Quyền lực thứ tư: Đâu là tinh thần cho một bước ngoặc triệt để? (hết)

Trong lưu trữ của tôi vẫn còn một vài số Stern từ những năm tám mươi mà trong các số báo đó các vấn đề về rác thải, ô nhiễm không khí, đốn cây của những khu rừng  mưa được ghi nhận lại trên những loạt ảnh hai mươi trang. Klaus Liedtke hít thở thật sâu. “Đó chính là nhãn hiệu của chúng tôi thời đó.”, anh nói. “Lúc đó, chúng tôi đã kịp thời đặt ngón tay vào đúng vết thương và đã góp phần giúp tạo ra một nhận thức đã làm thay đổi chính trị. Nhìn như thế thì người ta được phép yêu cầu thỉnh thoảng phải đi trước sự việc, ngay cả khi điều đó không lập tức dẫn đến những con số phát hành hay tỷ lệ người xem cao hơn. Nhưng để làm điều đó thì người ta cần những tổng biên tập dũng cảm, bằng cảm giác mà nhận ra được là toàn bộ sự việc sẽ lăn đi theo hướng nào. Và rồi tất nhiên là người ta cần tới những giám đốc nhà xuất bản cùng làm chứ không ngáng chân tổng biên tập theo kiểu: Cái gì thế này? Khắp nơi trong giới xuất bản đều có những người không có mối quan tâm nào khác ngoài tỷ số lợi nhuận trên doanh thu, ngoài báo cáo của quý sắp tới. Hy vọng của tôi là nhận thức sinh thái trong truyền thông tăng lên nhanh hơn là sự khai thác cướp bóc tài nguyên. Nhưng tôi không còn chắc chắn nữa. Không có ở đâu là trở nên tốt hơn cả. Phát hoang rừng mưa tiếp tục diễn ra không bị kìm hãm, các đại dương của chúng ta bị đánh cá quá mức, và không có vẻ là chúng ta sẽ kiểm soát được việc thải CO2. Theo những gì mà chúng ta hiện nay biết được thì hẳn là chúng ta không thể giới hạn sự biến đổi khí hậu ở mức chỉ tăng thêm hai độ Celcius, vẫn còn có thể chịu đựng được. Chúng ta đã thua trận đánh này rồi.”

Mới đây, Münchener Rück như là nhà tái bảo hiểm lớn nhất thế giới đã thông báo rằng tiền đóng bảo hiểm không còn đủ để bù đắp dù cho chỉ là hai phần ba của những phí tổn do thiên tai gây ra. Sự nóng ấm lên của Trái Đất đã bắt đầu làm thay đổi hướng gió rồi. Càng có nhiều năng lượng được bơm vào bầu khí quyển thì cái cỗ máy gió của hành tinh này càng quay nhanh hơn. Các nhà khí tượng học của ngành bảo hiểm cho rằng chỉ còn là một câu hỏi của thời gian, khi nào thì “thảm họa lớn nhất” sẽ xảy ra, cái sẽ làm tiêu tốn hết toàn bộ những dự phòng được trữ lại của các công ty tái bảo hiểm dành cho các thiên tai – trên khắp thế giới là khoảng 160 tỉ dollar – và sẽ làm chấn động các thị trường tài chính. Hầu như bất cứ thông tin nội bộ nào cũng đều có khả năng vượt quá sức chịu đựng của tâm lý một số đông độc giả.

“Rất đúng”, Klaus Liedtke đồng ý. “Ở đây thì các truyền thông có một vấn đề. Họ tuy được phép thông tin một cách tàn bạo, nhưng họ chỉ có thể làm việc đó có liều lượng và không phải trong mỗi một số phát hành. Người ta làm điều này ở đây và ở kia, từ Stern qua Spiegel cho tới Bild, tờ cũng bàn đến các đề tài xanh. Nhưng khi họ liên tục tiếp cận người dân với cây dùi cui xanh thì những người này sẽ chuyển sang tư thế chống cự. Tức là không thể, người ta phải mang đến cho người dân từng khẩu phần một về tình trạng của Mẹ Trái Đất. Để làm được việc đó thì người ta cần trí tưởng tượng và kiến thức. Là nhà báo, anh phải có ở trước mắt một bức tranh tổng thể. Nhưng có bao nhiêu người thật sự có được nó? Lấy ví dụ cuộc khủng hoảng tài chính. Thật là đáng ngạc nhiên khi tất cả các cỗ máy truyền thông của chúng ta không có khả năng kịp thời nhận ra được vấn đề Hy Lạp. Đề tài này bất thình lình xuất hiện, và mọi người đều ngạc nhiên đến bật ngữa ra. Điều này cũng đúng cho các sự kiện chính trị toàn cầu khác, những cái bất thình lình xuất hiện ra trước chúng ta và trong lúc đó người ta tự hỏi rằng tại sao lại không có ai nhìn thấy trước chúng sẽ đến?  Điều này khiến cho người ta hoài nghi chất lượng của điều tra báo chí. Việc chúng ta bất ngờ trước mùa Xuân Ả Rập năm 2011 chỉ có thể xảy ra vì người ta không biết có những gì đang thật sự xảy ra trong các đất nước đó. Và ngày nay, khi người ta cảm thấy bị bất ngờ trước cuộc khủng hoảng nợ thì thật ra điều đó là phi lý. Lẽ ra người ta đã có thể nhìn thấy nó xảy ra trước đây năm năm rồi. Rằng chúng ta chuyển tất cả mọi thứ vào tài khoản vay nợ của con cái chúng ta, điều này thì người ta đã biết từ ít nhất là từ năm năm nay rồi. Không phải, từ mười năm, từ hai mươi năm nay. Người ta chỉ cần phải đếm một với một mà thôi, về tình trạng khó khăn của hành tinh chúng ta, rồi thì người ta biết rằng chúng ta chỉ còn một khoảng thời gian mười, hai mươi năm, để điều chỉnh lại, để làm tròn trách nhiệm để lại cho con cái của chúng ta một nền tảng dễ chịu cho cuộc sống. Nếu chúng ta không sử dụng những năm tới đây thì chúng ta sẽ là thế hệ đã đẩy hành tinh này đi đến đổ nát.”

Klaus Liedtke ngưng giây lát, như thể anh đang nghĩ về những lời tóm tắt đầy kịch tính của mình. “Vấn đề là”, cuối cùng anh nói, “chúng ta có lẽ không có sự lựa chọn nào khác hơn là tiếp tục nổ lực cố gắng. Mỗi người ở vị trí của người đó. Rất đáng tiếc là không có một tinh thần cho một bước ngoặc xã hội triệt để, cái mà chúng ta đang hết sức cần tới. Tôi không ủng hộ cho một nền độc tài sinh thái, cái mà tất cả chúng ta đều không muốn. Nhưng tôi lo ngại, rằng một ngày nào đó nó nhất định sẽ đến. Nó bị ép buộc bởi sự hiểm nghèo. Những người làm việc trong chính phủ sẽ phải làm những thanh chắn dẫn đường thật cứng rắn, các luật lệ hết sức chặt chẽ để dẫn đến đó. Brecht nói rằng chỉ có thể dạy cho loài người qua cái chết. Nhưng cho tới cái thảm họa lớn tới đây, cái có lẽ là không thể không xảy ra, thì chúng ta không thể làm gì khác hơn là thuyết phục càng nhiều người càng tốt về sự cần thiết của một cung cách sống bền vững. Và là nhà báo thì chúng ta biết cách tiếp cận tới con người, lôi kéo họ, thuyết phục họ mà không để cho họ phải buồn rầu ngay lập tức. Tôi nghĩ là chúng ta có thể chuyển hướng sinh thái kịp thời, nhìn như thế thì tôi lại là một người lạc quan. Câu hỏi chỉ là, chúng ta cần bao mhiêu thảm họa cho tới chừng đó? Tôi tin rằng các cơ chế sống còn của con người hoạt động theo cách là anh ta sẽ dừng lại thêm một lần nữa ở ngay trước vực thẳm. Nhưng tất nhiên là người ta không thể xây dựng các chiến lược chính trị xã hội trên đó. Và tôi mong muốn có một con số đủ lớn các nhà báo lại có thể tự nhìn mình là mũi nhọn của sự khai sáng – như chúng tôi lúc đó trong những năm sáu mươi, bảy mươi, chỉ là lần này thì tiêu điểm là sự bền vững.”

Klaus Liedtke biết rằng sự nghiệp làm báo của anh có nhiều may mắn. Việc anh được phép tiếp nhận chức vụ tổng biên tập của một tạp chí huyền thoại như National Geographic năm 1999 được anh gọi là “một đặc ân khó tin”. Cho tới ngày nay, ba năm sau khi về hưu, anh vẫn còn hào hứng. “Được phép gắn mình với một tờ báo đã đặt ra nhiều tiêu chuẩn báo chí từ hàng trăm năm nay, tờ không phải viết về một cái gì đó, mà là về việc bảo tồn di sản hành tinh của chúng ta và mở rộng tri thức, là một việc hết sức đặc biệt.” Tờ tạp chí được thành lập năm 1888 bởi Natinal Geographic Society mà phương châm hoạt động của hội là tiến hành khai sáng. “Trong các thế kỷ đầu tiên, địa lý và các nền văn hóa khác nhau trên Trái Đất là tiêu điểm”, Liedtke nói. ‘Trong ba mươi năm vừa rồi, hội cảm thấy có trách nhiệm trước hết là bảo tồn di sản văn hóa, sinh học và địa chất của chúng ta. Câu khẩu hiệu mới là: ‘We inspire people to care about the planet!’ Là một trong những quỹ phi lợi nhuận lớn nhất trên thế giới, hội có nhiều kênh truyền thông, những cái được sử dụng để đạt được mục đích của họ. Bên cạnh tạp chí nổi tiếng thế giới thì ở đó trước hết là kênh truyền hình National Geographic, sản xuất phim, nhà xuất bản sách và một trang mạng tuyệt vời. Tất cả đều có một không hai và được kết nối với một mục đích tuyệt diệu, điều đã khích lệ tôi rất nhiều.”

Cho tới ngày nay, Klaus Liedtke vẫn còn cảm nhận được sự khích lệ này. Hiện nay, anh là nhà tư vấn cho hội. “Một phần cơ bản trong công việc của hội là hỗ trợ cho các khoa học gia trẻ tuổi có tiềm năng trở thành những người xuất sắc của ngày mai. Trong tám mươi năm đầu tiên, trước hết là các nhà khám phá đã hưởng được tài trợ. Lần khám phá Bắc Cực đã được tài trợ bởi tiền của hội, cũng như lần khám phá xác chiếc tàu Titanic đã chìm. Ngày nay, hưởng lợi từ tiền của quỹ trước hết là các nhà địa chất học, nhân loại học và sinh học. Đa dạng sinh học là một trong những trọng tâm lớn.” Hiện giờ, Liedtke hãnh diện nói, đã có hơn mười ngàn học bổng được trao cho các nhà khoa học tự nhiên. “Cho tới nay, việc này được tổ chức chỉ từ Washington. Nhưng bây giờ hội đang thành lập một quỹ châu Âu cho các nhà khoa học châu Âu. Tôi đang cùng giúp để thực hiện dự án này.” Người ta sẽ tài trợ cho các công cuộc nghiên cứu được lựa chọn từ hai mươi cho tới một trăm ngàn euro. Trong đó, nhất định phải là nghiên cứu thực địa chứ không phải là các dự án trong phòng thí nghiệm.

Hoạt động mới của anh dường như đang chắp cánh cho Klaus Liedtke. Trong khi đó thì tôi thật không thể hiểu được, anh lấy đâu ra năng lượng cho những nhiệm vụ này. Vì tôi biết là anh còn ngồi trong ban giám đốc của Friends of CMS, một tổ chức con của UNEP, lo bảo vệ những loài thú sống tự do, di cư. Anh cũng có mặt trong hội đồng giám sát của Grid-Arendal, trung tâm thông tin châu Âu của UNEP. Grid-Arendal xử lý, thu thập và lan truyền thông tin về sự đe dọa Bắc Cực và về những vấn đề khoa học trong liên quan tới biến đổi khí hậu. Klaus Liedtke được giao cho nhiệm vụ cơ cấu mới trung tâm thông tin này về mặt kỹ thuật thông tin, và anh đã không cự tuyệt nhiệm vụ này. Cũng như anh đã không từ chối hội đồng giám sát của WWF hay nhiều lời yêu cầu thuyết trình. Trong những bài diễn văn của mình, anh ưu tiên về sự hòa giải giữa kinh tế và sinh thái, và thích nói và nói đầy nhiệt tình về điều đó. Ngay cả khi anh biết rằng loài người “chỉ khôn ngoan ra sau khi bị thiệt hại”, anh vẫn nhìn thấy ánh sáng ở cuối đường hầm: “Nếu tôi nhìn đến tương lai một trăm năm tới đây thì tôi lạc quan, rằng chúng ta sẽ thành công được. Đơn giản, vì những dấu hiệu trên tường ngày càng rõ hơn. Và cả các thông tin ngày càng có nhiều hơn sẽ giúp để ngăn chận được. Sẽ có một làn sóng lớn thứ nhì của nhận thức.”

Luther đã nói như thế nào? “Và nếu như tôi biết được, rằng ngày mai là ngày tận thế, thì tôi vẫn trồng một cây táo nhỏ vào ngày hôm nay.” Klaus Liedtke, dường như là thế, đã trồng cả một đồn điền rồi.

Cuộc trao đổi được tiến hành vào ngày 25 tháng 10 năm 2011

Klaus Liedtke, sinh năm 1944, có một sự nghiệp làm báo rất đặc biệt. Anh là phóng viên chiến tranh và là thông tín viên Tòa Nhà Trắng, dẫn chương trình truyền hình và tác giả sách, nhà xuất bản và tổng biên tập. Anh đã phỏng vấn những người nổi tiếng của thế giới này, từ tổng thống Mỹ cho tới lãnh tụ cách mạng Palestine. Mikhail Gorbachev đã trích dẫn anh trong quyển sách Perestroika của ông. Liedtke đã làm việc hơn hai mươi năm cho báo Stern, sau đó, ngoài những việc khác, đã phát triển tờ tạp chí của Lufthansa và cuối cùng là tổng biên tập của National Geographic. Thêm vào đó, anh là thành viên của Innovation Council thuộc [nhà xuất bản] Gruner + Jahr gần mười năm liền. Liedtke quan tâm nhiều đến các đề tài bảo vệ môi trường, bền vững và “hòa giải giữa kinh tế và sinh thái”. Anh là thành viên ban giám sát của WWF, thành viên ban giám sát của trung tâm môi trường LHQ Âu châu và chủ tịch của nhóm hoạt động theo công ước LHQ về bảo vệ những loài thú di cư. Klaus Liedtke sống ở Hamburg.

Dirk C. Fleck

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước trên trang Quyền lực thứ tư

Advertisements

4 thoughts on “Quyền lực thứ tư: Đâu là tinh thần cho một bước ngoặc triệt để? (hết)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s