Về tự do ngôn luận (phần 1)

Về tự do ngôn luận

Trong một chế độ độc tài, người ta được phép nghĩ mà không nói.

Trong một nền dân chủ, người ta được phép nói mà không nghĩ.

Ở Trung Quốc, người ta được phép nghĩ và nói mà không viết.

Những người già ở Trung Quốc nhìn lại nhiều thập niên biến động chính trị, Có những người nào đó tự gọi đùa mình là “nhà thể thao”: ở mỗi một biến động, họ phải tham gia như là nạn nhân, vì họ hoặc là xuất thân sai gia đình hay đã phát biểu ý kiến sai thời điểm. Ví dụ như một người thầy dạy nhảy vào cuối những năm 1950 đã cảnh cáo một nữ sinh viên, đừng luôn dẫm lên chân của người bạn nhảy như vậy. Việc đó đáng xấu hổ cho tới đâu, điều này thì đến cả Mao cũng đã phải trải qua, khi ông đã dẫm lên chân của một người phụ nữ nước ngoài mới trước đó. Vào ngày hôm sau, người thầy giáo bị bắt và biến mất nhiều năm vào cảnh bị đày đi biệt xứ như là một người phản cách mạng.

“Tôi chưa từng bao giờ thay đổi ý kiến của tôi”, một khoa học gia, 79 tuổi, ở Bắc Kinh nói, người thuộc trong số những “nhà thể thao” già, “chỉ Đảng là đã thay đổi ý kiến đối với tôi tùy theo đường lối chính trị. Lúc thì tôi được cho là đáng kính trọng, lúc thì là xấu.”

Người Trung Quốc trẻ tuổi lớn lên mà không có những phong trào chínnh trị. Họ chỉ biết cuộc Cách mạng Văn hóa qua lời thuật lại. Nhiều người hầu như không thể tin được những gì mà ông bà và cha mẹ họ đã phải chịu đựng. Tuy là vậy, điều này cũng không được đề cập tới, trong trường học lẫn trong truyền thông. Họ lớn lên trong một bầu không khí mà ở trong đó họ cảm thấy có tự do, nắm lấy những cơ hội của họ và tạo dựng cuộc sống theo ý muốn riêng của họ.

“Đặng Tiểu Bình đã giải phóng tư tưởng của chúng tôi”, người ta luôn nghe được như vậy. Người Trung Quốc ngày nay có thể làm hay không làm những gì mà họ muốn, ngoại trừ một việc: họ không được phép công khai hoài nghi yêu cầu nắm lấy quyền lực của Đảng.

Quá nhiều và quá ít tự do

“Chúng tôi đã phải chịu đựng nhiều trong thời của những chiến dịch chính trị”, một người phụ nữ hưu trí  tám mươi tuổi ở Vô Tích nói. “Dưới thời Mao không có tự do. Không cho ai hết. Ngày nay thì ai cũng được phép nói ý kiến của mình mà không bị chụp mũ là phản cách mạng hay kẻ thù giai cấp. Thời gian đã thay đổi rồi. Chính sách cải cách và mở cửa là tốt. Nó đã giải phóng chúng tôi. Tôi thấy rằng hiện giờ chúng tôi có quá nhiều tự do. Hầu như có thể nói là vô chính phủ. Quy định và luật lệ thì có, nhưng không có ai tuân theo cả. Ai cũng làm những gì người đó muốn. Thật là lộn xộn.”

“Chúng tôi trong Trung Quốc có một hiện tượng thú vị: ở nơi cần có tự do thì không có, và ở nơi mà thật ra không ai cần thì lại có quá nhiều”, một thương gia 38 tuổi ở Bắc Kinh nói. “Ví dụ như cần có tự do báo chí và tự do ngôn luận. Chúng tôi cần có quyền tự do phê phán xã hội và chính phủ. Nhưng tự do này không có. Ngược lại, trong giao thông đường phố của chúng tôi thì chúng tôi có được mọi sự tự do của thế giới. Tất cả đều được dung thứ, mặc dù nhiều việc thật ra là không được phép. Cũng như bán dâm. Người ta bắt gặp nó ở mỗi góc đường. Trong khi đó thì thật ra là nó bị cấm. Những gì mang lại tiền thì được dung thứ. Ý kiến chỉ mang lại sự bực mình. Tức là người ta không dung thứ cho nó.”

Ông X., 48 tuổi, cán bộ, Thượng Hải: “Giá trị cao nhất của một con người là sự tự do. Ngày nay, nhiều người trong Trung Quốc đấu tranh cho tự do, tuy vậy, có rất ít người biết rằng tự do của tôi cũng phải là tự do của anh và tự do cá nhân vì vậy mà có ranh giới của nó.”

Ông H., 51 tuổi, chủ nhà hàng, Thiên Tân: “Có những người nào đó nhầm lẫn giữa tự do với phi luật lệ. Ai cũng làm những gì mà mình thích. Một láng giềng trong khu nhà liền nhau của chúng tôi cho rằng ông phải lấy một chỗ đỗ xe cố định cho ô tô của ông. Ông ấy cứ đơn giản đặt một vài cây cột lên trên diện tích đỗ xe công cộng trước nhà của mình, gắn dây xích và viết lên trên một tấm bảng, rằng đây là chỗ đỗ xe của ông. Người láng giềng ngay bên cạnh ông, cũng sở hữu một chiếc ô tô, không hài lòng với việc đó, và vì chuyện này mà cãi nhau với ông kia, và vì họ không thể thống nhất với nhau được nên cuối cùng ông ấy kiện ra tòa. Ông thắng kiện. Nhưng người kia không quan tâm tới việc đó. Ông ấy cứ để nơi đỗ xe “của ông ” như cũ. Người láng giềng lẽ ra lại phải kiện để cảnh sát tới và cưỡng bức dẹp bỏ cột với xây xích. Rồi thì tòa phải gửi cảnh sát đến để hủy bỏ xây xích. Nhưng mà rồi thì người láng giềng đó có một kẻ thù, người có thể nhét thứ gì đó vào trong ổ khóa hay ống bô xe của ông. Vì thế mà phần lớn người ta chẳng hề kiện cáo gì trong những trường hợp như vậy.”

Về cách đối xử khó khăn với những tiếng nói phê phán

Đảng Cộng sản không thích những phê bình từ bên ngoài. Ai chống lại  họ là chống lại Trung Quốc và chống lại ý muốn của nhân dân. Vì theo sự tự hiểu của họ, Đảng – và chỉ họ – đại diện cho ý muốn của nhân dân. Phần lớn đều lâm vào tình trạng không tốt khi phê phán Đảng. Ngay cả khi những lời phê phán đó chỉ được đưa ra sau khi có một lời yêu cầu cầu rõ ràng, như trong thời của phong trào chính trị “Trăm hoa đua nở”, khi nguyên tổng bí thư Đảng Mao Trạch Đông yêu cầu người dân đánh giá việc làm của Đảng Cộng sản.

Đảng Cộng sản cũng không thích phê phán trong nội bộ. Với bảy mươi triệu đảng viên của ngày nay, đó không phải là một khối đồng nhất, mà là bảy mươi triệu cá nhân mà trong số đó có rất ít người đủ can đảm để tuyên bố công khai ý kiến của họ – nếu như nó khác vói đường lối chính thức. Nếu không thì việc khai trừ Đảng cũng có thể được tuyên bố công khai y như vậy, như vào đầu năm 1987, khi nhà báo Lưu Tấn Nhạn, nhà văn Vương Nhã Vọng và khoa học gia Phương Lệ Chi bị khai trừ ra khỏi Đảng.

Bà J., 47 tuổi, nhân viên trong một đài truyền hình, Thượng Hải: “Khi có nhiều ý kiến khác nhau trong Đảng, thì phần nhiều là phe cánh tả thắng thế, nếu nhìn theo quan điểm chính trị. Ai nói quá nhiều về cải cách chính trị sẽ bị những người khác hỏi: Thật ra thì anh muốn gì? Ở phía sau câu hỏi đó đã có một câu hỏi khác vang lên: Anh chống lại chúng tôi, anh chống lại Đảng ư? Rồi người ta nhanh chóng nổi da gà. Và vì sự việc như thế nên người ta thích im lặng hơn.”

“Nhìn về mặt chính trị thì chúng tôi đã trải qua thời tốt đẹp nhất trong những năm 1980”, ông Q., 53 tuổi, luật sư ở Bắc Kinh nói. “Dưới sự lãnh đạo của Hồ Diệu Bang, những người vô tội được phục hồi, nhà báo và nhà văn được phép nói những lời phê phán Đảng của họ một cách tương đối tự do. Từ những sự kiện của ngày 4 tháng 6 năm 1989, chỉ còn kinh tế là được phép phát triển tự do. Nhìn về mặt chính trị thì người ta đã siết chặt hơn. Lúc bắt đầu nắm lấy quyền lực, Đặng Tiểu Bình còn có thể phê phán cuộc Cách mạng Văn hóa. Sau này, chúng tôi ngày càng hiếm nghe được những tiếng nói như vậy.”

Trong chế độ phong kiến người ta còn tiến bộ hơn

Ông S., 55 tuổi, Thanh Đảo: “Thời hoàng đế, các nhà cố vấn cho hoàng đế được khuyến khích hãy tranh luận về các vấn đề cần phải giải quyết ngay trước mặt của người cai trị, để người này có thể tạo cho mình một ý kiến riêng và cuối cùng là có thể đưa ra một quyết định. Ngoại trừ một vài trường hợp ngoại lệ ít ỏi, các hoàng đế đều không trừng phạt các cố vấn, ngay cả khi những người này phê phán. Ngày nay, chúng ta gọi thời hoàng đế là phong kiến. Ngược với các hoàng đế ngày xưa, các nhà cai trị hiện đại ngày nay của chúng tôi không muốn nghe những ý kiến trái ngược nhau. Còn ngược lại là đàng khác: họ nói cho chúng ta nghe những gì chúng ta cần phải suy nghĩ. Thế tức là trong thời phong kiến người ta còn tiến bộ hơn.”

Truyền thông là cột sống của Đảng

Ai cũng biết tầm quan trọng của truyền thông đại chúng. Trong một hệ thống độc đảng thì chúng có thể dễ dàng được định hướng. Chính phủ đưa ra những yêu cầu mà giới truyền thông phải tuân theo. Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng biết tầm quan trọng của giới truyền thông. Vì vậy mà họ viết trong Hiến Pháp rằng chúng phải phục vụ cho nhân dân và Chủ nghĩa Xã hội, và rằng nhà nước có trách nhiệm phát triển các hoạt động văn hóa của người dân. Điều đó có nghĩa là Đảng yêu cầu quyền lãnh đạo toàn bộ lĩnh vực truyền thông. Do sợ mất quyền lực mà họ không muốn từ bỏ quyền này.

Một nữ nhân viên nhà nước trẻ tuổi ở Hàng Châu tường thuật lại: “Trong các khóa đào tạo mở rộng của chúng tôi, thỉnh thoảng chúng tôi được nghe những bài diễn thuyết của các vị thỉnh giảng từng là nhà báo. Họ được các công ty và cơ quan nhà nước mời đến thuyết trình. Một người đến chỗ chúng tôi và nói rằng: tại các chương trình tin tức của đài truyền hình thì ngoại trừ giờ giấc ra chúng tôi đều phải đặt dấu hỏi lên tất cả mọi điều.”

Những điều cơ bản về tin tức từ đài truyền hình trung ương của Trung Quốc

(Từ một diễn đàn Internet Trung Quốc)

Một hội nghị lúc nào cũng tuyệt vời,

Kết quả lúc nào cũng thành công,

Diễn văn của cấp cao bao giờ cũng quan trọng,

Nghị quyết bao giờ cũng được chấp nhận,

Tiếng vỗ tay lúc nào cũng hân hoan,

Sự đồng ý bao giờ cũng to lớn,

Các lãnh tụ chính trị bao giờ cũng lo âu,

Các vấn đề bao giờ cũng được giải quyết,

Các kế hoạch bao giờ cũng được hoàn thành nhiều hơn,

Các thành công bao giờ cũng vĩ đại,

Các dự đoán bao giờ cũng được vượt qua,

Một cuộc tiếp đón bao giờ cũng rất thân mật,

Quan hệ giữa hai nước bao giờ cũng thân thiện,

Các thương lượng bao giờ cũng làm cho hài lòng.

Ông C., 53 tuổi, doanh nhân, Thành Đô: “Người ta nên cho phép báo chí có nhiều tự do hơn. Trong ba mươi năm vừa rồi, với cuộc tăng trưởng kinh tế đã có nhiều thành công thật khó tin. Người dân thật ra là hài lòng. Mọi người đều sống tốt hơn là trước đây. Chính phủ lo sợ điều gì chứ? Lẽ ra họ có thể sử dụng truyền thông để chống tham nhũng. Chính các quan chức tham nhũng không sợ gì hơn là truyền thông. Lúc trước, tôi nghĩ rằng Internet có thể tiếp nhận nhiệm vụ này, nhưng cả ở đó cũng bị kiểm soát và bị ngăn chận quá nhiều. Người ta phải thật là khéo léo mới tránh được các kiểm soát đó. Vì vậy mà Internet không có hiệu ứng mà tôi đã hy vọng ở nó vào lúc ban đầu.”

Bà H., 35 tuổi, tổng biên tập và cùng xuất bản một tờ báo kinh tế, Thượng Hải: “Ở nước ngoài lúc nào người ta cũng nói rằng truyền thông của chúng tôi không có tự do mà do nhà nước định hướng. Điều đó không hoàn toàn đúng, vì cả truyền thông Trung Quốc cũng đang trên đường đi tới tư nhân hóa từ lâu. Hiện giờ, chúng tuân theo các quy luật của thị trường và giải phóng mình dần dần ra khỏi sự kiểm soát của nhà nước. Trong khuôn khổ của chính sách cải cách, người ta cũng làm việc cho một cuộc cải cách truyền thông, và đã có nhiều thử nghiệm khác nhau được thực hiện trong các thành phố khác nhau. Tất nhiên là người ta không được phép kỳ vọng quá nhiều vào một lần. Tất cả đều diễn ra một cách chậm chạp. Nhưng ít ra thì chúng tôi cũng tiến về phía trước. Thế náo đi nữa thì tôi cũng nhìn thấy hy vọng.

Thời hiện nay mang lại cho giới trẻ chúng tôi rất nhiều cơ hội. Tất cả các khả năng có thể đều mở ra đối với tôi. Tôi có thể phát triển mình như tôi muốn.

Tôi sở hữu bốn mươi chín phần trăm tờ báo của tôi và năm mươi mốt phần trăm thuộc về nhà nước. Lợi nhuận cũng được chia tương ứng như thế. Các quy định thật rõ ràng. Tôi có thể làm những gì mà tôi muốn, không ai nói xen vào cả. Tôi quyết định một mình về nội dung, tác giả và nhân viên. Trong khi đó thì tôi còn không phải là đảng viên Đảng Cộng sản nữa. Chúng tôi biết rằng chúng tôi phải hoạt động vì lợi ích của đất nước. Thuộc vào trong đó cũng là biểu lộ sự phê phán xã hội của chúng tôi. Phê phán này phải mang tính xây dựng và không được phép đặt câu hỏi về sự lãnh đạo của Đảng.

Tôi có thể tiếp xúc với các doanh nghiệp và truyền thông nước ngoài theo sự cân nhắc riêng, điều này thời trước là không thể nghĩ đến được. Đã không có được sự tự do này. Ngày nay có nó, và tôi tự do phát triển các dự án của tôi. Tất nhiên là tôi không được phép vi phạm các luật lệ của chúng tôi. Tôi cũng không làm điều đó. Tôi là người yêu nước. Khi tôi ra nước ngoài, tôi tự hiểu mình là một sứ giả của đất nước tôi. Tôi muốn giới thiệu đất nước tôi cho tốt.

Báo của tôi không có tiền tài trợ. Nó phụ thuộc vào thu nhập quảng cáo. Tôi nhận được quảng cáo nhiều chừng nào thì tôi và đội ngũ của tôi thu nhập tốt hơn chừng đó. Độc giả của tôi cần phải yêu báo của tôi. Tôi đấu tranh cho điều đó và cố làm hết sức mình. Tôi cố gắng cùng với đội ngũ của tôi làm việc có hiệu quả và có lợi nhuận. Nhờ chúng tôi mà đã có những sản phẩm trong nước và ngoài nước nào đó đã trở nên nổi tiếng trên thị trường Trung Quốc. Tôi tận hưởng thành công này. Tôi rất thích thú với công việc làm của tôi nhưng tôi cũng đầu tư rất nhiều sức lực và thời gian vào trong tờ báo của tôi. Mặc dù vậy, tôi vẫn cởi mở với những thách thức mới. Tôi tin là tôi sẽ làm được nhiều việc. Tôi không biết tới sợ hãi. Tôi can đảm hơn phần lớn những người khác. Có thể là do tôi lớn lên ở bên bà của tôi ở miền quê, không có quy định và luật lệ. Bạn bè của tôi là những đứa bé trong làng và tôi đã chơi đùa với chúng cả ngày và đã nghịch phá nhiều thứ. Tôi chưa bao giờ có vấn đề trong trường học. Tôi học tương đối tốt, vì tôi hiểu nhanh và có trí nhớ tốt. Bà tôi chưa bao giờ phải lo về bài tập ở nhà của tôi. Khi tôi đến Thượng Hải để học đại học, tôi không chú ý tới đèn giao thông và chạy ngang qua tất cả các con đường, nhưng thông thường ở nông thôn. Các sinh viên khác tí nữa thì đã ngất xỉu khi họ nhìn tôi như thế, và đầu tiên là đã dạy cho tôi những quy tắc cần thiết nhất để bảm đảm sống sót được trong một thành phố lớn như Thượng Hải.

Tôi quen thuộc với cuộc sống ở miền quê, vì cuối cùng thì tôi cũng đã lớn lên ở đó. Vì vậy mà tình trạng ở đó khiến cho tôi lo lắng. Người dân ở làng quê thường bị lừa gạt, khi vấn đề là về đất đai của họ và nhà cửa của họ. Họ không biết tới những quyền lợi của họ, và vì vậy mà họ cũng không tiếp cận được tới những khoản tiền thuộc về họ. Nhưng họ cũng không biết họ có thể chống cự lại một cách có hiệu quả như thế nào. Tôi muốn làm điều gì đó tốt theo hướng này. Tôi là một tín đồ Kitô giáo và nhiều người mà tôi làm việc với họ cũng vậy.  Chúng tôi đã thành lập một hội từ thiện giúp đỡ những đứa bé bị ốm đau ở nông thôn. Chúng tôi cũng có kế hoạch cho các hoạt động tiếp theo nữa.”

(Còn tiếp)

Yu-Chien Kuan (Quan Ngu Khiêm)

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước ở trang Thùng thuốc súng Trung Quốc

Advertisements

6 thoughts on “Về tự do ngôn luận (phần 1)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s