Quyền lực thứ tư: Trong cuộc đấu tranh giữa trực tuyến và ấn phẩm (hết)

Giovanni di Lorenzo đánh giá truyền thông Đức như thế nào trong so sánh quốc tế? ‘Hệ thống Murdoch’, như phóng viên tờ Guardian phát hiện trong mùa Hè 2011, có thể có trong nước Đức không? Lúc đó, Heribert Prantl viết trong tờ Süddeutsche Zeitung [Nhật báo Nam Đức]: “Bây giờ thì đã thấy rõ điều đáng sợ, là có một quyền lực thứ tư thành hình trên ba quyền lực nhà nước của nền dân chủ Anh, cái rõ ràng là không thể tấn công được, và vô hiệu hóa hệ thống kinh điển của checks and balance, của kiểm soát lẫn nhau và cân bằng. Dưới ô dù của những tờ báo và đài phát thanh truyền hình của Murdoch, giới tinh hoa chính trị Anh quốc đã tan chảy thành một tập hợp của những kẻ triều thần ngoan ngoãn, những người tranh giành nhau sự chiếu cố của con người có nhiều ảnh hưởng trong giới truyền thông đó; tầng lớp nắm giữ quyền lực đã thống nhất trong mục đích, thắng trò chơi giành quyền lực nhờ vào sự giúp đỡ của tập đoàn truyền thông đó.”

“Tôi đánh giá cao giới báo chí Đức, Givanni di Lorenzo nói. “Họ độc lập, họ có một chất lượng cao và ngoài ra vẫn còn có những nhà xuất bản thật sự chứ không phải là các tập đoàn công nghiệp điều khiển các tờ báo. Bảo vệ hệ thống truyền thông của chúng ta và các giới truyền thông mà chúng ta đang có là một điều đáng làm. Không phải cuối cùng bởi vì người ta đọc những truyền thông này và trả tiền cho việc đó. Cả truyền hình của chúng ta cũng hết sức dễ chịu khi so với các nước khác mà tôi biết rõ. Chúng ta có các truyền thông tự do nhất đã từng có trong nước Đức. Vì vậy mà thỉnh thoảng tôi lại càng ngạc nhiên hơn về sự tuân thủ đang chiếm chỗ trong giới nhà báo. Ngoài ra tôi cũng không thích giọng nói đạo đức cao ngạo của một vài tờ ví dụ như trong vụ Wulff. Ai cư xử giống như một người sùng đạo thì lại càng dễ bị lên án là có lòng tin mù quáng. Nhưng để trở về với câu hỏi của anh: Tôi khó có thể tưởng tượng được những sự thái quá đó của nước Anh cho nước Đức. Nhưng tôi đã bỏ thói quen tưởng tượng ra một cái gì đó, tôi đã bị bất ngờ quá nhiều lần rồi. Ví dụ như tình trạng trong hội đồng công nhân của VW. Nếu như tôi nhìn thấy những điều đó trong phim thì chắc tôi đã nghĩ rằng đó là một sự cường điệu hóa lố bịch kiểu hài kịch, tức là đừng nên xem trọng nó.”

Một nhiệm vụ cơ bản của truyền thông là quan sát, mô tả và phân tích các trạng thái xã hội. Theo ý của anh, điều đó chỉ có thể khi làm báo có chất lượng cao. Giovanni di Lorenzo là một nhà đấu tranh đầy nhiệt tình cho cách làm báo chất lượng cao. Và của ấn phẩm. Anh biết rằng từ một vài năm nay, ngành truyền thông đang nằm trong một sự biến đổi hết sức to lớn. “Internet không chỉ làm thay đổi cung mà cả cầu nữa”, anh nói. “Từ ít lâu nay đã có thêm các thiết bị thu nhận kỹ thuật số. Những cái hộp di động kỳ diệu đó đặt ra cùng một câu hỏi cơ bản như Internet trước đây vài năm. Liệu các nhà xuất bản có thể kiếm tiền được với chúng hay không, và như thế nào là điều vẫn còn chưa rõ. Tất cả chúng tôi đều tin vào đó, chúng tôi hy vọng vào đó. Nhưng mặc dù ứng dụng của Zeit cực kỳ tốt và chúng tôi không còn muốn từ bỏ nó nữa thì tôi phải nói rằng niềm tin vào iPad của tôi được trộn lẫn với một phần nghi ngại. Và bởi vì hầu như không có một tiên đoán nào do những người được xem là chuyên gia trong ngành đưa ra trong vòng mười năm qua là đúng cả. Ví dụ như tương lai của ấn phẩm. Tôi không biết anh như thế nào, nhưng tôi có ấn tượng, rằng ở nước Đức và nơi khác, người ta từ lâu đã cho rằng ấn phẩm sẽ chết dần. Tôi không đồng ý với quan điểm đó. Cả khi nó được những người đại diện cho ngành của chúng ta tuyên truyền thì tôi cũng cho là nó có hại cho kinh doanh.”

Các kịch bản suy tàn tất nhiên bao giờ cũng gắn kết chặt chẽ với quyền lợi kinh tế, di Lorenzo nói. “Nhưng chúng cũng là sự thể hiện của một cuộc đấu tranh giữa truyền thông số và tương tự. Có hai cánh cứng rắn đứng đối lập với nhau:ở một mặt là các nhà tư tưởng của trực tuyến, viết một thông điệp đấu tranh cách mạng lên ngọn cờ. Họ khinh thường giới quý tộc giấy kiêu ngạo, và cương lĩnh của họ là: Số đông thông minh hơn cá nhân! Thông điệp của các tông đồ ấn phẩm mang vẻ bảo thủ hơn, nhưng trong động cơ thúc đẩy tinh hoa của nó thì cũng không kém cực đoan: Chúng ta phải cứu lấy những giá trị của thế giới tương tự trước sự nông cạn hóa của thế giới số và trước đám đông người dùng hỗn độn, không có gì vượt qua được sáng tạo của cá nhân và sự sâu sắc!”

Người đối thoại với tôi mỉm cười. “Bản thân tôi nghĩ rằng sự phân cực này hơi xa rời thực tế”, anh nhận xét. “Làm sao mà quay trược trở lại sự phát triển của Internet được nữa. Nhưng cũng tự phụ và sai lầm, khi người ta quả quyết rằng trong thế giới số nói chung là không có báo chí đứng đắn, phê phán. Tức là chúng ta đừng nên phân biệt ấn phẩm và trực tuyến một cách chung chung như vậy, mà đơn giản là ở đó cũng như ở đây nên phân biệt giữa báo chí tốt và báo chí xấu, giữa những bài có ích và bài có hại.”

Di Lorenzo biết rằng ngày nay hai phần ba người đọc báo đã trực tuyến. Anh cũng biết rằng ngày càng có nhiều doanh thu quảng cáo chảy vào Internet. Nó có ý nghĩa gì cho tương lai của báo chí, điều đó thì anh không biết. “Vì thế mà tôi chỉ còn lại một cương lĩnh cá nhân: tôi tin vào tương lai của ấn phẩm. Vào tương lai của những tờ báo như SZ, FAZ hay Zeit; vào những tạp chí như Spiegel, Stern, BrigitteGeo; vào sách phi hư cấu và văn chương được in ra. Tôi tin rằng sẽ là một mất mát hết sức lớn lao cho tất cả chúng ta nếu như chỉ một trong các loại này có vấn đề trong sống còn!”

Di Lorenzo nhấn mạnh, rằng các nhà xuất bản vẫn còn đạt một phần lớn doanh thu qua truyền thông in. “Ấn phẩm tạo nền tảng cho tất cả những gì gầy dựng nên thanh danh của một nhà xuất bản. Năm vừa rồi đã mang lại lợi nhuận kỷ lục cho phần lớn các nhà xuất bản, có cho tới bốn mươi phần trăm. Tôi không biết anh thì thế nào, nhưng tôi có ấn tượng, rằng chính trong thời khủng hoảng con người lại càng muốn có được định hướng, chỗ dựa và sự bền vững. Họ muốn có những bài viết ngăn chận dòng lũ tin tức hàng ngày, bằng cách là chúng đưa ra những nguyên nhân sâu xa và phân tích. Để nói bằng hình ảnh: báo chí trong tương lai không phải là dòng sông, chúng là bờ sông.”

Vòng tròn khép kín lại ở đây. Chỉ báo chí có chất lượng cao mới có thể đưa ra định hướng. Vì vậy mà hiện tượng đó đối với Giovanni di Lorenzo lại càng dễ hiểu hơn, cái có thể quan sát được tại những tờ báo địa phương. Anh đã lãnh đạo tờ Tagesspiegel ở Berlin nhiều năm trời và cố đưa cho nó một gương mặt không thể nhầm lẫn được. “Nhưng khi người ta đánh giá cao báo chí địa phương như tôi thì thật là đau lòng khi nhìn thấy nhiều tờ trong đó ngày càng giống nhau tới mức có thể nhầm lẫn. Những mảng được cho là tốn kém như chính trị đối nội và đối ngoại, văn hóa và phóng sự bị cắt giảm không khoan nhượng. Trong một phần của báo chí chúng ta, đơn giản là không còn nhiều thứ thật sự đáng để đọc nữa. Tôi cho đó là một sự phát triển nguy hiểm.”

Nhưng đó không phải là các chi tiết về kinh tế, những cái mà Giovanni di Lorenzo quan tâm tới trước nhất, anh quan tâm tới một việc khác: “Từ một vài năm nay, chúng ta đang trải qua việc người dân mất tin tưởng một cách rất đáng lo ngại vào tất cả các thể chế. Nhà nước, nhà thờ và các liên hiệp ngày càng ít được nể trọng hơn. Tôi lo là sự nghi ngại này cũng lan sang các nhà xuất bản, những người thật ra thì phải là các nhà luật sư của người dân và cũng là một thể chế của giáo dục. Những ai không nhìn bạn đọc của mình như là một người dân hay người thèm khát học tập, mà như khách hàng, thì người đó cuối cùng cũng không nên ngạc nhiên khi nhật báo và tạp chí đánh mất gương mặt của chúng. Vì vậy mà chúng ta tự hỏi, liệu chúng ta có tự biết đánh giá cao cái chất lượng đang có trong ngành của chúng ta hay không. Tường thuật của chúng ta có đủ phê phán, đủ chính xác, đủ chống sự tuân thủ chưa? Tôi nghĩ rằng đó là những câu hỏi quyết định.”

Năm vừa rồi, Giovanni di Lorenzo đã tuyên bố mười điều răn của anh để cứu vớt truyền thông in trong một bài diễn văn trước các luật gia thuộc Bucerius Law School, trường đại học tư đầu tiên về Luật ở Đức. Điều răn thứ tư là: “Anh cần phải trao đổi thông tin với bạn đọc của anh mà không nhập bọn vào với họ.” Hiểu điều đó như thế nào? “Uy quyền và tính đáng tin của các nhà báo phụ thuộc vào điều là liệu họ có thể mang lại cho người đọc cái cảm giác: những người này hiểu biết nhiều hơn tôi và ít nhất thì cũng có học như tôi và có đòi hỏi cao. Nếu giới truyền thông trong tương lai cũng muốn nhận lấy nhiệm vụ của mình như là quyền lực thứ tư, như là nhà tư vấn hay là nơi trú ẩn của văn hóa, thì chắc chắn không phải bằng cách là họ phó mặc việc chuyển giao kiến thức và tạo ý kiến lại cho người đọc. Đối với nhà báo chuyên nghiệp thì phải có các tiêu chuẩn rõ ràng cho nghề nghiệp: họ phải điều tra thận trọng, liệt kê nguồn gốc, đưa ra những luận đề khả phủ nhận và đạt tới một mức độ nhất định về ngôn ngữ.”

Uy quyền và tính đáng tin. Những khái niệm đó vẫn còn được xem là thương hiệu cho báo chí tốt, Giovanni di Lorenzo cũng nhìn như vậy. “Cả những dạng điều tra trực tuyến như Wikileaks và Guttenplag, ít nhất là theo cảm nhận của tôi, cũng được người ta tiếp nhận một cách nghiêm túc khi kết quả của chúng được các ban biên tập báo xét nghiệm, xử lý và thảo luận.”

Trong số mười điều răn được tuyên bố của anh để cứu vớt truyền thông in thì đối với tôi điều răn thứ sáu đưa ra thông tin rõ rệt nhất về ý định của Giovanni di Lorenzo. Nó là: “Anh cần phải sử dụng khoảng thời gian của sự biến đổi để thử nghiệm càng nhiều càng tốt các hình thức và đề tài khác.” “Vâng, tất nhiên”, anh nói, “nếu không thì vào lúc nào bây giờ? Ai cố gắng sao chép lại Internet thì đã thất bại rồi. Câu khẩu hiệu quảng cáo cũ: “Don’t imitate. Innovate!” là đúng cho ngành ấn phẩm hơn bao giờ hết. Chúng tôi vừa mới thành lập mảng điều tra ở tờ Zeit. Độc giả của chúng tôi muốn chúng tôi phát hiện ra bất công và cũng điều tra ở những nơi sẽ không dễ chịu. Trong thời của một biến đổi chưa từng có thì dù thế nào đi chăng nữa cũng là lúc dám thử một cái gì đó mới thay vì rơi vào cảnh đờ người ra vì sợ.”

Đó là Thời Gian, dám thử nghiệm một cái gì đó mới. Ngay cả khi nó phải gây sự chú ý tới sự biến đổi khí hậu bằng một cái túi chườm nước nóng trong chiếc áo len cổ lọ.

Cuộc trao đổi diễn ra vào ngày 9 tháng 2 năm 2012.

Giovanno di Lorenzo, sinh năm 1959, học đại học về Lịch sử Hiện đại, Chính trị và Khoa học Thông tin ở München. Anh bắt đầu sự nghiệp làm báo như là cộng tác viên của tờ Neue Presse [Báo Mới] ở Hannover. Năm 1984, anh xuất hiện trên chương trình truyền hình “Live aus dem Alabama”. Những người chịu trách nhiệm cho Đài Phát thanh và Truyền hình Bayern đã thích lần xuất hiện trên truyền hình đó cho tới mức họ mời anh làm người dẫn chương trình đó. Từ lúc đó, anh cũng được phép dẫn chương trình thiếu niên buổi tối của đài và năm 1989 nhận điều khiển các talkshow 3 nach 9 [3 sau 9] của Radio Bremen, những cái mà anh vẫn còn điều  khiển cho tới ngày nay; năm 1985: hợp đồng tư vấn để cải mới tờ Süddeutsche Zeitung [Nhật báo Nam Đức]. 1987 tới 1994: phóng viên chính trị của tờ Süddeutsche Zeitung trong mảng chính trị đối nội; 1994 tới 1998: lãnh đạo “Trang ba” của tờ Süddeutsche Zeitung; 1999 tới 2004: tổng biên tập của Tagesspiegel ở Berlin; di Lorenzo đã góp phần quyết định trong việc đặt tờ Tagesspiegel vào vị trí của một tờ báo chất lượng trong cái được gọi là ‘Chiến tranh báo chí Berlin’. Sau đó, gia đình xuất bản Holtzbrinck đã tin tưởng trao tờ Zeit cho anh, nơi anh tiếp tục thực hiện cuộc cải cách đã được tiến hành dưới thời của những người tiền nhiệm Michael Naumann và Josef Joffe. Báo Zeit ngày nay là một trong số ít báo có số phát hành đang tăng lên. Di Lorenzo sống ở Hamburg.

Dirk C. Fleck

Phan Ba dịch

Đọc những bài trước trên trang Quyền lực thứ tư

Advertisements

2 thoughts on “Quyền lực thứ tư: Trong cuộc đấu tranh giữa trực tuyến và ấn phẩm (hết)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s