Về tham nhũng và lạm quyền (phần 1)

Tham nhũng và lạm quyền là hai điều quen thuộc từ xưa trong lịch sử Trung Quốc. Chúng đã góp phần làm suy tàn các triều đại và tăng tốc việc chấm dứt nền cộng hòa thứ nhất dưới thời Tưởng Giới Thạch. Ngày nay, chúng đe dọa đất nước này thêm một lần nữa. Trong các thăm dò ý kiến, tham nhũng được hơn tám mươi phần trăm người được hỏi cho là vấn đề lớn nhất của Trung Quốc.

Cái đáng sợ của tham nhũng ngày nay là quy mô. Nó đã bao trùm lên tất cả các lĩnh vực của cuộc sống hàng ngày. Đối với nhiều người, nó đã trở thành bình thường, và tuy vậy tất cả đều phàn nàn về nó. “Tham nhũng là dầu bôi trơn xã hội của chúng tôi”, một doanh nhân ở Tứ Xuyên nói. “Không có nó thì nhiều việc sẽ không chạy. Nó bôi trơn quan hệ giữa các con người, những quan hệ giữa người dân và cơ quan nhà nước, giữa doanh nghiệp và chính phủ. Tất cả đều biết rằng tham nhũng đang làm cho xã hội của chúng ta lâm bệnh. Nhưng rất đáng tiếc là Đảng và chính phủ không có khả năng kìm hãm được nó. Có lẽ chỉ có truyền thông tự do mới có thể làm được việc đó.”

Tham nhũng làm cho những con đường đi trở nên bằng phẳng và ngắn đi. Cái mạng lưới của những mối quan hệ cá nhân rất quan trọng cho Trung Quốc thường tạo điều kiện cho nó. Ranh giới giữa tham nhũng và giúp đỡ bạn bè thường là không rõ ràng.

Phần lớn người Trung Quốc kiên kết tham nhũng với các cải cách kinh tế. Qua đó mà nó mới có khả năng, vì dưới thời Mao thì không có nó, điều này không hoàn toàn đúng.

“Tất cả đều phê phán tham nhũng”, một sinh viên ở Bắc Kinh nói với chúng tôi. “Nhưng Chủ nghĩa Tư bản có hoạt động được mà không có tham nhũng hay không? Không phải là chính hệ thống tư bản mới gây ra thamn hũng hay sao? Làm sao mà giới quan chức có thể đứng yên nhìn những người doanh nhân ngày một giàu lên và chính họ thì không được gì. Chỉ là một việc tất nhiên thôi, khi họ muốn nhét đầy túi.”

Còn có cả những người cũng thấy mặt tốt của tham nhũng nữa, như một phụ nữ làm phim đã về hưu ở Thượng Hải: “Nhiều người phàn nàn về tham nhũng trong đất nước của chúng tôi. Nhưng tôi cũng thấy nó có một lợi thế. Vận tốc mà nền kinh tế của chúng tôi đang phát triển như thế này là chỉ nhờ vào tham nhũng mới có. Cứ lấy ví dụ là việc nộp đơn xin tại các cơ quan nhà nước đi. Để có được một con dấu cho phép xây dựng, trước đây người ta có thể phải chờ tới hai năm. Hối lộ một ít thì người ta sẽ có con dấu đó ngay lập tức.”

Đối với nhiều người thì cưỡng lại tham nhũng khó hơn là cùng làm. Khi trong một nhóm quan chức tất cả đều nhận hối lộ ngoại trừ một người thì người không nhận hối lộ đó sẽ trở thành vấn đề cho những người khác. Nếu tất cả đều cùng làm thì sẽ dễ dàng hơn. Vì vậy mà nó cứ thế mãi. Vì khi tất cả mọi người phải đặt bài của mình xuống bàn thì ai cũng có cái gì đó muốn che dấu.

Cá lớn và cá bé

Một doanh nhân Trung Quốc với quốc tịch Đức sống với vợ và con ở Hamburg, nhưng bay ít nhất hai tháng một lần về Trung Quốc vì công việc kinh doanh. Vì vậy mà ông xin một “thị thực nhập cảnh nhiều lần” có hạn một năm. Lẽ ra, một giấy phép cư trú vô thời hạn, một loại giống như “thẻ xanh”, cho thành phố là quê hương của ông ở Trung Quốc thì thuận tiện hơn cho ông. Như thế thì ông có thể nhập và xuất cảnh tùy thích mà không cần thị thực. “Cha tôi đã hỏi thăm kỹ càng và đã tiếp xúc với nhiều người trong các cơ quan nhà nước tương ứng. ‘Không có vấn đề gì đâu’, cuối cùng ông nói với tôi và đưa cho tôi một tờ đơn. Ông đưa kèm với nó một danh sách tên những người mà tôi cần phải mời đi ăn hay tặng tiền bạc cho họ. Điều này là thông thường và không thể tránh khỏi được, ông nói. ‘Nếu không thì tại sao họ lại phải cấp cho con một giấy phép cư trú cơ chứ?’ Đối với ông thì hết sức là lôgíc, rằng người ta phải trả tiền cho cái quyền mà thật ra là người ta có. Ông đã quen với việc đó, nhưng tôi thì không còn như thế nữa, và vì vậy mà tôi cũng không thích thú với những quy cách vậy. Đơn giản là tôi không thích. Vì thế mà tôi thích cứ tiếp tục vào nước bằng thị thực nhập cảnh.”

Trong một thành phố cỡ trung bình ở tỉnh Chiết Giang, một người phụ nữ trẻ muốn kết hôn và tìm một căn hộ ở thích hợp từ nhiều tuần nay. Một doanh nhân trong ngành xây dựng nghe được, người thường có việc phải gặp cô, vì cô là nhân viên của cơ quan xây dựng. Ngay sau đó, ông nói với cô rằng tình cờ còn có một căn hộ giá rẻ ở một trong số những ngôi nhà do ông mới xây. Nó hoàn toàn tương xứng với sự tưởng tượng của người phụ nữ trẻ đó, ngoại trừ giá. Nó nằm ở khoảng 5000 nhân dân tệ cho một mét vuông. Cô được mua căn hộ với nửa giá. Sao vậy? Cô ngạc nhiên. Do con số cung quá nhiều ở địa phương nên giá tạm thời giảm xuống. Thế là cô mua ngay lập tức. Vẫn còn trong ngày hôm đó, nữ đồng nghiệp của cô nghe được việc đó và tiếp xúc ngay lập tức với người chủ công ty xây dựng đó. Ông cũng tình cờ mà có thể chào mời cô một căn hộ với cùng những điều kiện như vậy. Tốt cho người chủ xây dựng, là chỉ có hai nữ nhân viên đó trong phòng, vì ngay sau đó, giá chính thức cho một mét vuông lại nằm ở 5000 nhân dân tệ. Liệu cả hai người phụ nữ trẻ đó có lần nào sẽ từ chối không cấp giấy phép cho người chủ xây dựng đó không? Hẳn là không.

Một bác sĩ y học truyền thống làm việc trong một bệnh viện quân đội ở tỉnh Giang Tây. Vì vậy mà ông sống với gia đình trong khu phố dành riêng cho người nhà của quân nhân. Ông rất được kính trọng. Bệnh nhân thường vẫn còn tới gặp ông vào lúc chiều tối, để được tư vấn, đặc biệt là những người cao cấp. Vợ của ông rất thích tiếp xúc và thân mật với tất cả mọi người. Trong diễn tiến của những cuộc cải cách, dần dần rồi mọi loại doanh nghiệp cũng lại được cho phép. Cả những việc thật ra là bị cấm, ví dụ như bán dâm, lại trở nên có thể nhờ hối lộ. Ngày nay có hàng trăm ngàn phụ nữ trẻ tuổi làm việc trong ngành nghề này. Là yếu tố kinh tế, mại dâm hiện giờ quá quan trọng để mà người ta hành động thật sự chống lại nó. Có thể nhìn thấy nó ở khắp mọi nơi, nó không cần phải tự dấu nó nữa như ngày trước, khi chính sách cải cách mới bắt đầu.

 Người vợ của ông bác sĩ quan sát thấy có một vài kinh doanh bất hợp pháp diễn ra trong giới quân đội và kiếm được nhiều tiền với mại dâm. Sau đó, bà thuê một vài phòng trong một ngôi nhà khách của quân đội, quyến dụ một vài cô gái từ tỉnh kế cận và tiến hành kinh doanh rất thành công. Tất cả đều hưởng lợi từ đó: ban quản lý ngôi nhà, được bôi trơn tương xứng, cũng như nhân viên ở quầy tiếp tân, môi giới cho những người đàn ông thích thú với việc đó. Không ai quấy rầy người phụ nữ và công việc kinh doanh bất hợp pháp của bà. Quan hệ chặt chẽ của bà với quân đội bảo vệ bà trước những cuộc bố ráp và theo dõi. Vì vậy mà các cô gái cũng rất thích làm việc cho bà. Lầu xanh của bà được cho là an toàn. Việc cảnh sát tiến hành lục soát trong một ngôi nhà khách của quân đội được xem là không có thể. Tức là cũng không sợ bị bắt. Hiện giờ, người phụ nữ đó đã về hưu với một cái đệm tiền thật dễ chịu.

Bất cứ ai có liên quan tới gắn kết điện, khí đốt hay nước đều là người khá giả. Có quán ăn nhanh nào, nhà hàng nào, khách sạn nào mà có thể không cần đến những thứ đó chứ? Và các đường ống được lắp đặt càng nhanh thì càng tốt cho kinh doanh. Một nhân viên của ủy ban hành chánh thành phố, người chịu trách nhiệm gắn kết điện trong một khu phố, nêu ra cho chúng tôi một vài nhà hàng và quán mát xa chân mà chúng tôi có thể để cho người ta phục vụ không mất tiền dưới tên của ông. Ông không thể sử dụng hết tất cả những chiếu cố mà khách hàng của ông cho ông, vì đơn giàn là ông không có thời gian. Người đàn ông đáng thương đó sở hữu nhiều căn hộ và nhà ở mà ông phải quan tâm tới chúng bên cạnh công việc phải hao tổn nhiều công sức của ông.

Ông K., 50 tuổi, nhà sưu tập, Thiên Tân: “Tôi biết nhiều nhân viên trong các cơ quan nhà nước của chúng tôi có con học đại học ở Anh quốc. Ai cũng biết học đại học ở Anh quốc tốn kém cho tới chừng nào. Tôi tự hỏi họ chi tiền cho việc đó bằng cách nào. Từ tiền lương chính thức thì nhiều lắm là họ có thể chi trả cho phòng ở và một ít tiền ăn. Tức là tiền mà họ dùng để gửi con cái ra nước ngoài từ đâu tới?”

Như thể chính ông cũng biết câu trả lời, ông K. thuật lại cho chúng tôi ít lâu sau đó về sự cộng tác của ông với cảnh sát. “Tôi mua lại từ họ những vật thể văn hóa bị tịch thu. Mới đây là một viên đá quý rất có giá trị. Chính thức thì viên đá đó có giá là 50.000 nhân dân tệ. Đối với tất cả các chuyên gia thì đó là một mức đánh giá hết sức thấp. Tôi mua viên đá quý đó với giá chính thức, nhưng trả 250.000 nhân dân tệ. 50.000 nhân dân tệ cho nhà nước, 200.000 nhân dân tệ vào túi của các nhân viên có liên quan tới, và tất cả đều hài lòng. Tôi cũng vậy, vì 250.000 nhân dân tệ là vẫn còn rẻ. Trên thị trường tự do, tôi sẽ nhận được nhiều tiền hơn rất nhiều.”

Thế giới đảo lộn đối với ông Z., 55 tuổi, tổng biên tập ở Bắc Kinh: “Người ta không thể khẳng định rằng không có cố gắng chống lại tham nhũng. Vì tham nhũng mà nhiều người đã bị lôi vào tù. Một vài người còn bị xử tử hình nữa. Nhưng tử hình giúp được gì khi toàn bộ lối suy nghĩ đã thay đổi? Con người bây giờ không còn sợ những hành động tham nhũng nữa, vì giá trị đã thay đổi rồi. Ngày trước, người lính còn không được phép lấy một quả táo của nông dân. Kỷ luật của Quân đội Giải phóng Nhân dân thật là gương mẫu. Ngày nay thì là việc bình thường, khi người ta tặng cho nhân viên nhà nước cái gì đó.”

Một người bạn kể cho chúng tôi nghe về một ngôi làng ở vùng ngoại ô đẹp nhất gần Hàng Châu. Hoàng đế Càn Long (1711 – 1799) đã từng đến thăm nơi đó và đã ca ngợi nó rất nhiều. Người đứng đầu làng là một người đàn ông già, thật ra là đã phải về hưu từ lâu rồi. Mặc dủ vậy người dân vẫn giữ ông lại như là người trưởng làng, không phải vì ông có nhiều khả năng, mà là vì túi của ông đã đầy rồi. Nhờ vào chức vụ của mình mà ông đã có thể làm giàu trên lưng những người dân làng khác, và đã hài lòng với sự giàu có của mình. Nếu bây giờ có một trưởng làng mới thì cuộc chơi hối lộ sẽ lại bắt đầu lại từ đầu. Mỗi một quan chức mới đều dùng chức vụ của mình để thu vào túi riêng của mình trước đã.

“Chúng tôi làm cho đất nước của chúng tôi suy tàn, khi tham nhũng tiếp tục lan tràn đi với vận tốc này”, một doanh nhân 65 tuổi ở Hongkong nói, nhưng vẫn tích cực tham gia vào cuộc chơi. Ông bán nguyên liệu. “Khi tôi bán cho các đối tác kinh doanh Trung Quốc của tôi một đơn vị với giá một trăm dollar Hongkong thì có người nói: hãy ghi gấp đôi vào hóa đơn. Họ trả cho tôi toàn bộ số tiền rồi tôi chuyển số chênh lệch đó vào tài khoản của họ ở nước ngoài hay tới một người họ hàng ở Canada, Úc hay châu Âu. Có người để cho trả tiền mặt và rồi mang nó sang Macau, là điểm rửa được ưa thích nhất trong vùng cho tiền nóng. Ở đó, người ta vào một trong những sòng bạc, đổi một con số lớn tiền nóng thành chip và đánh bạc một ít, có lẽ là thua một ít. Rồi người ta lại đổi chip thành tiền và có thể nói một cách thành thật rằng tiền này có được từ sòng bạc.

Một khả năng khác để rửa tiền là mua trang sức tại các thương hiệu hạng sang quốc tế. Một người quen của tôi đi vào chi nhánh ở Hongkong của một thương hiệu nữ trang hạng sang nổi tiếng với một va ly to đầy tiền và nói rằng ông muốn hoán chuyển thật nhanh toàn bộ số tiền này sang nữ trang. Thế là họ đóng cửa hàng để đếm tiền. Rồi người bạn tôi ra nước ngoài với số nữ trang đã mua được, và lại đổi nó ở tại một chi nhánh đã được thông báo trước của thương hiệu nữ trang đó, chịu mất hai mươi phần trăm. Đó là một vụ kinh doanh có lợi cho cả đôi bên. Người quen của tôi có tiền của ông ở nước ngoài và người bán nữ trang thu về được hai mươi phần trăm.”

Thỉnh thoảng, người nước ngoài sa vào trong các vụ tham nhũng và không nhận ra. Họ được mời sang Trung Quốc, để quảng bá cho việc thực hiện những dự án lớn. Những người khách nước ngoài như vậy rất thích đến, vì người ta chi trả mọi thứ cho họ và có thể là họ còn nhận được cả công tác phí và tiền thù lao cho một diễn văn nữa. Ví dụ như ở Tứ Xuyên, quan chức địa phương muốn các cơ quan tỉnh thông qua việc xây cải tạo một ngôi làng mà chất lượng xây dựng vẫn còn được bảo toàn tốt thành một trung tâm du lịch với hạ tầng cơ sở rộng khắp. Để làm được việc đó, họ tổ chức một hội nghị chuyên đề mà họ mời chuyên gia nước ngoài trong các lĩnh vực bảo vệ di tích và hồi phục phố cũ tới. Các chuyên gia đến, vì cuối cùng thì họ được trả tiền cho chuyến bay và nơi cư ngụ. Phần lớn còn chuẩn bị trước hết sức tốt và trình bày bài nghị luận của họ bằng tiếng Ý, tiếng Anh và trong những thứ tiếng khác, nhưng lại ngạc nhiên là không có ai thông dịch cả. Mãi tới lúc đó họ mới nhận ra rằng họ chỉ là những nhân vật phụ mà thôi. Các cơ quan nhà nước cần phải được gây ấn tượng qua sự quan tâm từ nước ngoài, để họ cấp các giấy phép cần thiết cho cơ quan địa phương và những nhà đầu tư. Không phải là để bảo vệ di tích, mà là vì cuộc kinh doanh lớn.

Yu-Chien Kuan (Quan Ngu Khiêm)

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước ở trang Thùng thuốc súng Trung Quốc

Advertisements

3 thoughts on “Về tham nhũng và lạm quyền (phần 1)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s