Đâu là tinh thần cho một bước ngoặc triệt để?

Klaus Liedtke

Vâng, là như thế đó. Kinh doanh truyền thông trước hết là một cuộc kinh doanh. Tại sao một nhà xuất bản lại phải được lãnh đạo khác với một nhà máy sản xuất đinh vít, ngay cả khi người ta xoay những con ốc vít điều chỉnh xã hội của chúng ta ở trong đó? Ban giám đốc không quan tâm tới điều đó.

Klaus Liedtke mô tả tình trạng hiện giờ trên thị trường báo chí Đức đại khái là như vậy. Nhưng sự xuôi tay phó mặc cho định mệnh toát ra từ lần phân tích giới truyền thông đó đánh lừa. Người đàn ông này đang sôi sục. “Và nếu như biết rằng ngày mai là tận thế thì hôm nay tôi vẫn còn trồng một cây táo nhỏ.” Hầu như không ai tâm niệm câu nói này một cách nghiêm trang như anh. Nhưng việc này hãy nói sau.

“Một trong những vấn đề cơ bản của giới báo chí là ngày càng có ít người sẵn sàng chấp nhận rằng kinh doanh truyền thông không phải chỉ là tính toán lời lỗ”, Liedtke nói. “Đã từ lâu rồi, giới báo chí không còn được hưởng sự trân trọng của xã hội, cái mà nó xứng đáng được hưởng, nó không còn được hiểu là một thành tích văn hóa nữa, cái mà tất cả chúng ta đều có quyền có. Sự kinh tế hóa nghề nghiệp của chúng ta bởi nhiều giám đốc nhà xuất bản, những người chỉ còn phải tự đo mình bằng lợi nhuận trên doanh thu, là nguồn gốc của một sự phát triển sai lầm, cái đã giáng cấp báo chí xuống trở thành một món hàng tiêu thụ. Nhưng người dân có quyền được thông tin, cái đã được ghi nhận trong Luật Cơ bản [Hiến pháp Đức], họ cần thông tin hợp lý, vững chắc, để họ, là công dân trong nền dân chủ của chúng ta, có thể đưa ra những quyết định hợp lý. Và các truyền thông có nhiệm vụ cung cấp những thông tin này. Ngoài ra thì còn ai làm? Đúng ra thì phải tự hiểu, rằng trong loại kinh doanh này phải có các tiêu chuẩn khác. Nhưng khi ngày một nhiều doanh nghiệp truyền thông hoạt động thuần túy chỉ là cơ sở sản sinh lợi nhuận thì chính việc đó dẫn tới một định hướng nhất định trong báo chí. Đó là một sự phát triển mang tính cơ bản mà người ta phải chống lại nó.”

Liedtke nói rằng trong cuộc đời làm việc của anh, hầu như không có thời nào có nhiều kích động và hứng thú như thời hiện giờ. “Tôi còn nhớ những năm tám mươi, thời đó tôi là tổng biên tập của Stern. Vào một ngày đẹp trời nào đó, người xuất bản Schulte-Hillen của chúng tôi tới gặp tôi và nói rằng: ‘Trời ạ, chẳng còn có điều gì xảy ra trên thế giới này cả, thật là phát chán lên được!’ Ông ấy nói đúng đó, thời đó có một vài năm tương đối ít có việc gì xảy ra, trong nước cũng như ngoài nước. Còn ngày nay? Anh nhìn lại năm 2011 đi. Thật khó thể tin được là đã có từng ấy thảm họa, cách mạng, khủng hoảng tài chính, biến động toàn cầu đã xảy ra. Nó phải làm cho nhà báo chúng ta ngứa ngáy tay chân chứ.”

Nhưng rõ ràng không phải là như vậy. Một người xuất bản nổi tiếng như Henri Nannen dưới những điều kiện của ngày nay có còn một cơ hội hay không, để thực hiện ý tưởng của ông ấy về một cách làm báo đầy nhiệt tình, dựa trên điều tra tốt?

“Tôi nghĩ là có đó. Báo chí không chỉ phụ thuộc vào các điều kiện khung cùa nó, mà còn vào những người có can đảm vượt qua các hạn định và dự tính nào đó và làm điều mà họ cho là đúng. Nhưng Nannen đã có thể phát triển cách làm báo của ông ấy trong một thời mà còn chưa bị truyền hình tư nhân cạnh tranh. Các tạp chí thật sự đã trải qua một thời kỳ nở rộ trong những năm sáu mươi, bảy mươi và đầu những năm tám mươi, rồi từ đó liên tục đi xuống.”

Điều này có liên quan gì đến việc một giới độc giả trẻ đã tạo ra những nền thông tin riêng của họ hay không, rằng họ đã cắt đứt liên kết với các giới truyền thông cổ điển và khai thác những lĩnh vực đề tài hoàn toàn mới trong Internet?

“Đó chắc chắn cũng là một nguyên nhân cho việc tại sao kinh doanh truyền thông đang gặp khó khăn”, Liedtke thừa nhận. “Cạnh tranh giữa truyền thông cổ điển và truyền thông mới dẫn tới giảm số phát hành, điều đó là không tranh cãi. Xuất phát từ đó, cộng với mong mỏi muốn lôi ra tối đa những gì còn lại trong kinh doanh cổ điển, là một mối nguy hiểm cho báo chí. Mặc dù vậy, tôi khẳng định là vấn đề này có thể giải quyết được. Nếu như ban giám đốc nhà xuát bản có thể hài lòng với một lợi nhuận trên doanh thu nhất định, và nói rằng không nhất định phải là hai mươi lăm phần trăm, mười phần trăm cũng đủ rồi, và chúng ta đầu tư phần còn lại vào báo chí, nếu thế thì okay, nhưng điều này là trường hợp hiếm trong thời gian này của cực đại hóa lợi nhuận ở khắp nơi. Sự thật, rằng các ban biên tập ngày càng có ít tiền hơn – và hầu như ở khắp mọi nơi đều như thế –, dẫn tới việc ngày cũng còn ít thời gian hơn cho những câu chuyện được điều tra tốt. Ngày nay, một phóng viên phải trình dự tính phí tổn trước khi người ta gửi anh ấy đi. Điều đó cuối cùng thì cũng có ảnh hưởng tới chất lượng của công việc anh ấy. Phải công nhận: không phải lúc nào chất lượng của một bài báo cũng phụ thuộc vào lượng tiền được chi ra. Nhưng thường thì số tiền có giới hạn sẽ dẫn tới kết quả có giới hạn. Điều này đặt ra câu hỏi về những mô hình đài thọ mang tính lựa chọn. Làm sao mà ngày nay tôi còn có thể đài thọ cho một cách làm báo hợp lý, làm báo kiểu cổ điển, điều tra nhiều?”

Klaus Liedtke đã tự trả lời câu hỏi đó. Cùng với các đồng nghiệp từ đài truyền hình Mỹ CNN, anh đã thành lập tổ chức phi lợi nhuận Investigate! mà mục đích của nó là trợ giúp cho báo chí có chất lượng và trao “học bổng” cho các nhà báo, để họ nhờ đó mà có khả năng điều tra không giới hạn về thời gian và tiền bạc. Liedtke đồng thời cũng là chủ tịch của ban giám khảo mà thuộc vào trong đó, ngoài những người khác, là Hans Werner Kilz (cựu tổng biên tập của Süddeutsche Zeitung [Nhật báo Nam Đức]), Andreas Wolfers (lãnh đạo trường Báo chí Henri Nannen) và Peter Klöppel (sếp mảng tin tức của đài truyền hình RTL). Thuộc trong số những nhà tài trợ là nhà sản xuất ô tô Audi và công ty tư vấn doanh nghiệp Roland Berger. “Qua đó, tôi cố gắng giúp thúc đẩy sự việc đi theo đường hướng đúng đắn”, Liedtke giải thích động cơ của anh. “Câu hỏi kia là: Ngày nay, con người quan tâm đến những gì? Việc những mối quan tâm chính của con người thay đổi, việc người ta tiếp cận con người khác với trước đây hai mươi, ba mươi năm, vì vấn đề đã là những vấn đề khác đi, điều đó thì rõ ràng rồi. Và việc các nhà xuất bản phải đối phó với điều đó, và vẫn còn cố cực đại hóa con số phát hành dưới những điều kiện đã mô tả cũng là điều dễ hiểu. Người này thì cố gắng giữ các tiêu chuẩn chất lượng cũ với những phương tiện ít ỏi hơn hay đến càng gần chúng càng tốt, những người khác từ bỏ làm báo có chất lượng và chỉ còn làm những gì mà họ tin rằng đang có nhu cầu, ví dụ như làm báo về người nổi tiếng hay báo lá cải. Tầm thường hóa truyền thông là một hỗn hợp từ nhiều vấn đề khác nhau. Không có một câu trả lời chung để giải quyết các vấn đề đó.”

Nhà khoa học truyền thông người Mỹ Neil Postman (1931 tới 2003) đã cảnh báo từ sớm một sự “tầm thường hóa”, “lá cải hóa” và “ấu trĩ hóa” xã hội bởi các truyền thông, đặc biệt là bởi truyền hình. Tiêu khiển liên tục phá hủy cơ hội tiếp cận một cách hợp lý đến khán giả. Dìm cho con người chết ngạt trong những thông tin và hình ảnh tầm thường không phải là cách thích hợp để mài bén khả năng phán xét của họ. Trong khi xã hội trước đây, chủ yếu do truyền thông in quyết định, đối phó với các nội dung đó bằng cách phê bình, cân nhắc và thảo luận thì, theo Postman, các nội dung nhìn của nền văn hóa bị hình ảnh quyết định của chúng ta hoàn toàn không còn thích hợp để đặt ra câu hỏi hay thảo luận nữa. Nhưng đó lại là tiền đề để cho một nền dân chủ có thể hoạt động được.

Các truyền thông đã đẩy mình ra đứng trước thế giới bên ngoài như một cái lọc. Những đứa con của kỷ nguyên số không còn học hỏi từ trải nghiệm cá nhân nữa, mà là ở những hình ảnh được chụp lại từ hiện thực. Trong không gian ảo của các thập niên tới đây, cuối cùng rồi họ cũng sẽ quên mất, rằng cuộc chiến nào phục vụ cho sự tiêu khiển và cuộc chiến nào thì không. Sai lầm cơ bản ở đây là chúng ta đã nhầm lẫn giữa tích tụ dữ liệu với kiến thức. Các ngân hàng dữ liệu của chúng ta phồng to lên như những con quái vật khổng lồ. Cứ năm năm một lần thì kiến thức thế giới lại tăng gấp đôi. Các cỗ máy truyền thông từ truyền hình, radio, ấn phẩm, mạng máy tính và quảng cáo hàng năm bắn 800 triệu tỉ từ ngữ vào một người tiêu dùng trung bình. Làn đạn liên tục này làm cho đầu óc và trái tim của chúng ta tê liệt đi. Tức là dòng lũ thông tin này không còn dẫn tới sự khai sáng nữa, mà chỉ khiến cho sự cay độc và thờ ơ càng nhiều hơn. Truyền thông in có thể làm những gì, phải làm những gì để chống lại sự phát triển này? Cuộc sống của chúng ta trên hành tinh này đang sắp sửa biến đổi một cách sâu rộng. Những bậc cha mẹ sẽ làm gì khi đứa con của họ đang chạy trên đường cao tốc? Có lẽ họ sẽ to tiếng yêu cầu, nếu không phải là hét lên, đứa con hãy quay trở lại. Nhưng chúng ta là xã hội thì phải đối xử như thế nào? Chúng ta còn không nhận ra được toàn bộ quy mô, vùng đất nguy hiểm mà những đứa con của chúng ta đang đi ở trên đó nữa. Ai có thể vẫn ‘khách quan’, người biết được rằng thế giới đi đi đến đâu? Làm sao mà người đó có thể đứng yên trong vị trí ‘khách quan’ đó mà không buộc sẽ phải có cảm giác ít nhất là phải suy nghĩ lại về cái quan điểm ‘khách quan’ đó?

“Có nhiều đồng nghiệp tin tưởng hết sức chắc chắn vào báo chí cổ điển, đến mức họ không muốn để cho lôi kéo trở thành một nhà hoạt động”, Liedtke trả lời. “Người ta muốn vẫn là người quan sát. Tôi có thể hiểu được điều đó. Ở một mặt thì có những nhà báo không muốn mình là gì khác ngoài là một “người ghi nhận”, tức là người ghi lại những gì đang xảy ra, càng khách quan càng tốt và là một người không muốn bị thúc đẩy bởi một triết lý sống riêng của mình hay bởi một tư tưởng hệ, người đơn giản cứ muốn là một nhà báo cổ điển. Ở mặt kia thì có tuýp “người thực hiện”, người có một niềm tin, một lối sống, một sự tưởng tượng con người phải tổ chức mình như thế nào, và là người đã trở thành nhà báo để tuyên truyền cho chính điều đó. Báo chí đối với người này có một chức năng bắt cầu và bản thân nó không phải là mục đích. Cả hai hướng theo quan điểm của tôi đều có tính chính đáng của nó và đứng bên cạnh nhau với cùng trọng lượng. Đường hướng làm báo này không nên tự cao hơn đường hướng kia. Đi theo đường hướng nào là việc riêng của mỗi một người, chỉ muốn là nhà báo và không hòa nhập vào các sự việc khác, như Hajo Friedrichs có lần đã từng diễn đạt, hay muốn tích cực góp phần làm thay đổi xã hội và trong lúc đó đóng góp qua khả năng làm báo của mình. Mô tả thế giới trong tình trạng khó khăn hiện nay của nó không thuộc vào tường thuật khách quan hay sao? Người ta không nhất định cứ phải trở thành nhà báo vận động để góp phần vào một sự khai sáng rộng khắp. Các nhà báo chính trị hay nhà báo khoa học, những người trân trọng nghề nghiệp của mình, không thể làm gì khác hơn được là chỉ ra những sai lầm đang diễn ra trên hành tinh này.”

Việc có nhiều ban biên tập làm việc rất tốt, việc họ làm tròn nhiệm vụ khai sáng và thông tin của họ, điều đó thì hoàn toàn không còn nghi ngờ gì cả. Nhưng có phải đó cũng là cơ sở lý tưởng cho cách làm báo vận động hay không, cái qua xúc cảm để chỉ ra cho con người thấy được những mối nguy hiểm đang đe dọa chúng ta một cách rõ ràng?

“Tôi hoàn toàn không nghi ngờ gì về tính chính danh của báo chí vận động”, Klaus Liedtke trả lời. “Trong những năm trước đây ở tờ Stern thì hầu như tất cả chúng tôi đều là nhà báo vận động cả, như thế này hay như thế khác, bằng cách là chúng tôi nói chúng tôi muốn có bình quyền cho phụ nữ, chúng tôi muốn bình thường hóa quan hệ với khối phía Đông, chúng tôi muốn chủ động nhắc nhở đến những nỗi đau khổ mà nước Đức đã gây ra cho cho các dân tộc khác.”

Thời đó, tôi đáp trả, còn có đủ thời gian để khởi động những quá trình đó. Ngày nay, chúng ta không còn có thời gian đó nữa, hẳn là rất ít người biết điều đó. Chúng ta cìn chẳng có khả năng tạo ra một đồng thuận về tình hình sự việc nữa. Người ta không thể áp đặt một nhận thức mới cho con người, cánh đồng còn cần phải được cày cấy, nhưng điều đó xảy ra ở đâu?

“Thế này, nó có xảy ra đó, nhưng có lẽ là trong một quy mô không đủ. Tại sao lại như vậy? Từ hai lý do: thứ nhất, vì các tổng biên tập có trách nhiệm hay các sếp xuất bản có trách nhiệm không nhận ra toàn bộ quy mô của vấn đề về sự bóc lột, sự hành hạ hành tinh của chúng ta với những hậu quả thảm khốc của nó cho tất cả chúng ta, hay đơn giản là làm ngơ trước vấn đề đó. Và thứ nhì, vì họ không tin là có thể tạo số phát hành và kiếm tiền với việc đó được. Ở đây thì vòng tròn khép kín, quay trở lại với những gì mà tôi đã nói vào lúc ban đầu. Ở Stern, tôi luôn cố chơi lá bài “xanh”, và cả tôi cũng phải trải nghiệm qua, rằng các số báo sinh thái bán không được tốt. Điều này, với một vài giới hạn, ngày nay vẫn còn như thế. Và vì truyền thông của chúng ta bị thúc đẩy bởi doanh thu nên nhiều người nghĩ rằng không được phép đi trước sự phát triển vì điều này ‘không có lợi’ – trong nghĩa cổ điển của từ ngữ này. Người ta chỉ nhảy lên một làn sóng khi nó đang ở trên đỉnh điểm.”

Trong lưu trữ của tôi vẫn còn một vài số Stern từ những năm tám mươi mà trong các số báo đó các vấn đề về rác thải, ô nhiễm không khí, đốn cây của những khu rừng  mưa được ghi nhận lại trên những loạt ảnh hai mươi trang. Klaus Liedtke hít thở thật sâu. “Đó chính là nhãn hiệu của chúng tôi thời đó.”, anh nói. “Lúc đó, chúng tôi đã kịp thời đặt ngón tay vào đúng vết thương và đã góp phần giúp tạo ra một nhận thức đã làm thay đổi chính trị. Nhìn như thế thì người ta được phép yêu cầu thỉnh thoảng phải đi trước sự việc, ngay cả khi điều đó không lập tức dẫn đến những con số phát hành hay tỷ lệ người xem cao hơn. Nhưng để làm điều đó thì người ta cần những tổng biên tập dũng cảm, bằng cảm giác mà nhận ra được là toàn bộ sự việc sẽ lăn đi theo hướng nào. Và rồi tất nhiên là người ta cần tới những giám đốc nhà xuất bản cùng làm chứ không ngáng chân tổng biên tập theo kiểu: Cái gì thế này? Khắp nơi trong giới xuất bản đều có những người không có mối quan tâm nào khác ngoài tỷ số lợi nhuận trên doanh thu, ngoài báo cáo của quý sắp tới. Hy vọng của tôi là nhận thức sinh thái trong truyền thông tăng lên nhanh hơn là sự khai thác cướp bóc tài nguyên. Nhưng tôi không còn chắc chắn nữa. Không có ở đâu là trở nên tốt hơn cả. Phát hoang rừng mưa tiếp tục diễn ra không bị kìm hãm, các đại dương của chúng ta bị đánh cá quá mức, và không có vẻ là chúng ta sẽ kiểm soát được việc thải CO2. Theo những gì mà chúng ta hiện nay biết được thì hẳn là chúng ta không thể giới hạn sự biến đổi khí hậu ở mức chỉ tăng thêm hai độ Celcius, vẫn còn có thể chịu đựng được. Chúng ta đã thua trận đánh này rồi.”

Mới đây, Münchener Rück như là nhà tái bảo hiểm lớn nhất thế giới đã thông báo rằng tiền đóng bảo hiểm không còn đủ để bù đắp dù cho chỉ là hai phần ba của những phí tổn do thiên tai gây ra. Sự nóng ấm lên của Trái Đất đã bắt đầu làm thay đổi hướng gió rồi. Càng có nhiều năng lượng được bơm vào bầu khí quyển thì cái cỗ máy gió của hành tinh này càng quay nhanh hơn. Các nhà khí tượng học của ngành bảo hiểm cho rằng chỉ còn là một câu hỏi của thời gian, khi nào thì “thảm họa lớn nhất” sẽ xảy ra, cái sẽ làm tiêu tốn hết toàn bộ những dự phòng được trữ lại của các công ty tái bảo hiểm dành cho các thiên tai – trên khắp thế giới là khoảng 160 tỉ dollar – và sẽ làm chấn động các thị trường tài chính. Hầu như bất cứ thông tin nội bộ nào cũng đều có khả năng vượt quá sức chịu đựng của tâm lý một số đông độc giả.

“Rất đúng”, Klaus Liedtke đồng ý. “Ở đây thì các truyền thông có một vấn đề. Họ tuy được phép thông tin một cách tàn bạo, nhưng họ chỉ có thể làm việc đó có liều lượng và không phải trong mỗi một số phát hành. Người ta làm điều này ở đây và ở kia, từ Stern qua Spiegel cho tới Bild, tờ cũng bàn đến các đề tài xanh. Nhưng khi họ liên tục tiếp cận người dân với cây dùi cui xanh thì những người này sẽ chuyển sang tư thế chống cự. Tức là không thể, người ta phải mang đến cho người dân từng khẩu phần một, về tình trạng của Mẹ Trái Đất. Để làm được việc đó thì người ta cần trí tưởng tượng và kiến thức. Là nhà báo, anh phải có ở trước mắt một bức tranh tổng thể. Nhưng có bao nhiêu người thật sự có được nó? Lấy ví dụ cuộc khủng hoảng tài chính. Thật là đáng ngạc nhiên khi tất cả các cỗ máy truyền thông của chúng ta không có khả năng kịp thời nhận ra được vấn đề Hy Lạp. Đề tài này bất thình lình xuất hiện, và mọi người đều ngạc nhiên đến bật ngữa ra. Điều này cũng đúng cho các sự kiện chính trị toàn cầu khác, những cái bất thình lình xuất hiện ra trước chúng ta và trong lúc đó người ta tự hỏi rằng tại sao lại không có ai nhìn thấy trước chúng sẽ đến?  Điều này khiến cho người ta hoài nghi chất lượng của điều tra báo chí. Việc chúng ta bất ngờ trước mùa Xuân Ả Rập năm 2011 chỉ có thể xảy ra vì người ta không biết có những gì đang thật sự xảy ra trong các đất nước đó. Và ngày nay, khi người ta cảm thấy bị bất ngờ trước cuộc khủng hoảng nợ thì thật ra điều đó là phi lý. Lẽ ra người ta đã có thể nhìn thấy nó xảy ra trước đây năm năm rồi. Rằng chúng ta chuyển tất cả mọi thứ vào tài khoản vay nợ của con cái chúng ta, điều này thì người ta đã biết từ ít nhất là từ năm năm nay rồi. Không phải, từ mười năm, từ hai mươi năm nay. Người ta chỉ cần phải đếm một với một mà thôi, về tình trạng khó khăn của hành tinh chúng ta, rồi thì người ta biết rằng chúng ta chỉ còn một khoảng thời gian mười, hai mươi năm, để điều chỉnh lại, để làm tròn trách nhiệm để lại cho con cái của chúng ta một nền tảng dễ chịu cho cuộc sống. Nếu chúng ta không sử dụng những năm tới đây thì chúng ta sẽ là thế hệ đã đẩy hành tinh này đi đến đổ nát.”

Klaus Liedtke ngưng giây lát, như thể anh đang nghĩ về những lời tóm tắt đầy kịch tính của mình. “Vấn đề là”, cuối cùng anh nói, “chúng ta có lẽ không có sự lựa chọn nào khác hơn là tiếp tục nổ lực cố gắng. Mỗi người ở vị trí của người đó. Rất đáng tiếc là không có một tinh thần cho một bước ngoặc xã hội triệt để, cái mà chúng ta đang hết sức cần tới. Tôi không ủng hộ cho một nền độc tài sinh thái, cái mà tất cả chúng ta đều không muốn. Nhưng tôi lo ngại, rằng một ngày nào đó nó nhất định sẽ đến. Nó bị ép buộc bởi sự hiểm nghèo. Những người làm việc trong chính phủ sẽ phải làm những thanh chắn dẫn đường thật cứng rắn, các luật lệ hết sức chặt chẽ để dẫn đến đó. Brecht nói rằng chỉ có thể dạy cho loài người qua cái chết. Nhưng cho tới cái thảm họa lớn tới đây, cái có lẽ là không thể không xảy ra, thì chúng ta không thể làm gì khác hơn là thuyết phục càng nhiều người càng tốt về sự cần thiết của một cung cách sống bền vững. Và là nhà báo thì chúng ta biết cách tiếp cận tới con người, lôi kéo họ, thuyết phục họ mà không để cho họ phải buồn rầu ngay lập tức. Tôi nghĩ là chúng ta có thể chuyển hướng sinh thái kịp thời, nhìn như thế thì tôi lại là một người lạc quan. Câu hỏi chỉ là, chúng ta cần bao mhiêu thảm họa cho tới chừng đó? Tôi tin rằng các cơ chế sống còn của con người hoạt động theo cách là anh ta sẽ dừng lại thêm một lần nữa ở ngay trước vực thẳm. Nhưng tất nhiên là người ta không thể xây dựng các chiến lược chính trị xã hội trên đó. Và tôi mong muốn có một con số đủ lớn các nhà báo lại có thể tự nhìn mình là mũi nhọn của sự khai sáng – như chúng tôi lúc đó trong những năm sáu mươi, bảy mươi, chỉ là lần này thì tiêu điểm là sự bền vững.”

Klaus Liedtke biết rằng sự nghiệp làm báo của anh có nhiều may mắn. Việc anh được phép tiếp nhận chức vụ tổng biên tập của một tạp chí huyền thoại như National Geographic năm 1999 được anh gọi là “một đặc ân khó tin”. Cho tới ngày nay, ba năm sau khi về hưu, anh vẫn còn hào hứng. “Được phép gắn mình với một tờ báo đã đặt ra nhiều tiêu chuẩn báo chí từ hàng trăm năm nay, tờ không phải viết về một cái gì đó, mà là về việc bảo tồn di sản hành tinh của chúng ta và mở rộng tri thức, là một việc hết sức đặc biệt.” Tờ tạp chí được thành lập năm 1888 bởi Natinal Geographic Society mà phương châm hoạt động của hội là tiến hành khai sáng. “Trong các thế kỷ đầu tiên, địa lý và các nền văn hóa khác nhau trên Trái Đất là tiêu điểm”, Liedtke nói. ‘Trong ba mươi năm vừa rồi, hội cảm thấy có trách nhiệm trước hết là bảo tồn di sản văn hóa, sinh học và địa chất của chúng ta. Câu khẩu hiệu mới là: ‘We inspire people to care about the planet!’ Là một trong những quỹ phi lợi nhuận lớn nhất trên thế giới, hội có nhiều kênh truyền thông, những cái được sử dụng để đạt được mục đích của họ. Bên cạnh tạp chí nổi tiếng thế giới thì ở đó trước hết là kênh truyền hình National Geographic, sản xuất phim, nhà xuất bản sách và một trang mạng tuyệt vời. Tất cả đều có một không hai và được kết nối với một mục đích tuyệt diệu, điều đã khích lệ tôi rất nhiều.”

Cho tới ngày nay, Klaus Liedtke vẫn còn cảm nhận được sự khích lệ này. Hiện nay, anh là nhà tư vấn cho hội. “Một phần cơ bản trong công việc của hội là hỗ trợ cho các khoa học gia trẻ tuổi có tiềm năng trở thành những người xuất sắc của ngày mai. Trong tám mươi năm đầu tiên, trước hết là các nhà khám phá đã hưởng được tài trợ. Lần khám phá Bắc Cực đã được tài trợ bởi tiền của hội, cũng như lần khám phá xác chiếc tàu Titanic đã chìm. Ngày nay, hưởng lợi từ tiền của quỹ trước hết là các nhà địa chất học, nhân loại học và sinh học. Đa dạng sinh học là một trong những trọng tâm lớn.” Hiện giờ, Liedtke hãnh diện nói, đã có hơn mười ngàn học bổng được trao cho các nhà khoa học tự nhiên. “Cho tới nay, việc này được tổ chức chỉ từ Washington. Nhưng bây giờ hội đang thành lập một quỹ châu Âu cho các nhà khoa học châu Âu. Tôi đang cùng giúp để thực hiện dự án này.” Người ta sẽ tài trợ cho các công cuộc nghiên cứu được lựa chọn từ hai mươi cho tới một trăm ngàn euro. Trong đó, nhất định phải là nghiên cứu thực địa chứ không phải là các dự án trong phòng thí nghiệm.

Hoạt động mới của anh dường như đang chắp cánh cho Klaus Liedtke. Trong khi đó thì tôi thật không thể hiểu được, anh lấy đâu ra năng lượng cho những nhiệm vụ này. Vì tôi biết là anh còn ngồi trong ban giám đốc của Friends of CMS, một tổ chức con của UNEP, lo bảo vệ những loài thú sống tự do, di cư. Anh cũng có mặt trong hội đồng giám sát của Grid-Arendal, trung tâm thông tin châu Âu của UNEP. Grid-Arendal xử lý, thu thập và lan truyền thông tin về sự đe dọa Bắc Cực và về những vấn đề khoa học trong liên quan tới biến đổi khí hậu. Klaus Liedtke được giao cho nhiệm vụ cơ cấu mới trung tâm thông tin này về mặt kỹ thuật thông tin, và anh đã không cự tuyệt nhiệm vụ này. Cũng như anh đã không từ chối hội đồng giám sát của WWF hay nhiều lời yêu cầu thuyết trình. Trong những bài diễn văn của mình, anh ưu tiên về sự hòa giải giữa kinh tế và sinh thái, và thích nói và nói đầy nhiệt tình về điều đó. Ngay cả khi anh biết rằng loài người “chỉ khôn ngoan ra sau khi bị thiệt hại”, anh vẫn nhìn thấy ánh sáng ở cuối đường hầm: “Nếu tôi nhìn đến tương lai một trăm năm tới đây thì tôi lạc quan, rằng chúng ta sẽ thành công được. Đơn giản, vì những dấu hiệu trên tường ngày càng rõ hơn. Và cả các thông tin ngày càng có nhiều hơn sẽ giúp để ngăn chận được. Sẽ có một làn sóng lớn thứ nhì của nhận thức.”

Luther đã nói như thế nào? “Và nếu như tôi biết được, rằng ngày mai là ngày tận thế, thì tôi vẫn trồng một cây táo nhỏ vào ngày hôm nay.” Klaus Liedtke, dường như là thế, đã trồng cả một đồn điền rồi.

Cuộc trao đổi được tiến hành vào ngày 25 tháng 10 năm 2011

Klaus Liedtke, sinh năm 1944, có một sự nghiệp làm báo rất đặc biệt. Anh là phóng viên chiến tranh và là thông tín viên Tòa Nhà Trắng, dẫn chương trình truyền hình và tác giả sách, nhà xuất bản và tổng biên tập. Anh đã phỏng vấn những người nổi tiếng của thế giới này, từ tổng thống Mỹ cho tới lãnh tụ cách mạng Palestine. Mikhail Gorbachev đã trích dẫn anh trong quyển sách Perestroika của ông. Liedtke đã làm việc hơn hai mươi năm cho báo Stern, sau đó, ngoài những việc khác, đã phát triển tờ tạp chí của Lufthansa và cuối cùng là tổng biên tập của National Geographic. Thêm vào đó, anh là thành viên của Innovation Council thuộc [nhà xuất bản] Gruner + Jahr gần mười năm liền. Liedtke quan tâm nhiều đến các đề tài bảo vệ môi trường, bền vững và “hòa giải giữa kinh tế và sinh thái”. Anh là thành viên ban giám sát của WWF, thành viên ban giám sát của trung tâm môi trường LHQ Âu châu và chủ tịch của nhóm hoạt động theo công ước LHQ về bảo vệ những loài thú di cư. Klaus Liedtke sống ở Hamburg.

Dirk C. Fleck

Phan Ba dịch

Có thể tải về loạt bài phỏng vấn các nhà báo người Đức nổi tiếng này ở trang Tủ sách Phan Ba

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s