Con đường Myanmar (2): Gánh nặng trên đôi vai của Lady

Christoph Hein / Udo Schmidt

Nhà xuất bản Picus

Phan Ba dịch

Aung San Suu Kyi đứng trong khu vườn của nhà bà ở cạnh hồ Inya trong Yangon. Người nữ lãnh tụ đối lập được tôn sùng trong Myanmar trông gầy gò mảnh khảnh, sức mạnh lớn lao của bà ấy, khả năng chịu đựng của bà ấy, cái mà bà ấy đã chứng minh trong  hơn mười lăm năm bị quản thúc tại gia, đến từ bên trong. Không thấy nó ở cái nhìn đầu tiên.

Và bây giờ Daw Suu, bà Suu, nhưng bà ấy thường được gọi, vẫn còn mệt mỏi. Rất mệt mỏi. “Tất cả có hơi nhiều một chút trong những tuần vừa rồi”, người đàn bà sáu mươi bảy tuổi nói với một giọng nói không được rõ ràng và đòi hỏi như người ta thường quen ở bà. Đó là ngày trước lần bầu cử bổ sung vào Quốc Hội trong thủ đô Naypidaw của Myanmar và Aung San Suu Kyi đã dẫn đầu cuộc tranh cử từ nhiều tuần nay. Bà ấy thích thú khi có thể xuất hiện ở khắp mọi nơi, khắp mọi chỗ và được chào mừng. Nhưng niềm hân hoan đấy cũng mang lại nguy hiểm cho bà. Daw Suu hay vượt quá ranh giới thể lực của bà ấy, không hề quan tâm đến sức khỏe của mình. Hàng chục ngàn người reo hò chào mừng bà ấy ở hai bên đường, toàn Myanmar chờ đợi ở người nhận Giải Nobel Hòa Bình một cú đánh giải phóng – có ai còn nghĩ đến sức khỏe của bản thân mình nữa chứ?

Cuối cùng, ngay trước lần bầu cử bổ sung, Aung San Suu Kyi rồi cũng tuân theo các dấu báo hiệu và lui về nghỉ ngơi trong ngôi nhà của bà ấy một vài ngày. Bây giờ, trên bãi cỏ trước ngôi biệt thự, trong ngôi nhà mà cha mẹ của bà ấy cũng đã sống ở trong đó, bà ấy vẫn còn chưa hoàn toàn bình phục. “Sức khỏe tôi có tốt hơn, nhưng thật ra thì tôi vẫn còn cần sự yên tịnh thêm một chút nữa”, người Lady thêm vào. Nhưng thật sự là không còn thời gian cho việc đấy nữa.

Aung San Suu Kyi kiệt sức và kiệt quệ về tinh thần, đó là một trong những khoảng khắc hết sức hiếm có mà trong đó người nữ lãnh tụ đối lập được cả đất nước yêu mến, tôn sùng và chất đầy mong đợi lên người, bước xuống từ đỉnh Olymp và là một con người bình thường, mềm yếu.

Bà ấy cũng thường được gọi là “Aunti”, cô, nhưng trong Myanmar mang ý nghĩa hết sức kính trọng. Việc Aung San Suu Kyi được tôn sùng không phải là một việc đáng để ngạc nhiên. Bà ấy là con gái của Tướng Aung San, người anh hùng giành độc lập của Myanmar, người bị giết chết năm 1947. Chỉ riêng điều đấy thôi cũng đã gần đủ rồi. Nhưng trước hết là chính bà ấy đã chứng tỏ mình có sức mạnh, nhiều can đảm cũng như sẵn sàng bằng lòng với những gì ít hơn trong việc riêng tư. Khi đảng của bà, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ, chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử năm 1990, giới quân đội thu lại kết quả đó và quản thúc tại gia người nữ ứng cử viên đứng đầu. Suu Kyi cũng ở đó, khi Michael Aris chồng bà qua đời sau một cơn trọng bệnh ở Liên hiệp Anh.

Bà liên tục đấu tranh cho các cải cách dân chủ, mặc cho thế yếu của mình. Bị cô lập ở phía sau những cánh cửa đóng kín, bà ngày càng có thêm tầm quan trọng về chính trị. Tất cả mọi hy vọng cho lần mở cửa của Myanmar đều nhận được một cái tên trong những năm tháng này: Aung San Suu Kyi.

“Khi ngưởi ta hỏi tôi tại sao tôi lại luôn luôn đấu tranh cho dân chủ ở Miến Điện, thì rồi tôi nói rằng vì tôi tin chắc là các thể chế dân chủ sẽ cho phép bảo đảm nhân quyền được tôn trọng”, Aung San Suu Kyi nói và bà ấy tin chắc như thế sâu trong nội tâm.

Rồi bây giờ thì người nữ lãnh tụ đối lập này đã chiến thắng cuộc bầu cử bổ sung trong tháng 4 năm 2012 mà không để lại cho đảng cầm quyền đến một ghế. Liên minh Quốc gia vì Dân chủ bây giờ có bốn mươi ba ghế trong Quốc Hội. Nhưng đấy là một lần bầu cử bổ sung mà trong đó chỉ tròn mười phần trăm số ghế được bầu mới. Đảng chính phủ của Thei Sein do vậy mà không cần phải lo sợ cho đa số của họ cho tới lần bầu cử Quốc Hội 2015.

Từ tháng 11 năm 2010 không còn bị quản thúc tại gia nữa, vào lúc ban đầu còn bị giới hạn đi lại, rồi tầm quan trọng ngày càng được nâng cao trong những lần trao đổi với các đại diện của chính phủ, cuối cùng là người chiến thắng rạng rỡ của cuộc bầu cử bổ sung trong tháng 4 năm 2012. Không ai tiên đoán được sự phát triển này. “Mỗi một sự giúp đỡ đến với Myanmar bây giờ phải mang lợi ích trực tiếp đến cho người dân, phải tăng cường cho họ, để họ trở nên độc lập với chính phủ”, Aung San Suu Kyi nói. Và bà ấy có sự tự do và có quyền để nói điều đấy. Bà ấy cũng cảnh báo trước một làn sóng đầu tư có thể chôn vùi đất nước này ở dưới nó. Và bà ấy dựa vào Hoa Kỳ, đồng quan điểm với Thein Sein trong việc này. “Đã đến lúc chúng tôi trở thành bạn bè hay lại là bạn bè”, bà ấy nói, “cũng là bạn bè của một quá trình dân chủ thật sự. Tôi xin nước Mỹ hãy chú ý đến các vấn đề của chúng tôi.”

Hiện giờ, giữa Aung San Suu Kyi và Tổng thống Thein Sein đã phát triển một cái gì đó giống như một mối quan hệ làm việc bền vững – giữa người nữ chính khách đối lập nhiều năm liền đã là kẻ thù số một của chế độ và vị Tổng thống, người bây giờ biến đổi sâu rộng chế độ mà ông ấy đã hưởng lợi từ đó cả một thời gian dài. Sau cuộc bầu cử, Aung San Kuu Kyi đã bước vào Quốc Hội, cái qua đó được hợp pháp hóa một cách dân chủ, mặc dù vẫn còn một phần tư nghị sĩ thuộc giới quân đội, những người không phải đứng ra tranh cử. Qua đó bà ấy cũng là một trụ cột cả cho chính phủ.

Thein Sein cần Aung San Suu Kyi, để các quyết định trong nhân dân có được đa số. Và ông ấy cần bà để giải quyết các xung đột. Ví dụ như người Lady được bổ nhiệm đứng đầu một ủy ban có trách nhiệm điều tra các sai phạm của cảnh sát trong lúc giải tán một trại biểu tình ở miền Bắc của đất nước. Ai được gắn kết như thế thì khó có thể làm những điều mà không ai đoán trước được. Đó hẳn cũng là một động cơ của Thein Sein, tiếp cận người nữ lãnh tụ đối lập trong những bước chân dài.

Không có  Aung San Suu Kyi thì hiện giờ hầu như không thể tưởng tượng ra được một phe đối lập ở Myanmar. Đó là một gánh nặng và cũng là một vấn đề. Sau Daw Suu không có ai được tin cậy và kính trọng tương tự như thế. Vì thế mà bây giờ bà ấy được tất cả mọi người không đứng vào phía của chính phủ ủng hộ. Và cũng vì vậy mà người ta phỏng đoán nhiều đến như thế, rằng liệu người phụ nữ sáu mươi bảy tuổi này có đủ kinh nghệm trong hoạt động chính trị hay không, liệu bà ấy về lâu dài có thắng thế hay không.

“Thỉnh thoảng, chúng tôi không biết chính xác bà ấy đang nghĩ gì”, như diễn viên hài Zarganar nói, một cựu tù chính trị và bây giờ đang nắm nhiều đầu dây trong nước Myanmar cải cách. Liên quan tới các dân tộc thiểu số của đất nước, những quyết định khó khăn nhất hay chỉ những lời phát biểu khó khăn nhất còn đang đứng ở phía trước của Aung San Suu Kyi. Bốn mươi phần trăm người dân Myanmar có cảm giác mình thuộc vào trong một của những thiểu số đó, người Karen, Kachin, Shan hay Mon. Họ yêu cầu có nhiều quyền tự trị hơn, có phần nhiều hơn trong khai thác tài nguyên, và họ đã dùng vũ khí nhiều thập niên liền để biểu lộ những yêu cầu đó. Bây giờ đang có những cuộc thương lượng hòa bình với chính phủ, nhưng chúng diễn tiến chậm chạp. Và người phụ nữ nhận Giải Nobel Hòa bình cũng không thể phù phép một giải pháp nhanh chóng và đơn giản ra từ chiếc nón được. Các dân tộc thiểu số hy vọng có được thêm nhiều sự phi tập trung hóa từ bà ấy, nhưng người Lady cuối cùng thì cũng là một người Miến Điện, và qua đó là người hưởng lợi từ sự tập trung quyền lực ở trung ương.

Hòa giải trong nước hẳn là đề tài quan trọng nhất. Mối nguy hiểm mà các cuộc đầu tư cần thiết thể hiện cũng là một đề tài không kém quan trọng. Suu Kyi thường xuyên cảnh báo, như trong một chuyến đi thăm Ấn Độ:

“Myanmar giàu về khoáng sản và ở trong đó cũng có một mối nguy hiểm. Đơn giản là bây giờ có quá nhiều người bước vào đất nước này và muốn sử dụng các tài nguyên đó cho các mục đích riêng. Chúng tôi biết rằng Myanmar đang cần đầu tư, và chúng tôi cũng chào mửng những nhà đầu tư. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng các đầu tư phải hợp lý và phải được tiến hành một cách có trách nhiệm. Môi trường phải được bảo vệ, tương lai của đất nước phải được bảo đảm.”

Theo hiến pháp hiện nay, Aung San Suu Kyi không được phép ứng cử chức vụ tổng thống, vì bà kết hôn với một người nước ngoài. Nhưng ngoài việc đó ra: bà ấy, đảng của bà ấy, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ, có thắng được cuộc bầu cử năm 2015 hay không? Tổng thống Mỹ Barack Obama dự đoán người bạn chính trị của ông ấy sẽ thắng cử, người mà ông ấy trong lần viếng thăm Myanmar vào cuối năm 2012 đã sôi nổi ôm choàng lấy đến mức bà ấy phải hơi giật mình lui lại. “Chúng tôi nhìn đến cuộc bầu cử 2020, đó là một tầm nhìn thực tế hơn”, Zarganar nói – và nhiều nhà phân tích trong nước cũng nói như thế. Đến lúc đấy, phe đối lập, có Aung San Suu Kyi hay là không, sẽ ổn định.

Niềm hân hoan, cái mà Aung San Suu Kyi, biểu tượng cho hòa bình của Myanmar, gây ra trong toàn Phương Tây, đứng đối diện với một cách nhìn khác hơn ở trong nước. Được yêu mến và được tôn sùng ở một mặt, bị phê phán là không có kinh nghiệm chính trị và có lúc trơ trơ trước những ý kiến cố vấn ở mặt kia. Ngay cả khi nó dường như là như thế trong cái nhìn đầu tiên: Myanmar trong thời của những biến đổi không đơn giản chỉ là đen hay trắng, tốt hay xấu. Tương lai có thể sẽ được vẽ ra trong những sắc màu xám đậm nhạt khác nhau.

Christoph Hein / Udo Schmidt

Nhà xuất bản Picus

Phan Ba dịch

Đọc những bài khác ở trang Con đường Myanmar

Advertisements

4 thoughts on “Con đường Myanmar (2): Gánh nặng trên đôi vai của Lady

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s