạt động tích cực.

Chỉ vài ngày sau Lễ hội Taiko ở Nagoya, tôi nhận được một thư điện tử và một cuộc gọi điện thoại đầy háo hức: Lại có một sự kiện từ thiện ở Nagoya cho Tohoku, một cuộc gặp gỡ của các tổ chức phi chính phủ, và lần này thì người từ Rikuzentakata đến với những sản phẩm địa phương, tổ chức phi chính phủ trong vùng, và những người đánh trống của Tanabata-Matsuri, một trong số các lễ hội quan trọng nhất trong vùng, cũng sẽ  biểu diễn.

Mao, chồng cô và Tanyu nhỏ bé lại đón tôi từ ở nhà bằng ô tô. Đứa bé ngủ say sưa ở ghế trước. Mao và tôi ngồi ở băng sau, và không lâu sau đó, cô đã lục lọi lôi ra từ túi xách của cô đủ mọi thứ mà cô đã chuẩn bị cho tôi. Đầu tiên là một tấm bản đồ, chỉ đường về cho tôi từ nơi tổ chức sự kiện. Cô đã tìm kiếm tuyến đường của tôi trong Internet và đã in ra cho tôi, kể cả bảng thời gian và cước phí. Trên tấm bản đồ, cô đã khoanh tròn các trạm tàu điện ngầm mà tôi phải chuyển tàu ở đó. Ngoài ra, cô còn làm một tấm bản đồ nhỏ của khu vực xung quanh căn hộ của tôi mà trên đó tất cả các cửa hàng tôi có thể quan tâm tới đều được đánh dấu: một cửa hàng sang trọng cho kimono (tôi không biết là từ đâu mà cô biết được tôi có thể thích điều đó!) , một cửa hàng bán kẹo bánh Nhật, cũng như hai cửa hàng bánh mì Tây Âu. Các cửa hàng và căn hộ của tôi được đánh dấu bằng một cây bút đỏ và được ghi số với hình vẽ nhỏ. Hình chiếc bánh mì nhỏ, kimono, một quả cầu với ba dấu chấm (đó là biểu tượng của Mao cho kẹo bánh Nhật). Có ghi chú ở dưới theo những con số đó.

À vâng, còn nữa, rồi cô nói: “Chúng em đã đến Nagano, em có một omiyage cho chị (một món quà nhỏ mà người ta mang về từ một chuyến đi), một loại kẹo từ hạt dẻ.” Tôi ngồi ở đó với đôi bàn tay không và lại thêm một lần nữa, như thường hay xảy ra ở Nhật Bản, không biết điều gì đang xảy ra với tôi.

Sự kiện được tổ chức ở ngôi nhà Triển lãm thế giới trước đây của tỉnh Aichi, xa ở ngoài, khoảng một giờ ô tô. Ngay khi chúng tôi còn tìm nơi đỗ ô tô, Mao đã nhìn thấy người quen từ Rikuzentakata và hồi hộp chỉ ra ngoài ô tô.

Ở trong đó đang náo nhiệt, và từng nhóm nhạc, đại diện cho các tổ chức phi chính phủ, người tại các quầy hàng bán cá chiên, mì và cá thu đang cố nói to hơn người khác. Ngay trong cái nhìn đầu tiên, Mao đã thấy những người từ Rikuzentakata. Chúng mình phải tới đó!, cô nói và bước đi – mang thai sắp đến ngày sinh nở như cô, đeo chiếc túi xách to và cái máy ảnh – thẳng tới đó.

Họ đã đến, một lần nữa với những cái trống khổng lồ của họ và lần này thì trong trang phục cổ truyền, với món arare, một thức ăn ngon có nhân đậu ngọt, với nước nho và rượu táo và với áo thun. Tôi mua một cái với cây thông cô độc, là cây duy nhất ngay cạnh bờ biển đã chống chọi lại được với con sóng thần. (Trong tháng Mười Hai 2011 sẽ có tin cây này chết. Rễ của nó đã bị thối vì quá nhiều nước biển.)

Tôi nói chuyện với các nam nữ bán sản phẩm địa phương, với những người thành lập các tổ chức giúp đỡ, với những người tình nguyện từ những nơi khác, đã đi lên miền Bắc sau thảm họa để giúp đỡ và vẫn còn làm cho tới ngày hôm nay.

Nước Nhật đã nhích lại gần nhau, dường như là vậy, từ ngày 3 tháng 11.

Hầu như tất cả mọi người ở đây đều là những ngưởi bị ảnh hưởng, nạn nhân của con sóng thần. Nhiều người mất họ hàng và bạn bè, nhà của họ, tài sản của họ. Nhiều người sống ở những nơi ở tạm bợ và chuẩn bị tinh thần sống ở đó thêm nhiều tháng và nhiều năm nữa. Và tuy vậy, họ vẫn cố gắng tỏ ra lạc quan. Chỉ khi nói chuyện riêng, trong một cuộc trao đổi dài hơn, mới nghe được một nỗi đau buồn sâu lắng thoát ra ngoài từ ở những người nào đó. Toshio Fukuda, một trong những người đánh trống, kể về lễ hội truyền thống Tanabata-Matsuri, được tổ chức hàng năm vào giữa tháng Tám, đồng thời với lễ vong hồn O-Bon. Tất cả sức lực được tập trung lại tại Rikuzentakata, để nó có thể được tiến hành chính trong năm 2011. Anh vui mừng, vì anh đã có thể an ủi được linh hồn của những người đã chết, Fukuda nói, nó không làm cho anh buồn rầu mà làm cho anh vui tươi. Cha mẹ anh và một vài người bạn đã chết trong cơn sóng thần.

Tất cả đều hết sức vui mừng về sự quan tâm của một nữ nhà báo người nước ngoài đến tình cảnh của họ. Một làn sóng thiện cảm ập đến với tôi. Tôi hầu như không thể dứt mình ra được. Xin cô hãy đến Rikuzentakata, Shigetaka Otomo nói, sếp của một đài truyền hình nhỏ ở địa phương, bây giờ cũng lại có một nhà hàng rồi! Nhà của tôi vẫn còn đó, nó nằm ngoài Rikuzentakata một chút, có một phòng dành cho khách mà cô có thể sử dụng nó.

Judith Brandner

Phan Ba dịch

Sách đã được xuất bản trên Amazon: www.amazon.com/dp/B00G3436CG

Đọc các bài khác ở trang Ngoài tầm kiểm soát

Advertisements

3 thoughts on “Đánh trống và hy vọng

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s