19 giờ trong địa ngục

Phan Ba dịch

Tuy ngọn núi lửa Vesuvius xóa sổ thành phố Pompeii đã từ lâu nhưng nhiều tòa nhà và xương người chết vẫn còn lại cho đến ngày nay. Trong một dự án có một không hai, các nhà nghiên cứu đã thành công trong việc tái dựng ngày cuối cùng của một gia đình trong Pompeii: Với tính chính xác và tỉ mỉ đến mức ghê rợn, họ cho thấy dân cư thành phố đã chết một cách đau đớn cực cùng như thế nào.

Ngọn Vesuvius đang phun lửa (tranh vẽ khoảng năm 1768 của Francesco Fidanza ). Ảnh: Corbis/ Christie's Images.
Ngọn Vesuvius đang phun lửa (tranh vẽ khoảng năm 1768). Ảnh: Corbis/ Christie's Images.

Ngày 24 tháng 8 năm 79 là một ngày đẹp trời vào cuối hè ở Pompeii. Vào lúc này thành phố cạnh Vịnh Naples vẫn đang nhộn nhịp. Khi đất bắt đầu kêu ì ầm vào khoảng 13 giờ, gần như không một ai linh cảm được thảm họa đang sắp xảy ra. Người dân thành phố đã quen thuộc với những cơn địa chấn: Lần động đất lớn cuối cùng vừa xảy ra 17 năm trước đó. Cho đến lúc này những người thợ vẫn còn phải sửa một mái nhà bị hư hỏng hay dựng lại một căn nhà bị sập ở đâu đó.

Nhưng lần này thì khác. Khói xuất hiện từ ngọn Vesuvius gần đó, nó có hình như một cây thông có nhánh rẻ quạt ở phía trên. Một người phụ nữ trẻ tuổi đang đứng trong ngôi vườn thuộc căn biệt thự sang trọng của Julius Polybius, ngay cạnh con đường chính Via dell’Abbondanza. Cô là cháu dâu của vị thương gia giàu có này. Có lẽ cô đang lo sợ khi nhìn thấy cột khói đầy vẻ đe dọa. Có lẽ cô chẳng hề quan tâm đến nó – người ta sẽ không bao giờ biết được.

Nhưng người phụ nữ trẻ này chết như thế nào là điều mà hiện giờ các nhà nghiên cứu biết rõ. Cùng với 2 đồng nghiệp Giuseppe Luongo và Annamaria Perrotta, nhà nghiên cứu về núi lửa Claudio Scarpati của Đại học Neapel Federico II đã dựng lại những giờ phút cuối cùng của người phụ nữ sắp làm mẹ này. Các nhà khoa học đã nghiên cứu lớp trầm tích núi lửa trong ngôi biệt thự. Trước đó họ đã biết được chính xác thời gian xảy ra trận động đất: Nhà văn Plinius Trẻ trong các lá thư gửi sử gia Tacitus đã tường thuật lại từng phút một về trận động đất này. Trong đó ông mô tả cái chết của người bác Plinius Già dưới cơn mưa lửa.

Liên kết của khoa học núi lửa và khảo cổ học

Kết hợp khảo cổ học và khoa học về núi lửa, các nhà nghiên cứu thành công trong việc tái dựng những gì đã xảy ra trong căn biệt thự của Polybius. “Chúng tôi đã phát triển một phương pháp mà nhờ vào đó có thể biết được những hư hỏng nào do thời kỳ phun lửa nào gây ra”, ông Scarpati nói. Các nhà khoa học khám nghiệm thứ tự của những lớp đất khác nhau: Những bức tường đã sập xuống trước khi nham tầng trào đến? Hay lớp trầm tích của nó nằm ở phía dưới? Mái nhà sập xuống dưới trọng lượng của lớp tro núi lửa? Bao nhiêu tro nằm ở dưới đống đổ nát và bao nhiêu nằm ở trên?

Đường phố trong Pompeii. Ảnh: DDP
Đường phố trong Pompeii. Ảnh: DDP

Nghiên cứu còn bao gồm cả phân tích gene. Nhà nữ sinh học phân tử Marilena Cipollaro đã phân tích DNA của gia đình bao gồm 3 người đàn ông, 3 phụ nữ trong độ tuổi giữa 16 và 18, 4 bé trai và 1 bé gái. “Các đứa bé có lẽ là anh chị em”, bà Cipollaro phát hiện. “Một người đàn ông, khoảng từ 25 đến 30 tuổi, có thể là một người anh em họ. Nhưng 3 người phụ nữ thì không có quan hệ họ hàng.” Những người này là ai? Có nhiều khả năng đó là một đôi vợ chồng với con của họ, một người anh em họ cùng với vợ và 2 người nô lệ.

Ông Scarpati và đồng nghiệp đã nghiên cứu tại Pompeii từ 6 năm nay. Ngoài ngôi biệt thự của Polybius họ cũng tiến hành khai quật trong nghĩa trang tại Porta Nola và tại nhiều căn nhà khác trong vùng được gọi là Khu vực III. “Khai quật ở các nơi đó xác nhận những gì chúng tôi phát hiện được trong biệt thự của Polybius”, ông Scarpati nói.

Theo đó, gia đình này vẫn còn sống sót được khoảng 19 giờ đồng hồ sau khi Vesuvius bắt đầu phun lửa. “Họ quyết định vẫn trú ẩn trong căn nhà ở giai đoạn đầu – có lẽ vì như vậy sẽ an toàn hơn cho người phụ nữ sắp sinh con. Cũng là một chiến lược đúng đắn trong tình huống như vậy”, ông Scarpati nói.

Trốn chạy vào bẫy của tử thần

Nhưng trong lúc đó nhiều người dân của Pompeii đang cố trốn chạy ra khỏi thành phố – và đã rơi vào bẫy chết người. Vì ngoài tro nóng còn có nhiều hòn đá rực lửa đang rơi xuống thành phố với vận tốc 200 km/h. Trong số những người chết đã phát hiện được, có 38% là chết trong những giờ đầu tiên này. “Những bộ xương nằm lộ thiên thường có hộp sọ bị vỡ tan”, ông Scarpati nói.

Có lẽ số người chết vì trận mưa đá còn lớn hơn rất nhiều. Vì cho đến nay chỉ có rất ít khai quật bên ngoài phạm vi của thành phố, nhưng chính ở vùng ngoại ô người dân đang bỏ chạy mới không có nơi ẩn náu tránh trận mưa đá của tử thần. Không ai biết còn bao nhiêu người chết dưới lớp đá được tạo thành từ tro núi lửa dầy hằng mét trên những con đường ngày xưa ở ngoại ô Pompeii.

Màn cuối của thảm kịch

“Người dân Pompeii nhìn cột khói cao 32 km trên bầu trời. Một đám mây khổng lồ che khuất cả Mặt Trời. Đá từ trên trời rơi xuống phủ lấp tất cả mọi thứ. Nếu là tôi, tôi cũng mang gia đình và con cái cố chạy xa khỏi ngọn núi lửa càng nhanh càng tốt”, nhà nghiên cứu nói.

Tro bụi núi lửa rơi càng lúc càng dầy. Cứ mỗi một giờ là lớp tro bụi trên đường phố dầy thêm 15 cm. Chẳng bao lâu sau đó, nhiều mái nhà không còn có thể chịu đựng được trọng lượng của lớp tro bụi và đá do núi lửa phun ra. Theo tính toán của các nhà nghiên cứu, phần mái phía trước của ngôi biệt thự sập vào lúc khoảng 19 giờ. Gia đình này chạy trốn vào phần phía sau. Mái nhà ở đấy dốc hơn nên tro bụi không bám lại được.

Nhờ vào mô tả của Plinius mà các nhà khoa học có thể xác định được hư hại của ngôi biệt thự đã xảy ra trong khoảng thời gian nào và hiểu được phản ứng của những người đang nấp bên trong. “Chỉ nhờ vào đó mà chúng tôi hiểu được tại sao các xác chết lại nằm trong những căn phòng có mái dốc”, ông Scarpati nói. “Gia đình này đã trú ẩn trong phần an toàn nhất của căn nhà.”

Khi thảm họa sắp đến đoạn kết, người phụ nữ sắp làm mẹ và chồng đang ngồi trong góc phía tây bắc của gian phòng. 2 người khác đang nằm trên giường.

Cái chết đến vào lúc ban mai của ngày 25 tháng 8. Dòng chảy 800°C của khí và đá nóng chảy xóa sạch mọi sự sống khi nó trào xuống thung lũng, tiến vào phía sau của căn nhà rồi qua khu vườn đến mặt tiền. Không còn lối thoát. Tro bụi len vào từng kẻ hở một và làm cho những người này chết ngạt.

Mặt Trời dường như không mọc vào ngày hôm đó. Phần mái phía sau của ngôi biệt thự đổ sập trong khoảng giữa 7 và 8 giờ. Sau đó chỉ còn sự im lặng của chết chóc.

Phan Ba

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s