Sẽ không bao giờ trở lại như xưa nữa

Nhật Bản - Ngoài tầm kiểm soát
Nhật Bản – Ngoài tầm kiểm soát

Trích từ “Nhật Bản – Ngoài tầm kiểm soát”

Về những cánh đồng ruộng lúa, củ cải và bù nhìn ở một nơi không còn có thể sinh sống được nữa

“Đó là những sự việc nhỏ bé, những cái khiến cho chúng tôi buồn đến như thế khi chúng không còn nữa”, Katsuhiro Ichikawa nói, khi anh quay lại nhìn tôi lúc phim của anh chấm dứt. Nhìn nỗi buồn của tôi.

Anh cẩn thận đưa tay ra cho tôi và nắm lấy tay tôi trong một khoảng khắc; một vài giây mà trong đó tất cả đã được nói ra không cần lời.

Ichikawa nhất định muốn trình chiếu đặc biệt cuốn phim ngắn của anh, chỉ cho một mình tôi, vào buổi chiều mưa này, tại một cái quán ở dưới hầm trong khu phố Minami-Aoyama sang trọng của Tokyo. Đó là lần chuyển thể phim các bức ảnh chụp của anh, kèm theo những lời bình luận ngắn và nhạc của Toshimi Watanabe sinh năm 1966 ở Fukushima, người từ những ngày tháng Ba 2011 đang cố gắng tạo can đảm cho những con người trong thành phố quê hương của anh qua âm nhạc.

Tám phút “ngày thường”. Ngày thường, bao gồm những từ tiếng Nhật cho ngày và bình thường. “Tôi không phô bày đất nước tươi đẹp”, Ichikawa nói, “mà là cuộc sống bình thường ở miền quê.”

Chúng tôi ngồi trong CAY, một nhà hàng với bầu không khí của một quán rượu. CAY thuộc “Xoắn Ốc”, một nơi chốn của nghệ thuật, của thời trang và của sự gặp gỡ sáng tạo. Ảnh của Katsuhiro Ichikawa treo trên tường. Ichikawa sinh năm 1955 ở Shizuoka và học đại học về luật. Năm 1986, anh trở thành nhiếp ảnh gia hoạt động tự do và ngày nay sống ở Tokyo.

“Ngày thường” là những bức ảnh chụp từ miền quê của nước Nhật, từ thị trấn nhỏ bé Naraha trong quận Futaba, tỉnh Fukushima, cách lò số 1 của nhà máy điện nguyên tử Fukushima mười sáu kilômét. Đó là những nơi như nơi này, không có nét thu hút khách du lịch, không có điểm đáng tham quan nào hết, những nơi mà không có gì ngoài đất đai và con người sống nhờ vào đất mà các nhà máy điện nguyên tử đã được xây lên ở cạnh đó. Những nơi này đã được cố tình chọn lựa, Ichikawa nói. Nhà máy điện nguyên tử đã tạo ra việc làm. Làng mạc đã hưởng lợi từ đó. Hạ tầng cơ sở được xây dựng. Đã có tài trợ. Và lời bảo đảm: nhà máy điện nguyên tử không nguy hiểm.

Vợ anh quê ở Naraha. Cho tới ngày 11 tháng Ba năm 2011, cha mẹ vợ của anh cũng đã sống ở đó. Bây giờ họ đang ở trong một chỗ tạm trú tại Tokyo. Họ xây dựng một cuộc sống mới khi nào và ở đâu, họ không biết điều đó. Trên bức ảnh Ichikawa chụp họ, họ đứng trên một con đường làng nhỏ, hơi lạc lõng trong phong cảnh, trước những cánh đồng ruộng lúa.

Từ 1998 cho tới 2006, Ichikawa đã chụp ảnh cuộc sống hoàn toàn bình thường, cuộc sống của những người nông dân, màu sắc biến đổi trong năm, mùa thu hoạch, thành quả, những sự việc nhỏ bé.

Bức ảnh làm tựa cho cuộc triển lãm “Ngày Thường”: một cánh đồng lúa vàng no nê, bông lúa căng tròn. Mây ti trên bầu trời xanh nhạt. Ở phía sau là những người nông dân đang thu hoạch vụ mùa theo lối thủ công. Người nữ nông dân với chiếc nón rơm và giày ủng cao su. Lúa đã tạo nên sự giàu có cho vùng đất này, rất lâu trước khi có nhà máy.

Ruộng lúa, xanh mượt mà, trong mùa Xuân. Cỗ máy bóc vỏ lúa đơn giản trong ngôi nhà nông dân. Lúa, lúc nào cũng là lúa trên những bức ảnh. Toàn bộ vùng Tohoku là “vựa lúa” hay “chén cơm” của Nhật Bản. (Tiêu thụ gạo trên đầu người ở Nhật là tròn sáu mươi kí lô hàng năm.) Nông nghiệp sẽ không còn có nữa trong thời gian có thể nhìn thấy trước được, trong phạm vi ba mươi kilômét quanh nhà máy điện nguyên tử.

Khi Ichikawa chụp những bức ảnh của anh, lúc đó, thế giới ở đây trong miền Bắc của nước Nhật vẫn còn lành lặn, rơm rạ sau khi thu hoạch và đập lấy lúa được cột lại với nhau thành những hình người rơm có tai thỏ. Vùng này đầy những hình người rơm đó trong mùa Thu. Có thể nhìn thấy chúng đứng đơn độc hay thành từng nhóm trên những bức ảnh. Và ở phía sau một nhóm hình người rơm đó, trong khoảng khắc anh bấm máy, có một chiếc xe buýt màu trắng chạy ngang qua, với vạch màu cam ở giữa. Ichikawa thích sự tương phản. Mãi sau này người anh vợ của anh mới nói rằng đó là chiếc xe buýt của nhà máy, chở công nhân trong vùng tới nhà máy. Chiếc xe buýt chạy ra khỏi bức ảnh, lúa đã được thu hoạch. Sau ngày 11 tháng Ba năm 2011, bức ảnh có một ý nghĩa mới.

Bắp cải xanh. Bắp cải trắng. Củ cải, vừa mới được lôi ra khỏi đất. Bí.

Người phụ nữ già ở lối vào nhà, với cái lưng còng gần chín mươi độ, người đã làm việc cả đời mình trên ruộng lúa. Người mẹ già của vợ Ichikawa. Từ nhiều tháng nay, bà, tám mươi tám tuổi, sống trong một chỗ tạm trú ở Tokyo. Ngồi ở đó, tôi tưởng tượng ra như thế, và chờ cho ngày qua đi, hết ngày này đến ngày khác. Nhìn ra cửa sổ của bà, thỉnh thoảng, xuống sa mạc thành phố, và khi bà đi ra khỏi cửa, thì không có ruộng lúa ở đó, ruộng lúa mà bà có thể làm việc một chút, như bà đã rất thích làm, để tiêu khiển. Không có một vườn rau nhỏ mà bà có thể lấy bữa ăn tối của bà từ đó. Bà ngồi đó và chờ đợi và suy nghĩ và biết rằng bà không còn được phép trở về nữa, ngay cả khi bà muốn, vì bà nghĩ rằng bà có thể mặc kệ tia phóng xạ, với tuổi tác của bà.

Bà sẽ còn phải đợi lâu; không có kế hoạch tái xây dựng ngôi làng của bà ở nơi nào cả, và nếu như rồi sẽ có một ngôi làng như vậy, một lúc nào đó, khi sự quan liêu ra được một quyết định, thì rồi sẽ không bao giờ trở lại được như xưa nữa.

Và liệu là bà có trải nghiệm được điều đó không, nói chung.

Những chiếc ủng cao su màu vàng, những chiếc ủng mà người nông dân trở về từ công việc đồng áng đã tháo ra và để ngay ngắn trước lối vào, trước khi họ bước vào gian phòng khách của họ trên tất thô, như thường lệ ở Nhật.

Ichikawa đã giữ lại những chiếc ủng đó trong các bức ảnh của anh, cũng như người phụ nữ trẻ ngồi trong ngôi nhà nông dân trên chiếc chiếu tatami ở trên sàn, ôm một đứa bé sơ sinh. Ở phía sau là một cái tủ com mốt rẻ tiền bằng nhựa, như có thể mua được chúng ở khắp nơi trong nước Nhật, chất đầy đồ đạt cho tới tận trên cao. Đó cũng là một bức ảnh, không thể nào đặc trưng hơn nữa cho ngày thường của nước Nhật.

Không chỉ bà mẹ già, toàn bộ gia đình vợ anh, tổng cộng sáu người, đã chạy trốn ra khỏi vùng cấm. Và ngay từ đầu đã không nhận được thông tin cụ thể nào hết, Ichikawa nói. Nhiều cư dân cũ muốn quay trở về, ít nhất là ở gần những căn nhà đã bị bỏ trống của họ. Bất an và lo âu ở những người có con nhỏ. Lo sợ cho những đứa bé. Vì tương lai của chúng. Tia phóng xạ – người ta không nhìn thấy nó, người ta không ngửi thấy nó. Nó có ở đó, và không ai có thể nói được rằng nó có tác động như thế nào trong một vài năm tới đây, Ichikawa thuật lại tinh thần của những người dân làng đã di tản.

Và thêm vào đó là nỗi lo về tài chính. Nhiều người không biết họ sẽ sống tiếp như thế nào. Một năm tiền bồi thường của chính phủ Nhật Bản, thời gian đầu, một vài tháng, tròn một ngàn euro mỗi tháng, rồi năm trăm euro, và sau đó? Bồi thường từ Tepco? Ichikawa nhún vai: “Chúng tôi không nói về việc đó.”

“Chúng tôi phải thay đổi lối sống của chúng tôi”, anh nói, chống năng lượng nguyên tử là chưa đủ. Hiện bây giờ thì tất cả những người mà anh có quan hệ với họ đều cũng như vậy. Nhất là giới nghệ sĩ, trí thức. Trong mùa Hè 2011, với những biện pháp và chiến dịch tiết kiệm năng lượng mà qua đó nước Nhật đã tiêu thụ năng lượng ít hơn ba mươi phần trăm, người ta đã nhìn thấy rằng điều đó là có thể mà hoàn toàn không có vấn đề. Không một ai phải chấp nhận những hạn chế cá nhân. Phung phí mới là vấn đề lớn và nhiều người đặt ra câu hỏi, liệu điều đó có thật hay không, cái mà chính phủ và ngành công nghiệp nguyên tử Nhật nói cho tới nay: rằng Nhật bản cần những nhà máy nguyên tử của nó, để mà tồn tại.

Ở lại trong ngôi làng quê hương Naraha cũng là tổ tiên trong những ngôi mộ của họ. Không ai được phép viếng thăm họ nữa. Những người sống không có nơi chốn để cầu nguyện cho họ. Người mẹ già, được cấy ghép vào thành phố lớn từ những cánh đồng lúa của bà, suy nghĩ về việc rồi thì bà có thể tìm thấy nơi an nghỉ cuối cùng ở đâu.

Judith Brandner

Phan Ba dịch

Sách đã được xuất bản trên Amazon: www.amazon.com/dp/B00G3436CG

Đọc các bài khác ở trang Ngoài tầm kiểm soát

Advertisements

3 thoughts on “Sẽ không bao giờ trở lại như xưa nữa

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s