Stockholm: Thành phố đảo ở tận cùng của thế giới (I)

Liza Marklund

Phan Ba dịch

Bà đã đi hái cam ở Israel, là người phục vụ trong các quán rượu tại London và đã đóng vai phụ trong Hollywood. Nhưng Liza Marklund, nhà văn nữ nổi tiếng của Thụy Điển, không yêu nơi nào khác hơn là Stockholm. Một lần thổ lộ tình yêu quê hương.

Nếu như tôi gặp may thì viên phi công sẽ chọn đường bay qua khu phố cổ.

Tôi đặt tay lên mắt như một cái ống nhòm và áp mặt vào cửa sổ máy bay, tim đập thình thịch, tôi cố thở thật nhẹ để kính cửa sổ máy bay không bị mờ đi. Đó có phải là E4, con đường dẫn đến Södertälje với những dòng xe bé nhỏ như đồ chơi hay không? Và bây giờ đã nhìn rõ được chiếc phà Waxholm màu trắng trong “cái bồn tắm” của Salsjön, đang trên đường ra những hòn đảo nhỏ. Đây là lâu đài hoàng gia, những tấm thảm xanh của công viên Djurgården và ở đằng kia là những khu phố bê tông khổng lồ của Järvafältet. Từ trên cao, Stockholm trông giống như có thể nắm lấy được, rất đơn giản và rất thân mật, thành phố của riêng tôi, nơi chốn của tôi trong thế giới.

Stockholm, thành phố trên các hòn đảo. Ảnh: Stockholm Visitors Board.

Stockholm, thành phố trên các hòn đảo. Ảnh: Stockholm Visitors Board.

Stockholm nằm ở tận cùng của thế giới, giống như một cái then cửa ở giữa hồ Mälar và biển Baltic, như một trái tim đang đập trước ánh sáng và sự sống trong đêm địa cực. Dù ở nơi đâu, cảm giác này đều chiếm lĩnh tôi khi đang trở về quê nhà: Thành phố bị bỏ rơi như thế đấy. Rất đẹp, rất cô đơn và cách biệt. Thành phố đã được con người chúng tôi tạo hình dáng như vậy đấy, những người sống bên trong bức tường thành của nó từ 750 năm nay, và ngược lại thành phố cũng đã định hình cho chúng tôi: Chúng tôi suy nghĩ ra sao, hành động ra sao, chúng tôi làm gì và chúng tôi sản xuất những gì. Thiết kế, âm nhạc, nghệ thuật và văn học – giữa thành phố và sức sáng tạo của con người luôn có sự cho và nhận không ngừng nghỉ.

Kiến trúc đơn điệu của các khu phố ngoại ô với những tòa nhà công nghiệp xấu xí lướt qua cửa sổ của Arlanda Express, chuyến tàu nhanh từ cảng hàng không về nhà ga chính. Sự cố nhỏ, người Thụy Điển chúng tôi nghĩ như thế và hài lòng chắp tay trước bụng.

Tôi bỏ lại phía sau sự hối hả của nhà ga chính. Nhìn thoáng qua, Stockholm trông giống như những thành phố cổ kính khác trong châu Âu. Những con đường lát đá tảng trong khu phố Gamla Stan thời Trung cổ. Những đài phun nước trong công viên Kungsträdgården đầy bóng mát. Những bức tượng mạ vàng và hàng cột lộng lẫy trước Nhà hát Hoàng gia. Nhưng bề ngoài đánh lừa. Ở đây có một cái gì đó cứng rắn, dường như không hài hòa, một cái gì đó buồn rầu và mơ hồ, làm cho Stockholm khác biệt với những chị em lớn hơn trên lục địa châu Âu.

Khu phố cổ Gamla Stan. Ảnh: Stockholm Visitors Board.

Khu phố cổ Gamla Stan. Ảnh: Stockholm Visitors Board.

Có lẽ đó chính là nước. Nước ở đây có màu tối hơn những nơi khác. Tôi không biết tại sao. Nó không bao giờ có màu xanh. Nó có màu xám của than chì, vàng nhạt, xanh ô liu, nhưng không bao giờ có màu xanh trong như ở những thành phố bình thường khác. Nước bao quanh con người ở khắp mọi nơi trong Stockholm. Nước đập ầm ầm, nổi tăm, gợn sóng và tạo xoáy trong những dòng chảy, của kết nối ngắn ngủi giữa hồ Mälar và biển Baltic, như một đám học trò đang trong giờ ra chơi, để rồi chảy êm đềm và thong thả hòa nhập vào vịnh Saltsjön, một cách rất trang nghiêm.

Hiếm khi thời tiết mời đi picnic

Cũng có thể tại vì khí hậu. Mùa đông thường tối tăm, lạnh lẽo và ẩm ướt. Trong những giờ ngắn ngủi của ban ngày, khi Mặt Trời kéo lê thân mình trên chân trời, cành cây trơ trụi vươn lên bầu trời lúc nào cũng xám màu chì như những thanh cây bị bẻ cong. Mặt tiền màu đất của những căn nhà chìm vào trong nền phía sau.

Hình dạng đường sá biến mất dưới lớp tuyết không hình thù đang tan chảy vì muối và bụi bẩn. Ngày mùa hè dài vô tận, nhưng những ngày nóng ấm lại ít đến mức gần như không có. Khí hậu Thụy Điển hiếm khi mời đi picnic.

Stockholm được tạo hình bởi điều kiện sống rất khắc nghiệt của chúng tôi. Thành phố trên các hòn đảo có từ giữa thế kỷ 13, lần đầu tiên được nhắc đến trong 2 văn kiện bằng tiếng La tinh vào mùa hè năm 1252. Thời đấy nó chỉ là một pháo đài bằng gỗ. Nhưng vì người ta khai thác đồng và sắt trong những hầm mỏ ở trên núi nên Stockholm trở nên cần thiết. Người ta cần thành phố để làm cảng xuất khẩu và làm nơi buôn bán. Và các chính trị gia cần một cái chòi cao. Ngày nay Stockholm lan rộng trên 14 đảo, được kết nối với nhau bằng 57 chiếc cầu.

Đảo nhỏ trước Stockholm . Ảnh: Stockholm Visitors Board.

Cứ mỗi lần thành phố được mở rộng là viễn tưởng lại to lớn hơn khả năng biến những ý tưởng này trở thành hiện thực. Sống rải rác trên một vùng đất khô cằn và không mến khách có diện tích lớn hơn nước Đức, Bỉ và Hà Lan cộng lại, người dân Thụy Điển không có thiên tài kiến lập dinh thự hay xây cầu. Giải pháp được mang từ bên ngoài vào, đặc biệt là từ Đức.

Trải qua nhiều thế kỷ, người Đức chính là dân tộc mang lại nhiều ý tưởng cho chúng tôi nhất. Lâu đài Stockholm được phác thảo bởi Nicodemus Tessin Trẻ, sinh ra tại Thụy Điển có bố mẹ từ thành phố Stralsund. Ông học trường Đức tại Stockholm và sau đó học về kiến trúc ở dưới châu Âu. (Chính tôi cũng viết những quyển tiểu thuyết trong phòng làm việc trên đường Tyska Brinken, “Gò Đức”, và cửa sổ nhìn ra Tyska kyrkan, nhà thờ Đức.) Thành phố bằng đá ngày hôm nay, nội thành cổ trong mắt của chúng tôi, được xây dựng trong thế kỷ 19 và thế kỷ 20 theo gương mẫu Berlin.

Nước Đức, nhưng không hoàn toàn Đức. Hoài bão châu Âu lục địa, nhưng không hoàn toàn thành công. Thụy Điển quá cứng rắn, quá nhỏ, quá lạnh. Stockholm trở thành một người em gái bé nhỏ khép kín ở cuối đường, và một thành phố lớn có phong cách rất riêng biệt thành hình từ mâu thuẫn của mong muốn và không có khả năng thực sự.

Có rất ít căn nhà thật sự lộng lẫy ở Stockholm.

(Còn tiếp)

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s