Báo Bild phải gây nghiện

Kai Diekmann

Trước cuộc trao đổi với Kai Diekmann, tôi lạc vào trong mơ mộng. Mới vừa sau Hamburg là đã bắt đầu. Sẽ như thế nào, nếu như anh ấy, bên cạnh công việc làm mệt lử hàng ngày, bất thình lình dành thời gian để đọc bản nghiên cứu Global 2000, cái mà Tổng thống Jimmy Carter đã cho tiến hành ngay từ năm 1977. “Bản tường trình tổng thống” được soạn thảo bởi các nhà khoa học và các cơ quan nhà nước, và có nhiệm vụ cung cấp một nền tảng để lập kế hoạch chính trị cho một chính sách có định hướng sinh thái dựa trên cơ sở của những xu hướng phát triển có thể nhìn thấy được. Nghiên cứu đó đi đến kết luận: “Đối diện với tính cấp bách, quy mô và tính phức tạp của các thách thức đang đứng ở phía trước chúng ta, các cố gắng hiện được đang bắt đầu ở khắp nơi trên thế giới tụt lại ở xa phía sau những gì là cần thiết. Phải bắt đầu một kỷ nguyên mới của cộng tác toàn cầu và cam kết qua lại, như nó chưa từng có trong lịch sử.” Nó ở đâu, sự cộng tác toàn cầu, cam kết qua lại? Liệu Kai Diekman có tự hỏi không và cho đăng một bài bình luận tương ứng.

Con tàu nhanh ICE chạy lạch cạnh trong vận tốc đã giảm mạnh xuyên qua thành phố Ludwigslust. Tôi tiếp tục giấc mơ ban ngày của mình. Sẽ như thế nào, nếu như Kai Diekmann lắng nghe một nghiên cứu của quân đội Đức? Trung tâm về Biến đổi của Quân đội Đức ở Strausberg gần Berlin vừa mới hoàn thành nghiên cứu Quân đội, Khả năng và Công nghệ nhờ vào tiền thuế. Trong đó, “các thách thức dài hạn cho chính sách an ninh trong một tầm nhìn 30 năm” được mô tả. Các tác giả đã phác họa những hậu quả của việc thiếu nguyên liệu trong các bức tranh đầy kịch tính. Họ cảnh báo trước những dịch chuyển của thế cân bằng quyền lực trên toàn cầu, trước “những tình cảnh phụ thuộc mới”, trước việc các quốc gia công nghiệp Phương Tây sẽ mất đi tầm quan trọng, trước một “thất bại hoàn toàn của thị trường”. Nhiều ngành kinh tế và ngân hàng, vâng, cả toàn bộ cấu trúc nhà nước nữa, sẽ sụp đổ, nạn thất nghiệp gia tăng, nạn thiếu ăn và bất ổn định xã hội bùng phát.

Còn 45 phút nữa mới tới Berlin. Trong thành phố Wittenberge vắng lặng, sương mù buổi sáng bắt đầu tan. Có lẽ Kai Diekmann đã đọc cuộc phỏng vấn Dennis Meadows do Welt Online thực hiện, cha đẻ của tất cả các nhà tiên tri về tận thế, người năm 1972 với quyển The Limits To Growth của ông đã gây chấn động khắp thế giới. Nhân chuyến đến thăm nước Đức mới nhất, Meadows nói: “Sử dụng hành tinh này, ví dụ như sử dụng dầu và tăng dân số, hiện giờ đã vượt qua mức bền vững. Hiện nay, sụp đổ là có nhiều khả năng hơn lúc đó và hẳn cũng sẽ xảy ra sớm hơn.”

Chúng ta đi qua Nauen trong vùng Havelland xinh đẹp. Tôi tưởng tượng, rằng Kai Diekmann chắc phải bị sốc, khi anh biết đến bản báo cáo mới nhất của UNEP[1], tiên đoán cho hai mươi năm tới đây một cuộc tuyệt chủng lớn nhất kể từ 55 triệu năm nay. Hay về việc băng tuyết mùa Hè ở Bắc cực từ năm 1972 đã giảm mất năm mươi phần trăm, như Viện Kỹ thuật Môi trường của Đại học Bremen vừa mới tính toán xong. Thông báo hiện thời của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, rằng cuộc đấu tranh chống biến đổi khí hậu dường như đã thất bại, chắc cũng không góp phần làm cho anh an tâm. Năm 2010, theo thống kê của bộ này, lượng CO2 đã tăng lên nhiều như người ta chưa từng bao giờ ghi nhận được. Nhiều hơn năm 2009 là 512 triệu tấn.

Khi chiếc ICE 709 vào đến nhà ga chính của Berlin, con người mơ mộng vào ban ngày trong tôi lạc quan. Hắn còn bước thêm một bước nữa. Báo Bild, hắn thầm nói, dưới sự lãnh đạo của anh ấy tuy sẽ không trở thành khẩu đại pháo của phong trào sinh thái, nhưng có thể nó sẽ cố gắng mang bạn đọc của nó đi cùng, khi vấn đề là tạo ra một tương lai đáng sống.

Kiểm soát người ở khu tiếp tân trong ngôi nhà Axel Springer Passage đồ sộ dài 150 mét và rộng 85 mét hoàn toàn không thua gì kiểm soát ở một cảng hàng không lớn. Ở đây, người ta phải cởi áo khoác ra, nới lỏng thắt lưng, để cho khám người ở sau cổng an ninh. Cuối cùng, một người phụ nữ đi cùng với tôi lên tầng 16, nơi bà sếp văn phòng của tổng biên tập chào hỏi tôi hết sức ân cần. Kai Diekmann vẫy tay chào tôi từ phía sau cái bàn viết của anh ở đằng xa, xin tôi kiên nhẫn thêm chút nữa. Tôi ngắm cảnh thủ đô được chiếu sáng bởi mặt trời mùa Thu. Mỗi một ngày đều mang ở trong nó cuộc sống đầy ắp và vì thế mà có đủ vật liệu để tạo nên một bức tượng to như tờ Bild. Nghệ thuật “làm báo” chính là sự cô đọng hiện thực lại thành chất chiết xuất hứa hẹn thành công lớn nhất có thể. Dường như Kai Diekmann hiểu biết nghệ thuật này hơn ai hết, ít ra thì anh đã lãnh đạo tờ nhật báo có số phát hành nhiều nhất châu Âu này từ mười một năm nay. Chưa có tổng biên tập nào trước anh làm được, Günter Prinz đã trở thành huyền thoại cũng không, người làm được mười năm.

Kai Diekman mời tôi vào phòng làm việc của anh. Ở phía sau bàn làm việc của anh có treo một bức tranh sơn dầu vẽ cách điệu biểu tượng của Bild, một bức tranh tương tự tô điểm cho bức tường đối diện mà chúng tôi ngồi xuống ở trước đó. Cả hai bức tranh đều xuất phát từ nghệ sĩ Berlin Jens Lorenzen, người đã từng nâng dòng tít nổi tiếng nhất của Bild trong những năm vừa qua lên thành nghệ thuật. “Chúng ta là Giáo Hoàng!” Khi đó chỉ có báo taz là chạy tít ngoạn mục tương tự, đặt cho lần bầu Hồng y Giáo chủ Ratzinger [lên làm Giáo Hoàng] là “Ôi, Chúa ơi!”. Vì số phát hành của báo Bild cao gấp 63 lần số phát hành của tờ tageszeitung [taz] nên đó không phải là một cuộc đua thật sự công bằng.

“Anh bắt đầu đi”, Kai Diekman nói, “anh hỏi, tôi cố trả lời.” Anh ấy trông giản dị đến phát ngạc nhiên. Lúc đó là 15 giờ, ban biên tập đang thực hiện giữa chừng số phát hành mới, nhưng người đối thoại với tôi cho tôi cái cảm giác, rằng chúng tôi có tất cả thời gian của thế giới này. Điều đó thật là dễ chịu vì đã không được dự đoán trước. Thế là tôi hỏi, anh cầm lái chiếc siêu tàu chở dầu Bild theo các tiêu chuẩn nào, ít nhất thì với tờ báo này, anh cũng có trong tay một công cụ có tầm quan trọng to lớn về mặt chính trị xã hội. Những gì là quan điểm của anh như là người làm báo, những gì là ý định của anh?

“Tốt”, Diekman cười trả lời, “nếu anh muốn bàn vể cách làm vườn với tôi thì tôi có vấn đề đấy. Ở Bild thì tôi có hiểu biết một chút. Tờ Süddeutsche Zeitung [Nhật báo Nam Đức] đã rút gọn rất tốt khi có lần nói rằng báo Bild là một cái gì đó giống như cái máy ghi địa chấn cho cảm xúc Đức. Điều đó có ý muốn nói gì? Điều đó có ý muốn nói rằng Bild không chỉ tường thuật những gì xảy ra, mà cũng tường thuật cả về việc con người cảm nhận điều đã xảy ra đó như thế nào. Tôi muốn so sánh điều đó với những dự báo thời tiết cũng đưa ra cả nhiệt độ cảm nhận. Vì hệ số wind chill mà người ta cảm nhận hai độ âm đo được giống như mười độ âm. Và nếu như người ta không muốn run lên vì rét thì người ta phải mặc y phục tương ứng với nhiệt độ cảm nhận. Đó là điều báo Bild làm. Một tờ báo như tờ FAZ [Frankfurter Allgemeine Zeitung – Nhật báo Phổ thông Frankfurt] thì cố gắng sắp xếp thế giới theo các tiêu chuẩn lôgíc. Bild ngược lại là một tờ báo của xúc cảm. Chúng tôi tự hỏi: Người dân cảm nhận các sự kiện và câu chuyện như thế nào? Họ nói với nhau như thế nào về những việc đó? Chúng tôi muốn đưa ra đề tài để trao đổi. Chúng tôi muốn người dân có thể nói chuyện và trao đổi với nhau. Đó là phương thức mà chúng tôi làm việc hàng ngày. Những đề tài lớn gây cảm xúc trong người dân là những đề tài nào, và chúng tôi tìm một lối vào với họ như thế nào? Khi đó, chúng tôi phải nhớ trong đầu rằng chúng tôi không phục vụ cho 300.000 độc giả, mà là cho mười hai triệu. Thêm vào đó là trên mười hai triệu người dùng cổng trực tuyến của chúng tôi.

Bild phải gây nghiện. Khái niệm này cũng có thể mang ý xấu, nhưng tôi hoàn toàn không muốn nói như thế. Một quyển sách tốt gây nghiện, một tạp chí tốt gây nghiện và một tờ báo tốt cũng thế. Và để đạt được điều đó, Bild phải được làm với lòng nhiệt tình. Chúng tôi phải làm sao mà ngày nào người dân cũng cảm nhận được nhu cầu lại muốn đọc chúng tôi. Các tờ báo đặt dài hạn nằm trên bàn vào mỗi buổi sáng, trong hộp thơ. Chín mươi chín phần trăm báo Bild được bán ở các sạp báo. Chúng tôi yêu cầu bạn đọc của chúng tôi, rằng mỗi ngày họ lại phải đi mua báo Bild – gió mưa gì cũng mặc. Điều đó có nghĩa là Bild phải khác với tất cả các ấn phẩm khác. Chúng tôi phải có những đặc điểm riêng biệt rõ ràng. Điều quan trọng nhất khi đó là sự tiếp cận qua xúc cảm tới các đề tài, và phong cách làm báo nổi bật. Chúng tôi cố gắng trao cho độc giả của chúng tôi thông tin trước nhất và tường thuật độc quyền. Độc giả báo Bild cần phải có thông tin tốt hơn là tất cả những người khác. Số phát hành ngày hôm nay là một ví dụ cho việc chúng tôi đã thành công ở đâu: cả tít (‘Babs Becker: hôn nhân lại hỏng nữa rồi’) lẫn cuộc phỏng vấn với Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Erdoğan đều cho thấy rằng chúng tôi đã chiếm lĩnh đề tài sớm hơn là giới cạnh tranh.

Tiếp cận qua cảm xúc tất nhiên cũng có nghĩa là Bild không để cho độc giả dửng dưng. Bild khiêu khích, Bild phân cực – điều này thuộc vào cốt lõi của thương hiệu. Điều quan trọng đối với chúng tôi không phải là trở thành cơ quan báo chí được ưa thích nhất của nước Cộng hòa Liên bang [Đức]. Qua đó người ta chẳng được cái gì cả. Điều quan trọng là khơi mào tranh luận. Cũng như đối với toàn bộ giới truyền thông: Chúng tôi bán nội dung, chúng tôi là nhà báo. Nhưng làm báo là gì? Làm báo trước hết là một điều: giải thích thế giới. Nhưng cả ở đó chúng tôi cũng có một yêu cầu hết sức đặc biệt. Thách thức không nằm ở chỗ đưa ra thông tin, mà là đưa thông tin sao cho người dân cũng nhận lấy nó. Chúng tôi phải làm sao mà bạn đọc của chúng tôi thuộc trong số những người biết tin. Chúng tôi tạo nhu cầu đọc cho một giới độc giả mà đối với họ sách báo không phải lúc nào cũng là một điều hiển nhiên.

Chúng tôi đến với một số đông độc giả mà không phải ngày nào họ cũng đầu tiên là chờ báo để đọc. Cung cách sử dụng truyền thông đã thay đổi trong thế giới mang dấu ấn điện tử của chúng ta, trong một thế giới mà thông tin được tiếp nhận qua bản văn ngày một ít đi và thông tin qua hình ảnh ngày một nhiều lên. Người viết chuyên mục Josef Wagner của chúng tôi có lần đã đưa ra khái niệm ‘đọc nhìn’. Phải là cả hai. Cuộc phỏng vấn Erdoğan với 150 dòng thì đúng là một bài dài, thế là trong phối hợp tôi cũng cần đến bài ngắn, hình ảnh to trong báo. Trang cuối của chúng tôi được nhiều bạn đọc cảm nhận như là một lần nghỉ ngơi lấy lại sức.

Anh hãy xem xét lại cách đọc và nhìn của chính mình. Nếu anh cầm lấy tờ FAZ hay Süddeutsche Zeitung thì chắc chắn là anh không đọc bài bình luận dài đầu tiên. Anh quét qua trang đó và có thể sẽ dừng lại ở một tin ngắn. Bộ não của chúng ta không phải được làm ra để đọc. Đọc là lao động thật sự, lao động trí óc. Bởi vì vậy mà phải hạ rào cản càng thấp càng tốt, để bắt lấy con người. Và điều đó chỉ có thể khi người ta thích đọc, muốn đọc, muốn nhìn hình ảnh. Với một từ thôi: tiêu khiển.”

Kai Diekman nói điềm đạm và có suy nghĩ, anh không cố bào chữa, và cũng không có một sự nhiệt tình kiểu truyền giáo toát ra từ những lời nói của anh. Tính khách quan mà anh dùng nó để giải thích kiểu cách của báo Bild chứng nhận rằng anh không có gì vướng mắc trong thâm tâm nữa. Từ nhiều năm nay, những người phê phán cáo buộc anh thực hành một chủ nghĩa dân túy không thương xót, nhưng đối với người là bậc thầy của báo lá cải này thì dường như chính điều đó mới là tiên đề không thể nào thiếu được cho một thành công to lớn, cái mà báo Bild mang lại ngày qua ngày. Nếu như anh đồng ý với những gì mà tờ Süddeutsche đã viết, nếu như anh nhìn báo Bild thật sự như là một cái máy đo địa chấn cho cảm xúc Đức, thì anh phát hiện ra cảm xúc đó như thế nào, cái gì là máy radar của anh?

“Radar của chúng tôi là khả năng làm báo của đội ngũ”, anh nói. “Ở Bild thì đó ít ra cũng là 850 nhà báo ở khắp nơi trên thế giới, những người mà chúng tôi có thể dựa vào họ. Các đồng nghiệp trong từng mảng và từng ban biên tập lọc lại chất liệu mà chúng tôi tin rằng chúng sẽ nhận được sự quan tâm lớn nhất có thể. Tất nhiên là ở đó cũng có những trị của kinh nghiệm. Anh sẽ không ngạc nhiên, ví dụ như có hàng triệu người quan tâm đến đề tài lương hưu. Nhưng chúng tôi cũng nhận ra đề tài Hy Lạp sớm hơn là các truyền thông khác. Từ đầu 2010 chúng tôi đã rất quan tâm đến nó, vì nó có những hệ quả rộng lớn đến nước Đức và châu Âu. Tất nhiên là tường thuật về Hy Lạp của chúng tôi có đôi lúc rất sắc nhọn và khiêu khích. Nhưng như chúng ta hiện nay biết được – và tôi thật sự rất tiếc khi phải khẳng định –, chúng tôi đã đúng trong nhiều phần lớn, trong những gì mà chúng tôi đã viết, và rất đáng tiếc là cả với những gì mà chúng tôi đã cảnh báo.”

Thật ra thì không phải là đơn giản, giải thích cho một số đông độc giả, tại sao một nước như Hy Lạp, chỉ chiếm ba phần trăm trong sức mạnh kinh tế của EU, lại trở thành một mối nguy hiểm cho toàn châu Âu. Tờ Spiegel có thể làm điều đó, vì nó phục vụ cho một giới độc giả hoàn toàn khác. Nhưng mà Bild?

Diekman phản đối mạnh mẽ. “Anh cứ nhìn xem cái được gọi là giới độc giả trí thức của tờ Spiegel bấm nhiều nhất vào những gì trên trang mạng của họ – anh sẽ rất ngạc nhiên đấy. Đó còn xa mới là các đề tài về chính trị và kinh tế … Ngoài ra, nhật báo Bild có nhiều độc giả đã tốt nghiệp đại học hơn là FAZ. Đó là một câu hỏi của số đông. Chúng tôi đến được với một giới độc giả rất rộng, từ giáo sư cho tới công nhân đều có mặt. Bạn đọc của chúng tôi tạo thành tất cả các tầng lớp của nước Cộng hòa Liên bang Đức. Nhưng để trở về với câu hỏi của anh: vấn đề bao giờ cũng là ở chỗ người ta tiếp cận đến một đề tài như thế nào. Nhiều cơ chế, những cái đóng một vai trò trong cuộc khủng hoảng này, nhiều mối liên quan về tài chính phức tạp cho tới mức hầu như không có ai hiểu được. Nó phức tạp cao độ, và vì thế mà không có những câu trả lời đơn giản cho chúng. Nhưng nó là một đề tài quan trọng nổi bật, vì thế mà chúng tôi cũng đã dành cho nó nhiều dòng tít. Có những điều nào đó đã bị phê phán gay gắt, ví dụ như khi chúng tôi khuyên người Hy Lạp nên bán những hòn đảo của họ. Lúc đó tôi đã tự hỏi: tại sao? Sau khi tái thống nhất, trong nước Đức đã có cơ quan Treuhand, cái chẳng làm gì khác ngoài tư nhân hóa và bán đất đai. Tức là chúng ta đã quen biết với điều đó rồi. Bild có khuynh hướng phát ngôn về những sự việc nhất định nào đó khác đi và rõ ràng hơn là các truyền thông khác làm. Đồng euro không chỉ là một dự án chính trị, sự thịnh vượng của chúng ta gắn liền với nó. Đồng euro dựa trên ba điều cơ bản. Thứ nhất: dựa trên sự tuân thủ các tiêu chuẩn ổn định, chúng đã bị mài mòn từ lâu rồi. Thứ nhì: dựa trên tính độc lập của Ngân hàng Trung ương, nó cũng đã trôi sông trong mối liên quan với cuộc khủng hoảng Hy Lạp rồi. Và cuối cùng: Quy định ‘No Bail Out’[2], và nó đã bị các chính trị gia hy sinh trên con đường của họ để giải quyết cuộc khủng hoảng Hy Lạp. Chúng tôi đã phê phán điều đó thật to và rõ ràng.”

Trong trường hợp đặc biệt, Kai Diekmann có thể nghĩ là giữ lại những thông tin nhất định trong cuộc khủng hoảng để ngăn ngừa sự nguy hiểm của một đám đông hoảng loạn, sự hoảng loạn mà trong đó con người vì lo cho số tiền của mình mà vét sạch tài khoản của họ hay không? Anh còn có thể tưởng tượng được là làm việc đấy trong thỏa thuận với chính phủ hay không?

“Không”, anh trả lời dứt khoát. “Chúng tôi không phải là một cơ quan loan báo của nhà nước. Điều đấy không phù hợp với sự thông hiểu của tôi về cách làm báo! Có thỏa thuận trong khi làm báo. Ví dụ như khi anh nghĩ đến những vụ điều tra phát hiện, khi truyền thông giữ lại thông tin để bảo vệ cho nạn nhân. Hay những cuộc trao đổi với chính khách được thực hiện ‘chỉ với ba người’, tức là bí mật. Nhưng thỏa thuận trước trên diện rộng với các thể chế nhà nước thì tôi là nhà báo chống lại điều đó. Tôi tự biết trách nhiệm bắt đầu từ ở đâu.”

Tôi nhắc lại, rằng chính phủ Thụy Điển đã cầm chắc sự ủng hộ của truyền thông trong nước, trước khi họ bắt đầu cắt xén nhà nước an sinh đang lan tràn ra. Chỉ như vậy thì quá trình đầy đau đớn đó mới có thể thành công. Ngày nay, chúng ta đứng trước một nhiệm vụ còn lớn hơn thế rất nhiều. Trên khắp thế giới. Hệ thống kinh tế của chúng ta, cái đã chỉ biết đến thuyết tăng trưởng, và vẫn còn như thế, đã mang các hệ thống sinh thái đến ranh giới của khả năng chịu đựng của chúng. Vấn đề bây giờ là phải vượt qua được sự đối nghịch do con người dựng lên giữa kinh tế và sinh thái, nếu như chúng ta còn muốn ngăn chận lần sụp đổ thật lớn. Vấn đề bây giờ là lắp đặt một nền kinh tế thị trường xã hội sinh thái, cái nằm giữa các thái cực Chủ nghĩa Tư bản Tăng tốc và kinh tế kế hoạch. Nhưng điều đấy chỉ có thể thành công khi người ta vận động người dân cùng làm, khi người ta giải thích rõ cho họ biết, rằng khái niệm “xanh” đã rời khỏi các rào cản ý thức hệ của tả và hữu từ lâu rồi. Chúng ta phải tạo một cảm giác tốt đẹp cho lần New Deal xanh, cho lần cải tạo sinh thái nền kinh tế, và phải nhanh lên, vì không còn thời gian nữa. Nhật báo Bild có thể đóng một vai trò quyết định trong việc này hay không? Người tổng biên tập của nó có cảm giác đó là một thách thức cho mình hay không?

Kai Diekmann lắc đầu. “Chúng tôi không có nhiệm vụ giáo dục”, anh nói. “Nếu như có sự việc gì đó bắt buộc thì chúng tôi phải giải thích, làm sáng tỏ, đưa ra định hướng, nhưng không cùng nhau khởi động một chương trình giáo dục. Tôi cho điều đó là sai. Nếu như câu hỏi của anh là liệu tôi có sẵn sàng để làm một chiến dịch hay không, thì tôi chỉ có thể tán thành thôi. Anh hãy nghĩ đến chiến dịch của [tổng biên tập báo Stern] Henri Nannen nhằm ủng hộ chính sách ngoại giao của [cố thủ tướng Đức] Willy Brandt đối với Khối phía Đông, anh hãy nghĩ đến chiến dịch của báo Stern ủng hộ bãi bỏ điều 218 [của Luật Hình sự Đức, cấm phá thai]. Chiến dịch là một phần của nghề làm báo. Có một câu nói của [nhà báo] Hajo Friedrichs: ”Nhà báo không được hòa đồng, ngay cả khi đó là một sự việc tốt.’ Tôi nhìn điều đó có khác đi. Nói chung thì tôi nghĩ rằng một tờ báo như báo Bild cũng nên có khả năng tiến hành chiến dịch. Có những chiến dịch của Bild chống tăng giá xăng hay ủng hộ giảm thuế. Tôi cho rằng tất cả những việc đó là được phép. Nhưng tôi cho rằng điều đó không được phép diễn ra trong khuôn khổ của một thỏa thuận trước với một chính phủ. Điều đó thì chẳng còn gì liên quan đến làm báo nữa.”

Trước những thống kê CO2 khủng khiếp đó, Kai Diekmann có thể nghĩ là sẽ khởi động một chiến dịch, ví dụ như qua đó mà có thể khuyến khích công nghiệp ô tô Đức nâng các động cơ lựa chọn khác lên thành tiêu chuẩn hay không, cũng tạo cho nó có giá hấp dẫn? Không phải là do thiếu know how, cuối cùng thì Rudolf Diesel vì lo ngại ô nhiễm chất độc rộng lớn, cái mà ông nhìn thấy nó sẽ đến qua giao thông ô tô trong tương lai, mà đã giới thiệu một động cơ hoạt động với dầu thực vật ngay từ cuộc Triển lãm Thế giới ở Paris năm 1900 rồi.

“Tôi không phải là chuyên gia về khí hậu”, Diekman trả lời. “Nhưng tất nhiên, nhà báo phải học về các đề tài tương ứng. [Tập đoàn truyền thông xuất bản báo Bild] Axel Springer cũng thích thú với đề tài bền vững. Chúng tôi phải đặt ra câu hỏi cho chúng tôi: giấy mà chúng tôi in báo ở trên đó đến từ đâu? Trong liên quan với thảm họa Fukushima thì bền vững thế nào đi nữa cũng là một đề tài lớn. Sau đó, chính phủ của chúng ta đã đưa ra bước ngoặc năng lượng, và bây giờ thì chúng tôi đang chú tâm chờ đợi xem nó được tiến hành như thế nào. Bild thuộc trong số những nhà phê phán bước ngoặc năng lượng, vì chúng tôi không thể hiểu được một vài điều. Nếu như tôi ở một mặt từ bỏ năng lượng hạt nhân thì ở mặt kia tôi bắt buộc phải xây thêm nhiều nhà máy điện than. Bằng cách đó, chúng ta không thể nào giữ được các thỏa thuận về CO2 mà chúng ta đã đưa ra. Đó là một bài toán đơn giản, làm sao được? Tôi hiện giờ cũng đang chú ý xem việc xây dựng nhà máy điện than mới có thể được tiến hành như thế nào về mặt chính trị. Thực chất thì chúng ta chỉ dịch chuyển vấn đề đi thôi. Các nước láng giềng của chúng ta nghĩ rằng chúng ta đã điên rồi. Các nhà máy Đức được cho là các nhà máy điện nguyên tử an toàn nhất của thế giới. Và bây giờ thì chúng ta từ giã một công nghệ mà chúng ta đang dẫn đầu. Điều đó làm cho thế giới này an toàn hơn hay không an toàn hơn? Trong tương lai, khi người Nga bán nhà máy điện nguyên tử cho Iran thì tôi an tâm hơn hay là bất an hơn? Tôi không mặc kệ điều đó. Có ý tốt và tốt là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Chúng ta sẽ thấy, rằng chúng ta từ một nước có thể xuất khẩu điện thừa sẽ trở thành một nước phải nhập khẩu điện – và là từ những nhà máy điện nguyên tử ở cạnh biên giới Đức hay nếu như nghi ngại thì từ những nhà máy điện than cũ ở Ba Lan. Liệu điều đấy có phù hợp với sự bền vững hay không, ít nhất thì tôi muốn nghi ngờ điều đó. Những nhà tiêu thụ điện nhiều nhất không phải là các hộ dân, mà là công nghiệp, nền công nghiệp mà chúng ta ở Đức vẫn còn có khi so với các nước châu Âu khác. Chúng ta là những nhà chế tạo máy của toàn thế giới. Chúng ta có một ngành công nghiệp hóa đang hoạt động tốt. Tất cả những cái đó cần điện. Chẳng bao lâu nữa, chúng ta có thể đứng trước nhiều vấn đề về kinh tế, nếu như chúng ta không biết bước ngoặc năng lượng này được thực hiện như thế nào. Bước ngoặc năng lượng được tổ chức như thế nào? Có một nhóm dự án làm việc hàng ngày với nó không? Tôi tin là chúng ta đã đưa ra một quyết định mà người ra không thể đưa ra một cách đơn độc hơn nữa. Trong thế giới tài chính toàn cầu hóa, lúc nào cũng có những nước khác bị ảnh hưởng bởi quyết định của riêng một nước. Tôi tin rằng người ta chỉ có thể tổ chức một lối thoát trên quy mô toàn cầu. Và đấy là một con đường dài, cực nhọc.”

Tôi đồng ý với Kai Diekmann: quyết định của chính phủ liên bang [Đức] là một phản xạ của các sự kiện ở Nhật. Tuy vậy, tôi đáp lại, bước ngoặc đó là tốt cho bộ mặt của đất nước này, nó có thể tạo một tác động mạnh ra bên ngoài như một tín hiệu.

“Người ta có thể nhìn thấy quan điểm của anh qua đó, rằng anh tin nước Đức có thể một mình cứu được thế giới”, Diekmann nói. “Anh thật sự tin rằng chúng ta có thể buộc người Trung Quốc phải từ bỏ tăng trưởng thịnh vượng của họ sao?”

Không, tôi không tin. Người ta sẽ không thể có được một thỏa hiệp toàn cầu, hiện giờ thì không, vì các nước đang trỗi dậy Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và cả Nga nữa đang lao vào cái bẫy thịnh vượng theo cách kinh điển, cái tất nhiên là đi liền với việc tiêu thụ rất nhiều năng lượng và tài nguyên. Điều đấy lại khiến cho sự việc càng thêm khủng khiếp. Hậu quả cho khí hậu thế giới thế nào đi chăng nữa thì cũng có thể nhìn thấy trước được một cách hết sức rõ ràng. Người ta có thể nói theo kiểu định mệnh, viên kẹo đã ngậm xong rồi.

“Thêm một lần nữa”, Diekmann nói, “tôi không phải là chuyên gia về khí hậu. Nhưng tôi lo rằng tôi không nhìn thấy một kế hoạch chủ đạo cho tương lai trong bước ngoặc năng lượng được quyết định một cách hấp tấp đó. Tôi cũng không nhìn thấy rằng giới chính trị hiện nay đang lập một kế hoạch chủ đạo như vậy. Xin nói thêm, về các triễn vọng cho tương lai của chúng ta, tôi không hề bi quan như anh đâu. Trong mùa hè, ngày nào tôi cũng bơi trên sông Havel. Trước đây hai mươi năm thì không thể. Thời đó người ta cũng nói vì mưa axít mà hai mươi năm nữa sẽ không còn rừng ở Đức nữa. Tất cả những điều đó đã không xảy ra. Chúng ta luôn có khả năng sửa chữa và cải thiện những phát triển sai lầm. Anh hãy xem giao thông đường bộ. Trước đây hai mươi năm, mỗi năm có một thành phố nhỏ chết trên đường xá của nước Đức. Ngày nay vẫn còn 3000 người chết vì tai nạn giao thông. Ô tô nhanh hơn, nhưng cũng an toàn hơn. Hiện nay đã có ô tô chỉ tiêu thụ 3 lít trên 100 km. Nhận thức xanh đã phát triển hết sức to lớn và đã trở thành một nhận thức bảo thủ, trung lưu. [Cựu thủ tướng] Helmut Kohl nói về việc phải bảo tồn sự tạo dựng thế giới. Trong những năm vừa qua đã xảy ra rất, rất nhiều cho việc đó.”

Klaus Liedtke, nguyên là tổng biên tập của SternNational Geographic, đã thuật lại cho tôi, rằng anh ấy đã có lần nhìn thấy Kai Diekmann là người diễn thuyết ở một hội nghị của WWF[3], nơi anh ấy đã khiến cho khán giả hết sức ngạc nhiên khi lộ diện ra là một nhà tích cực bảo vệ môi trường. Tôi kể lại cho Diekmann và hỏi anh, tại sao quan điểm này không được  phản ánh lại trong báo Bild.

“Báo Bild rất quan tâm đến các đề tài về chính sách môi trường”, anh đáp trả. “Năm 2007 chúng tôi đã hỗ trợ cho hoạt động “Tắt đèn!” trên khắp nước Đức. Đó chỉ là một hành động mang tính biểu tượng thôi. Cùng với Greenpeace, WWF và BUND[4], chúng tôi đã kêu gọi hãy tiết kiệm một lượng CO2 nhất định trong cả một năm. Đó là những đề tài mà bạn đọc của chúng tôi quan tâm tới. Một câu khẩu hiệu như ‘giao thông tự do cho công dân tự do’, cái đã gây sóng gió trong những năm sáu mươi, bây giờ không còn phù hợp với xã hội của chúng ta nữa. ‘Sống lành mạnh, ăn lành mạnh’ là những đề tài đóng một vai trò quan trọng trong đời sống của độc giả chúng tôi. Sản phẩm sinh học thì hiện nay hầu như siêu thị nào cũng có.  Đó thật là một thành công tuyệt vời. Trước đây chỉ có những người nhất định nào đó mới có tiền để mua trong cửa hàng sinh học, ngày nay thì khác rồi. Thật là khó mà tin được, rằng thị trường với các sản phẩm sinh thái và địa phương đang hoạt động tốt cho tới đâu, và nhận thức ví dụ như trong việc chăn nuôi gia súc với số lượng lớn đã thay đổi như thế nào. Nhưng anh mới là chuyên gia sinh thái kia mà.”

Trên đường trở về Hamburg, tôi lôi ra tờ Bild mà tôi đã mua vào buổi sáng nhưng vì mãi mơ mộng mà còn chưa đọc. Tôi tự tha cho mình câu chuyện về hạnh phúc đã tan vỡ của Babs Becker. Erdoğan ở trang 2. Dòng tít “Chúng tôi cảm thấy bị nước Đức bỏ mặc” đứng bên cạnh cột của Wagner. Tôi xét lại thói quen đọc của mình và tạm thời bỏ bài viết 150 dòng đó. Thay vì vậy, tôi quay sang với chuyên mục Thư của Wagner, cái viết gửi cho “Thời khủng hoảng hối hả thân mến!”.  “Cuộc sống đã trở nên dễ vỡ, nó giống như người ta đang đi trên một lớp băng mỏng. Ai là những chính trị gia đó, những trí thức đó, những người nói mà tôi không hiểu họ? Bây giờ tôi phải làm gì? Mua một thửa ruộng trồng khoai tây? Nuôi gà? Hy vọng là chúng đẻ trứng? Nếu cứ tiếp tục như thế trong thế giới này thì chúng ta phải sống như vậy. Hiểu được cuộc sống của chúng ta từ đầu. Từ đầu, từ lúc sơ khai.”

Tôi đặt tờ báo xuống bên cạnh. Người ngồi cạnh hỏi liệu ông có được phép mượn nó hay không. Tôi gật đầu, nhắm mắt và tưởng tượng, rằng người này thay vì bài của Wagner sẽ tìm thấy một bài bình luận của nhà đoạt giải Pulitzer Chris Hedges thuộc New York Times, người được Kai Diekmann yêu cầu hãy nói ra sự thật một cách không khoan nhượng trước số đông độc giả Đức, tương tự như trước người Mỹ: “Chủ nghĩa Tư bản toàn cầu không chỉ phá hủy hệ thống kinh tế của chúng ta và bắt giữ hệ thống chính trị của chúng ta, mà nó còn xóa sạch cả cái hệ thống đã tạo ra sự sống nữa.”

Chiếc ICE lướt đi trong màn đêm. Tôi chợt nhớ tới một lời trích dẫn của nhà thơ người Nga Anton Chekhov, rất phù hợp với Kai Diekmann: “Khi tôi nghĩ đến sứ mệnh của tôi thì tôi không còn sợ cuộc sống nữa.” Chắc chắn là rất nhiều người rất muốn có bậc thầy của báo lá cải này ở bên phía của mình. Thiên tài của anh ấy, biết cách vận động con người, thật ra là không thể thiếu được. Tôi không hề muốn nghĩ sẽ như thế nào, nếu như mai đây người ta tin tưởng giao cho tôi con siêu tàu chở dầu có tên là Bild. Số lượng phát hành mặc cho các ý định tốt đẹp sẽ phá sản trong vòng một tuần, điều này là chắc chắn. Và qua đó mà sẽ mất đi cái mà đất nước cộng hòa này đang hết sức cần trong thời khủng hoảng: thứ thuốc an thần hiệu nghiệm nhất mà xã hội của chúng ta từng có. Chỉ có một người biết cách pha trộn nó: Kai Diekmann. Kính nể.

Cuộc trao đổi diễn ra vào ngày 2 tháng 11 năm 2011.

Kai Diekmann, sinh năm 1964, tình nguyện nhập ngũ sau khi tốt nghiệp phổ thông, và đã phục vụ ở đó hai năm. Kế tiếp theo sau đó, anh học nghề làm báo tại tập đoàn truyền thông Axel Springer AG, việc đã dẫn anh đến Hamburg, Bonn và New York cũng trong vòng hai năm. Từ 1987 Diekmann là thông tín viên tại Quốc Hội cho BildBild am Sonntag ở Bonn. Năm 1989, anh đứng đầu tổ phóng viên của tạp chí Bunte, 1991 là phó tổng biên tập của tờ B.Z. và sau này là phó tổng biên tập và lãnh đạo mảng chính trị của Bild. Anh ở trong trụ sở chính tại Hamburg năm năm. Sau một thời gian tạm nghỉ và đi du lịch qua Trung Mỹ trong năm 1997, Diekmann trở về với tập đoàn Axel Springer năm 1998 và là tổng biên tập của báo Welt am Sonntag. Tháng 1 năm 2001, ông nhận chức vụ ngày nay và trở thành tổng biên tập báo Bild cũng như là chủ bút của Bild và Bild am Sonntag. Ngoài ra, từ 2007, anh cũng là giám đốc và chủ bút của Bild.de cũng như từ 2008 là tổng chủ bút của nhóm Bild. Từ 2004, Kai Diekmann là thành viên độc lập trong ban giám đốc của nhật báo Thổ Nhĩ Kỳ Hürriyet và từ 2011 nằm trong ban giám đốc của Times Newspapers Holdings Limited.

Bên cạnh công việc báo chí, Diekmann là tác giả của nhiều quyển sách. Được xuất bản gần đây nhất là quyển Đêm dài nhất, ngày lớn nhất – nước Đức vào ngày 9 tháng 11 năm 1989 năm 2009  và trong năm 2010 là Helmut Kohl – Trên đường đi (tập 1) và Trong quá khứ và hiện tại (tập 2). Năm 2002 và 2005, anh được trao tặng Giải Nhà báo ‘Ngòi bút vàng’, năm 2009, tạp chí Horizont gọi anh là ‘Người truyền thông của năm’. Năm 2011, Kai Diekmann, đại diện cho tổ chức từ thiện ‘Ein Herz für Kinder’ của Bild, đã nhận Giải danh dự Truyền thông Laureus vì các hoạt động từ thiện. Kai Diekmann sống với gia đình anh ở Potsdam.

Dirk C. Fleck

Phan Ba dịch

Có thể tải về loạt bài phỏng vấn các nhà báo người Đức nổi tiếng này ở trang Tủ sách Phan Ba


[1] UNEP: United Nations Environment Programme (Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc)

[2] Quy định No Bail Out: khẳng định trong các hiệp ước EU, rằng không nước nào được phép nhận bảo đảm cho một quốc gia EU khác.

[3] WWF: World Wide Fund for Nature

[4] BUND: Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland – Liên minh vì Môi trường và Bảo vệ thiên nhiên Đức

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s