“Không có ba mươi năm vừa qua thì tôi chẳng là cái gì cả”

Bà W., 48 tuổi, trưởng phòng, Bắc Kinh: “Có những người chê trách rằng trong Trung Quốc không có tự do ngôn luận. Đó có thể trước hết là các nhà văn và nhà báo mà vài người trong số họ không được phép xuất bản các tác phẩm mang tính phê phán của họ. Tôi không muốn công bố điều gì mang tính phê phán cả. Vì thế mà tôi cũng không cảm thấy thiếu cái tự do đó. Tôi cảm thấy mình rất tự do. Tôi đã được đào tạo tốt trong Trung Quốc, có một công việc được trả lương tốt, có hai căn hộ mà một trong đó tôi cho mướn với giá cao, cho nên việc trả tiền nợ không phải là gánh nặng cho tôi. Tôi đi nước ngoài nhiều, thường là đi công tác, nhưng tôi cũng đi nghỉ mát ở nước ngoài, ít nhất một năm một lần, thường là ở Hoa Kỳ. Tôi không thể tưởng tượng được mình sẽ ra sao nếu như không có chính sách cải cách của Đặng Tiểu Bình. Không có ba mươi năm vừa qua thì tôi chẳng là cái gì cả.”

Trung Quốc những năm 1980
Trung Quốc những năm 1980

Cha của bà là một nhân viên nhà nước cao cấp, người vào lúc cuộc Cách mạng Văn hóa bắt đầu đã bị gọi là “trí thức thối tha” và đã bị đẩy về nông thôn để được cải tạo. Gia đình của bà chỉ qua một đêm là đã bị gọi là gia đình “xấu”.

“Cha của tôi là trưởng phòng nhân sự của cả một cơ quan. Thời đó là việc thông thường, khi các tổ chức nhà nước xây nhà ở cho nhân viên của họ. Vì vậy mà chúng tôi sống trong một khu phố mà phần lớn người dân ở đó thuộc đơn vị lao động của cha tôi. Hàng ngày, láng giềng thường đến gặp ông với nhiều nguyện vọng khác nhau và thường đến thăm chúng tôi sau giờ làm. Họ thường ở lại dùng bữa, việc mà thật ra thì mẹ tôi không thích cho lắm, vì bà cũng đi làm và bên cạnh công việc gia đình nội trợ còn phải chăm sóc cho ba đứa con. Bây giờ, khi cha tôi bị đưa về nông thôn để cải tạo, thì tin đó được lan truyền đi ngay tức khắc trong khu phố. Phần lớn láng giềng xa lánh chúng tôi, và nếu như họ có con thì họ không còn để cho chúng chơi đùa với anh chị em tôi và với tôi nữa. Có những người láng giềng trước kia nịnh bợ cha tôi thì bây giờ bất chợt lại hành hạ chúng tôi. Vài người trở trên nguy hiểm thật sự. Họ thích nhất là giết chết chúng tôi. Trẻ con chúng tôi là thú hoang đối với họ. Anh tôi nhiều lần đã bị đánh gần chết. Chúng tôi phải chia sẻ căn hộ lớn của chúng tôi với những gia đình khác. Chúng tôi dọn vào ở trong một phòng và không có bếp nữa. Bắt đầu từ lúc đó, nơi nấu nướng của chúng tôi là ở trên hành lang và mọi người đều có thể tới đó được. Chúng tôi không nấu trên một cái bếp mà trên một cái lò nhỏ được giữ cho nóng nhờ một loại than bánh. Thời đó tất cả mọi người ở Bắc Kinh đều nấu trên những cái lò như thế. Sáng sáng, mẹ tôi đặt một cái nồi nước lớn lên lò, để lửa đừng tắt mà cứ cháy hồng. Buổi chiều, khi bà về đến nhà thì bà có thể nấu ăn ngay lập tức. Nhưng láng giềng thường đổ nước lên lửa để cho nó tắt đi và mẹ tôi phải cần hơn một giờ đồng hồ để đốt cho nó cháy lại. Thỉnh thoảng, họ quẳng thứ dơ bẩn gì đó vào nồi nước. Họ còn cho con mèo của tôi ăn thuốc độc. Chẳng bao lâu sau đó, mẹ tôi thật sự là bị chứng hoang tưởng bị theo dõi, vì bà luôn sợ người ta sẽ làm hại chúng tôi, con của bà. Vì vậy mà bà rất nhẹ nhỏm khi ông nội của tôi rời ngôi làng trên núi sau khi bà nội tôi qua đời và dọn về ở với chúng tôi trong thành phố. Ông ở nhà cả ngày và trông chừng để không có chuyện gì xảy ra với chúng tôi. Có lần có một người láng giềng cầm dao lao vào phòng của chúng tôi, để giết chết một trong số anh chị em chúng tôi. Người đàn ông này không biết là ông nội tôi thời gian sau này đã về sống với chúng tôi. Ông tôi liền đứng ra chận lại và nói rằng: ‘Nếu anh muốn giết một đứa cháu của tôi thì anh phải giết tôi trước’. Tuy ông là cha của một người ‘trí thức thối tha’, nhưng ông cũng là một nông dân, và thời đó nông dân và công dân được cho là những người chủ đất nước. Làm sao mà người láng giềng đó dám tấn công ông tôi? Thay vì vậy, hắn lại nhanh chóng lui ra.

Trẻ con chúng tôi thường hay dấu mẹ tôi, khi chúng tôi bị những đứa bé khác đánh đập ở bên ngoài vì lý lịch gia đình xấu. Điều đó chỉ khiến cho bà thêm sợ hãi. Lần nào tôi cũng nhìn thấy nét nhẹ nhỏm của bà, khi bà về nhà lúc chiều tối và thấy chúng tôi vẫn an toàn.

Sau cuộc Cách mạng Văn hóa, cha tôi được phục hồi và còn nhận được một chức vụ cao hơn nữa. Bây giờ thì ông cũng có quyền quyết định trong những lần đề bạt thăng cấp và chuyển vị trí công tác, trong lúc phân chia hộ ở đang thiếu thốn, cho phép đi ra nước ngoài và nhiều thứ khác. Giống như lúc trước, người ta tìm cách tiếp cận ông với những thỉnh cầu của họ. Đối với mẹ tôi thì đó là thời gian để thanh toán với những người láng giềng đáng ghét. Bà kể lại cho cha tôi về những lần hạnh hạ và mưu sát chúng tôi. Thế nhưng cha tôi lại không muốn hành động chống lại những người này. Ông có nhiệm vụ phải phân cách giữa việc cá nhân và công vụ, ông nói. Chính sách cực đoan của những năm vừa rồi đã làm đảo lộn tâm tính của con người. Mẹ tôi giận dữ trả lời, rằng tâm tính của họ hoàn toàn không bị đảo lộn đâu mà họ đơn giản là những tội phạm. Nhưng cha tôi không cho bàn luận với ông. Điều đó khiến cho mẹ tôi hết tức sức giận ông. Nhưng vẫn không làm thay đổi được điều đó. Cha tôi chỉ muốn nhìn ra phía trước và không muốn phí phạm một suy nghĩ nào cho quá khứ.

Trong ba mươi năm vừa qua, đất nước đã thay đổi thật nhiều. May mắn là tôi vẫn còn trẻ đủ để có thể được đào tạo và hưởng lợi từ những cuộc cải cách. Trung Quốc phát triển liên tục. Ở khắp nơi đều có thể cảm nhận được xã hội của chúng tôi tích cực cho tới đâu. Tôi không bao giờ cảm nhận được một sự hoạt động như thế ở châu Âu, ở Hoa Kỳ cũng không. Ở đây thì ngày nào cũng qua nhanh như chớp. Có nhiều khả năng và cơ hội không thể tưởng tượng được, không chỉ cho người Trung Quốc, mà cả cho người nước ngoài. Ở Trung Quốc người ta đơn giản là có thể làm và thử nghiệm rất nhiều điều. Tất cả mọi người đều muốn đạt tới một cái gì đó, muốn có một cuộc sống tốt. Chúng tôi hướng tới những người có được tốt hơn, ví dụ như người Âu. Chúng tôi muốn vươn tới mức sống châu Âu.

Tôi làm việc trong một công ty lớn, có một công việc mang nhiều trách nhiệm và được trả lương cao. Nhưng áp lực phải thành công cũng lớn và sức ép về tinh thần thì thường không thể chịu đựng được. Tôi chỉ huy một nhóm mười tám nhân viên. Tôi không được phép sai lầm, vì có những người rất muốn nhận lấy chức vụ của tôi và vì vậy mà quan sát tôi rất kỹ. Tôi độc thân. Tôi phải chiến đấu nếu như tôi muốn giữ mức sống của tôi. Vì vậy mà tôi không được phép đau ốm, và tôi cũng không cho phép tôi được nghỉ ngơi. Tôi thường có cảm giác kiệt quệ. Tuy là công việc của tôi rất thú vị, nhưng không có liên quan gì với cá nhân tôi, với ý thích của tôi cả. Tôi mong muốn làm một cái gì có có ý nghĩa, một cái gì đó phù hợp với cuộc sống của tôi và cho nó có một ý nghĩa. Bây giờ tôi đã 48 tuổi rồi. Thông thường thì một người phụ nữ ở Trung Quốc làm việc tới 55 tuổi. Rồi bà ấy sẽ về hưu. Thỉnh thoảng, tôi tự hỏi làm sao mà tôi có thể chịu đựng cho qua được những năm này. Trước đây, sự biến đổi chưa bao giờ nhanh cho đủ đối với tôi. Hiện giờ thì tôi nhận thấy rằng dần dần rồi tôi không còn có thể chịu được vận tốc đó nữa.”

Yu-Chien Kuan (Quan Ngu Khiêm)

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước ở trang Thùng thuốc súng Trung Quốc

Advertisements

3 thoughts on ““Không có ba mươi năm vừa qua thì tôi chẳng là cái gì cả”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s