Giờ đã điểm cho các tướng lãnh ở Sài Gòn

Karl-Heinz Janßen, báo die Zeit (Thời Báo), 25 tháng Tư 1975

Phan Ba dịch

Meine, meine, tekel, upharsin [Cựu Ước, Sách của Daniel: Chúa đã đếm những ngày còn lại của vương quốc ngươi và sẽ chấm dứt nó] – dấu hiệu báo trước không muốn rời khỏi bức tường của Dinh Tổng thống. Vào ngày thứ Tư, kẻ địch đã tràn ngập thành phố quê hương Phan Rang cạnh biển Đông của ông; vào ngày thứ Năm, đồng minh Campuchia của ông ở Phnom Penh đã bỏ vũ khí xuống trước Khmer Đỏ; vào ngày Chủ Nhật, ông mất liên lạc vô tuyến với những người bảo vệ Xuân Lộc, pháo đài cuối cùng trước cửa ngỏ Sài Gòn; vào tối thứ Hai, Tướng Nguyễn Văn Thiệu, từ tám năm nay là tổng thống của Việt Nam Cộng Hòa, từ chức. Ông đầu hàng lúc năm phút trước mười hai giờ. Ông không chỉ lùi bước trước ưu thế của kẻ địch, khi các sư đoàn Việt Nam đang tập trung lại cho trận tấn công vào Sài Gòn, ông bỏ cuộc vì – theo phiên bản của ông – nước Mỹ lớn lao đã bỏ mặc ông: “Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ đã không giữ đúng các lời hứa của họ. Điều đó là không công bằng. Điều đó là vô nhân đạo. Điều đó là không đáng tin. Nó đơn giản là vô trách nhiệm.”

Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu vào ngày 14 tháng Tư năm 1975 ở Sài Gòn

Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu vào ngày 14 tháng Tư năm 1975 ở Sài Gòn

Đọc tiếp

Giữa những người ăn xin, mại dâm và đào ngũ

Sài Gòn trong tháng Tư

Colin Smith, báo Die Zeit (Thời Báo), 11 tháng Tư 1975

Phan Ba dịch

Cuộc sống ở Sài Gòn diễn tiến dưới một cái chuông mong manh của sự bình thường; nó gần như có thể làm cho người ta quên đi sự tồn tại siêu hiện thực của thành phố. Cứ giống như là các đoàn quân tan rã ở phương bắc hoàn toàn không phải là hiện thực – hay chính thành phố chỉ là một sản phẩm của sự tưởng tượng, được mơ mộng ra để an ủi cho sự hỗn loạn và đau khổ ở khắp xung quanh.

Đường phố Sài Gòn vẫn còn an ninh hơn là đường phố của Belfast. Từ bốn năm nay không còn có chiến dịch khủng bố nào của cộng sản trong thành phố nữa. Nếu như có những quả bom nào đó nổ thì đó là tác phẩm của những băng nhóm giang hồ, thế nào đi nữa thì cũng thuộc về giới phi cộng sản. Chỉ khi người ta nhìn kỹ thì mới nhận thấy rằng những đội tuần tra đội nón sắt cầm tiểu liên dầy đặc hơn thường ngày, và họ kiểm tra giấy tờ của từng người lính đặc biệt kỹ lưỡng.

Đường Tự Do, Sài Gòn 1972. Hình: Gene Whitmer

Đường Tự Do, Sài Gòn 1972. Hình: Gene Whitmer

Đọc tiếp

Lần chìm đắm trong âm thầm và tuyệt vọng của Việt Nam

Theo Sommer, báo Die Zeit (Thời Báo), 04 tháng Tư năm 1975

Phan Ba dịch

Không có hành động anh hùng nào để tường thuật từ Việt Nam, chỉ là sự đau khổ không thể kể xiết của vô số con người. Thermopylae [nơi đã xảy ra nhiều trận đánh dữ dội trong lịch sử]? Lần hủy diệt người Goth ở cạnh ngọn núi lửa Vesuvius? Chết trong cương trực? Không: rút lui mà không có chiến đấu, chạy trốn hoảng sợ của một quân đội đã mất tinh thần chiến đấu là chuyện hàng ngày; ngay cả các đơn vị tinh nhuệ cũng nổi bật lên qua sự nhẫn tâm tàn bạo đối với người dân thường. Hỗn loạn ở Huế, hoảng sợ trong cảng Đà Nẵng, những cảnh tàn bạo gần như là giết đồng loại trên phi trường Đà nẵng – thế giới sẽ nhớ lại những điều đó, chứ không phải nhớ những trận đánh vinh quang.

Đà Nẵng, 24 tháng Ba 1975

Đà Nẵng, 24 tháng Ba 1975

Đọc tiếp

“Cái chết đã bao vây chúng tôi” (tiếp theo và hết)

Xói mòn thành công

Năm 1973, Thiệu không tận dụng được thời gian của ông, “lần tạm nghỉ đúng phép tắc” mà Washington đã thương lượng được cho ông.  Bây giờ thì thời gian hoạt động chống lại ông. Vì vào thời gian này, tương quan lực lượng đã dịch chuyển về hướng có lợi cho Hà Nội, ngay cả khi Đại sứ quán Mỹ ở Sài Gòn vẫn còn chưa muốn chấp nhận điều đó. Tổng thống Thiệu lâm vào tình cảnh nguy ngập trên ba mặt trận, trước hết là về quân sự, nhưng cũng cả về kinh tế và đối nội.

Về quân sự, tuy là cho tới nay người cộng sản vẫn còn chưa xâm nhập thành công mang tầm chiến lược vào những vùng đông dân cư cạnh bờ biển hay vào đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng họ đã chiếm được thêm đất và dân, họ thống trị tròn 45 phần trăm lãnh thổ và 7 tới 12 phần trăm dân cư Nam Việt Nam; bàn đạp của họ đã to lớn hơn. Họ có thể đưa ra những điều kiện mới và khe khắt hơn về chính trị, nếu như lại bắt đầu đàm phán trở lại. Cuộc thâm nhập và xói mòn Nam Việt Nam đã được tiến hành một cách có hệ thống và với thành công.

Sài Gòn năm 1974 với chiếc La Dalat của Việt Nam

Sài Gòn năm 1974 với chiếc La Dalat của Việt Nam

Đọc tiếp

“Cái chết đã bao vây chúng tôi”

Chính quyền Sài Gòn lâm vào tình trạng nguy ngập

Andreas Kohlschütter

Phan Ba dịch từ báo Die Zeit (Thời Báo), số ra ngày 31 tháng Giêng năm 1975

Sài Gòn, trong tháng Giêng

Đó là Tây Ninh trong tháng Giêng 1972: một tỉnh lỵ bụi bặm, có mật độ dân cư quá cao với 40.000 người ở cạnh con đường dẫn sang Campuchia; một cái chợ ồn ào, đầy sức sống nguyên thủy, muôn màu sắc, mà người ta buôn bán và trả giá thật to bằng tiếng Việt ở trên đó; một căn cứ khổng lồ để hỗ trợ cho các chiến dịch tấn công lớn của quân đội Nam Việt Nam, tiến qua bên kia biên giới, trên đất Campuchia, hành quân tới những vùng địch thủ triển khai lực lượng; những đoàn xe tải đạn dài hàng ki-lô-mét, hàng bầy trực thăng, hàng chục cố vấn Mỹ, những người có thể yêu cầu máy bay ném bom B-52 của họ hỗ trợ vào bất cứ lúc nào.

Tây Ninh, 31 tháng Giêng năm 1973. Hình: Bettmann/CORBIS

Tây Ninh, 31 tháng Giêng năm 1973. Hình: Bettmann/CORBIS

Đọc tiếp

Indochina, mon Amour

Trên máy bay, cuối tháng Tư 1975

Chiếc máy bay phản lực của Air France bay lên cao trong những đường dốc đứng. Các đội quân tiền phong Bắc Việt có nơi đã đứng trước cửa ngõ Sài Gòn. Viên phi công biết rằng cũng có cả hỏa tiển SAM được bố trí dọc theo Quốc lộ 13. Đó là chuyến bay dân sự cuối cùng rời Sài Gòn, như sau này tôi biết được. Vẫn còn chưa có ai trên máy bay đoán được rằng việc thủ đô thất thủ chỉ còn là một câu hỏi của ba ngày. Nhưng bất cứ hành khách nào cũng cảm nhận được, rằng đây là lần từ biệt vĩnh viễn, rằng ngay cả trong trường hợp sau này mà quay lại thì thành phố cạnh sông Sài Gòn này, đất nước Nam Việt Nam, rằng toàn bộ Đông Dương sẽ bị biến đổi và bị làm cho xa lạ. Các đồng nghiệp lực lưỡng của đội quay phim, những người mà tôi đã nghĩ rằng không có khả năng cho những xúc cảm như vậy, nhìn với những nét mặt bất động và nghiêm trang xuống các cánh đồng ruộng ngập nước và những mạch nước rộng lớn của dòng sông Cửu Long, dưới những tia nắng cuối cùng của mặt trời đang sáng óng ánh lên như vàng và máu, như những sắc màu của nước Việt Nam Cộng Hòa đang biến mất vào vực thẳm của lịch sử trong những giờ khắc này. Tiếp viên hàng không phục vụ sâm banh. Không có sự nhẹ nhỏm nào được bộc lộ, rằng người ta đã thoát được tấn bi kịch. Ai cũng cảm nhận được nỗi buồn và đau đớn, giống như đang tiến hành nghi thức cho lần kết thúc của một mối tình. Thế nhưng phát ra từ những cái loa của chiếc máy bay không phải là “Les feuilles mortes” của Prévert mà là một bài ca Pháp đang thời thượng: “Elle court, elle court, la maladie d’amour”.

https://i0.wp.com/saigonocean.com/Photography/Saigon1960_files/image026.jpg

Đọc tiếp

Những ngày cuối cùng của Sài Gòn (hết)

Vào sáng sớm, chúng tôi lại đi thám thính thêm một lần nữa trên Quốc lộ 1 ở hướng Xuân Lộc. Người Bắc Việt đã thâm nhập dọc theo hai bên con lộ này. Ở Tu Duc gần đó, những nhóm tuyên truyền của họ đã công khai xuất hiện và thông báo cho người dân biết rằng họ đưa ra thời hạn khoan dung cho tới mồng 1 tháng Năm; nếu như cho tới lúc đó mà Tướng Thiệu không từ chức thì trận đánh quanh Sài Gòn sẽ bắt đầu, và nếu thế thì ai cũng nên đi tìm nơi ẩn náu cho người đó. Cả ở Sài Gòn, ai cũng chờ Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức. Vào phút chót, ông đã hủy lần đọc diễn văn nhân dịp lễ giổ tổ, tưởng nhớ đến ông tổ Hùng Vương trong huyền thoại. Thay vào đó, ông xuất hiện vào lúc tám giờ trên truyền hình, lúc giờ giới nghiêm vừa mới bắt đầu. Nguyễn Văn Thiệu, con người không nổi bật đó với gương mặt poker bất động, bị nhiều kẻ viết báo Phương Tây phỉ báng không đúng, đã vượt trội lên trong giờ khắc từ biệt này của chính phủ. “Chính phủ Hoa Kỳ đã không giữ đúng lời hứa”, ông nói với một sự giận dữ được kiềm chế trước ống kính; “họ không công bằng; họ vô nhân đạo. Họ không đáng tin. Họ vô trách nhiệm. Tôi không bao giờ tin rằng một người như Henry Kissinger mà lại phó mặc dân tộc chúng ta cho một số phận đáng sợ như vậy.” Với những lời lên án ông giáo sư người Mỹ của mình, người đã đánh lừa ông, ông chứng tỏ rằng ông không chỉ là một bù nhìn. Thiệu xếp bản thân ông vào chỗ đứng của người kế thừa đầy bi kịch nhà độc tài Ngô Đình Diệm. Đối với người dân tin dị đoan của Sài Gòn thì kể từ năm mới vừa rồi của người Việt, Tết con mèo, sự thất bại của Thiệu thế nào đi chăng nữa thì cũng đã rõ. Tôi nhờ anh chàng Minh nhỏ con mà mới có được kiến thức về chiêm tinh học của tôi: Người đứng đầu nhà nước cầm tinh con chuột, vì vậy mà năm con mèo, cái bây giờ đang bắt đầu với những dấu hiệu báo trước đầy bi thảm, sẽ trở thành một tai họa cho ông. Không phải là cả người cầm tinh con chuột Ngô Đình Diệm cũng đã bị lật đổ và giết chết trong một năm con mèo khác đó sao, tức là năm 1963? Nếu như lần này mà Thiệu thoát chết thỉ có lẽ là nhờ vào vợ ông, người ra đời vào năm con ngựa.

Sài Gòn, tháng 5 năm 1975

Sài Gòn, tháng 5 năm 1975

Đọc tiếp

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 71 other followers