Quyền lực thứ tư: Lớp mỡ của những kẻ tầm thường (hết)

Bây giờ thì trong cạnh tranh của truyền thông cũng có cùng những quy luật đó như trong nền kinh tế tự do. Mỗi người đều tìm một đặc điểm riêng, tìm một ‘lợi thế từ chỗ đứng’. Số người, đối diện với tình thế tiến thoái lưỡng nan này đã đi tìm những khả năng giải quyết mang tính lựa chọn khác, đang tăng lên hết sức nhanh chóng. Tại sao các truyền thông lại không nắm lấy cơ hội này? Tại sao lại không có ai có can đảm để nắm lấy ‘lợi thế chỗ đứng này’? Nhà tâm lý xã hội học Harald Welzer nói rằng chúng ta phải chuyển từ quan điểm chịu đựng đau khổ sang câu khẩu hiệu: “Chúng ta có thể làm được những việc tuyệt vời nhất!” Toàn bộ thông tin về bền vững trong những ngày này chỉ là một phần của một vở kịch ảo tưởng lớn. Nó lúc nào cũng xuất hiện ở thể giả định: chúng ta có thể, chúng ta cần nên, chúng ta bây giờ lẽ ra là phải. Nhưng không ai thật sự tin rằng chúng ta sẽ rời bỏ thể giả định. Vì thế mà Welzer kêu gọi hãy tiến hành một loạt các thử nghiệm mô hình thực tiễn, và là ở những vùng khác nhau. Chỉ như thế mới có thể mang lại bằng chứng, rằng hẳn là có thể bứt phá ra khỏi cái hệ thống đang tồn tại.

Jochen Schildt cười cực nhọc. “Người ta chỉ tạo xì căng đan với nhiều mô hình mang tính lựa chọn khác thôi”, anh nói, “qua đó không làm gì được đâu. Sự tầm thường đang cai trị chúng ta, và lớp mỡ của những kẻ tầm thường thì đơn giản là quá dầy. Những người có tư tưởng khác lạ lập tức bị đẩy ngay ra rìa. Để chia sẻ viễn tưởng của họ, hay còn thúc đẩy nó nữa, thì những người mang tư tưởng đó phải tự giải phóng họ ra khỏi cái lưới của xu thế chủ đạo. Họ giẫy giụa vô hiệu quả trong cái lưới đó, vì đơn giản là họ thiếu sức mạnh tinh thần. Để làm chuyển động được một cái gì đó, những người này cần một phần lớn người dân ủng hộ họ, cần tới Allied Forces, để diễn tả theo lối quân sự. Ngoài ra thì nhà báo và chính khách cũng không cách xa nhau lắm trong sự tầm thường của họ, thỉnh thoảng tôi còn thấy họ có thể thay thế lẫn nhau được. Khi sự tầm thường cầm quyền và cai quản, khi chín mươi lăm phần trăm năng lượng chảy vào cai quản thì hầu như chẳng còn lại gì, nhất là cho các thử nghiệm mô hình mang tính lựa chọn khác.”

Tôi nhắc lại, rằng Hamburg trong năm 2011 đã được phép tự gọi mình là thủ đô môi trường của châu Âu. Tại sao báo chí lại không nắm lấy cơ hội đó để thảo luận về các lợi thế của một quy hoạch đô thị mang định hướng sinh thái?

“Rất đơn giản”, Schildt trả lời, “vì sức ì trong xã hội của chúng ta hết sức to lớn. Ở Đức, chúng ta vẫn còn sống trên một hòn đảo thịnh vượng còn đang hoạt động, áp lực của sự khổ cực vẫn còn xa mới cao như ở những nơi khác trên thế giới. Một lý do khác là làm chính trị thì hiện nay không còn đặc biệt hấp dẫn nữa. Cả từ những lý do về tài chính. Ở bình diện địa phương cũng như trên bình diện liên bang hầu như chỉ có sự trung bình chen chúc với nhau thôi. Một đất nước mà không có khả năng đưa những người tài năng và nhiệt tình vào trong Quốc Hội thì sống nguy hiểm. Điều đó cũng đúng cho giới truyền thông. Nếu như làm việc trong giới truyền thông không còn hấp dẫn nữa thì nhận thức cần thiết đó cần phải tới từ đâu, để đối phó một cách thích hợp với các thách thức của thời đại?”

Nếu như phân tích này đúng, nếu như sức ì trong giới truyền thông và chính trị thật sự rõ ràng như diễn đạt, thì rồi  chúng ta đi đến đâu, hậu quả từ đó là những gì? Có phải thật sự là cần tới một cuộc cách mạng từ ở dưới không, tiềm năng căm phẫn đang lên men ở dưới bề mặt phải cô lại thành một vụ nổ để mà có một cái gì đó mới chuyển động?

“Nước Đức đã có lần có một phong trào đối lập đứng ngoài Quốc Hội, APO”, Schildt trả lời. “Sau đó nó đã phân rã ra thành nhiều phái, thành [tổ chức khủng bố Phái Hồng Quân] RAF và thành những người đã tiến hành cuộc trường chinh đi qua các thể chế. Nhưng những người này phần lớn cũng đã thất bại ở cái lớp mỡ của xu thế chính. Cũng xin nói thêm là APO không phải là một phong trào lớn, nó là một phong trào sinh viên, cái mà ngày nay người ta hay thích tôn vinh nó. Nó không có cây cầu nào nối sang với nhân viên và công nhân. Anh nói đúng, có lẽ ngày nay phải cần tới một vụ nổ, để chúng ta cuối cùng rồi mới thức tỉnh. Những ai chỉ tự xoay quanh mình thì phải cần đến một sự lay động như vậy, chắc là không thể khác được.” Rằng việc đó có thể dẫn tới những tình trạng giống như nội chiến, rất khó có thể kiểm soát được về mặt trật tự chính trị, điều đó thì Jochen Schildt cũng biết. “Nhưng rõ ràng là chỉ có một cái gì đó giống như thế mới có khả năng dẫn tới những thay đổi về cơ bản. Có muốn có nó hay không thì cũng thế. Cũng có thể là sẽ có những gì đó tốt đẹp xuất hiện ra từ những lần bùng nổ như vậy. Chứ cứ loay hoay tháo gỡ như cho tới nay thì dù thế nào đi chăng nữa cũng không được. Rất thú vị trong mối liên quan này là những gì hiện đang xảy ra ở Israel. Ở đó, đường phố đang tăng cường áp lực lên các chính phủ ở Hoa Kỳ, châu Âu hay trong các quốc gia Ả Rập. Tôi thấy sự bùng phát này có nhiều tích cực.”

Người đối thoại với tôi ngưng nói trong giây lát. “Mặc dù chúng ta giàu có đến như thế”, anh nói tiếp, “mặc dù chúng ta có kiến thức nhiều đến như thế, mặc dù có nhiều mô hình nằm ở trên bàn đến như thế, chính trị vẫn còn khuấy động cái sai lầm. Tuy một phần biết là có cái tốt hơn, nhưng thường thì không biết gì, đó mới chính là cái tai hại. Phần lớn những nhà hoạt động trong giới chính trị và truyền thông đều hành động từ sự bất lực, chẳng có liên quan gì đến những điều đang cần thiết, vì họ thật sự là không biết gì cả. Người dân cảm nhận được điều đó, họ cảm nhận được, ở đó là sự bất lực, sự ngu dốt, sự bất tài. Họ không thể phát biểu cho chính xác được, họ cũng không biết tốt hơn, nhưng đó là cảm giác cơ bản ở nhiều người. Rất đáng tiếc là các đảng phái trong Quốc Hội liên bang không có khả năng để tiếp nhận cái cảm giác đó. Có khả năng làm việc đó là một vài tổ chức phi chính phủ hay vài nhà báo riêng lẻ mà chúng ta đã nói về họ. Nhưng cũng không phải là bây giờ thì giới truyền thông đang tung ra những tràng pháo hoa của ý tưởng mới, làm một cái gì đó sâu sắc chống lại, điều đó thì đáng tiếc là giới truyền thông không làm.”

Ngoại trừ Internet, ở đây thì anh đồng ý với tôi. Trong những năm vừa qua, World Wide Web đã phát triển thành công cụ của một phong trào chống đối ở khắp nơi trên thế giới. Những thông tin, hình ảnh và video được truyền đi trong các diễn đàn và blog liên kết con người lại với nhau và ủng hộ cho cảm giác đoàn kết của họ. Social Media khiến cho người ta thích thú. Mang sự căm phẫn vào mạng khiến cho người ta thích thú. Ai trong vòng vài giây có thể cho một giới khán già quốc tế xem được cảnh công an dùng bạo lực đàn áp một cuộc biểu tình với camera của chiếc điện thoại di động, người đó có cảm giác mình mạnh. Thế hệ Internet đã từ lâu không còn cần phải dựa vào sự giúp đỡ của giới truyền thông cổ điển nữa. Điều đó đã tương đối hóa tầm quan trọng của nó đi rất nhiều. Và điều này là tốt, như Jochen Schildt thấy. “Và không phải là chỉ có giới trẻ mới sử dụng Internet theo cách này đâu”, anh nói. “Một phần đang tăng lên của thế hệ già hơn ít nhất là cũng đang quan tâm giống như thế tới một biến đổi xã hội. Tôi không có ý nói tới cách mạng, tôi nói về sự phản đối và về sự chống đối, cái cũng có thể mang cả những người già hơn xuống đường phố.”

Các quy định cuộc chơi của nền dân chủ nghị viện hiện giờ đã bị người dân đào rỗng, như cuộc bầu cử chính quyền địa phương ở Island năm 2009 cho thấy, nơi diễn viên hài Jón Gunnar Kristinsson được bầu làm thị trưởng của thủ đô Reykjavík. Với một chương trình thật ra là một sự chế nhạo cung cách hoạt động chính trị thông thường. Ông Kristinsson 43 tuổi yêu cầu, ngoài những điều khác, rằng tham nhũng trong tương lai phải được tiến hành một cách minh bạch. Thế là ông có ngay chức vụ đó.

Jochen Schildt cười to. Chúng tôi hút với nhau điếu thuốc lá cuối cùng. Lúc từ giã, anh ấy tặng cho tôi số vừa mới in xong của Greenpeace Magazin mà trong đó có một bài phóng sự dài chín trang với tựa đề “Hút thuốc lá là phá hủy môi trường”. Nhưng bây giờ thì chúng tôi không nói về điều đó.

Cuộc trao đổi được tiến hành vào ngày 2 tháng 10 năm 2011

Jochen Schildt sinh năm 1945, học nghề báo tại Kieler Nachrichten, từ đó chuyển sang Deutsche Presse Agentur (dpa), nơi anh chuyên về Cận Đông và châu Phi. Sau đó, anh là phóng viên radio cho [đài phát thanh và truyền hình nhà nước] ARD, trước khi gia nhập đội ngũ của chương trình Tagesschau [của ARD]. Chặn đường kế tiếp của anh là studio của ARD ở Nairobi, nơi anh làm việc như là thông tín viên nước ngoài. Năm 1979, anh trở về Hamburg và gia nhập ban biên tập của chương trình Tagesthemen. Sau vụ xì căng đan quanh những quyển nhật ký Hitlet (1983), Schildt cùng với nhiều người trong giới truyền hình chuyển sang tạp chí Stern, nơi anh lãnh đạo mảng nước ngoài. Năm 1995 anh rời Stern và trở thành giám đốc và tổng biên tập của Greenpeace Magazin, tạp chí duy nhất của Đức, anh nhấn mạnh như thế, hoạt động mà không cần quảng cáo và không có tài trợ từ Greenpeace.

Dirk C. Fleck

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước trên trang Quyền lực thứ tư

Advertisements

3 thoughts on “Quyền lực thứ tư: Lớp mỡ của những kẻ tầm thường (hết)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s